Morgunblaðið - 24.03.2021, Side 24

24 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 24. MARS 2021
Smiðjuvegur 68, Kópavogi | S. 587 1350 | bifreidaverkstaedi.is
Höfum sérhæft okkur í Toyota viðgerðum síðan 1995
Fljót, örugg og persónuleg þjónusta
Allar almennar bílaviðgerðir
Silja Björk Huldudóttir
silja@mbl.is
„Það er dásamlegt að fá loksins
tækifæri til að klára þetta ferli, enda
löngu kominn tími til – þótt manni
finnist á sama tíma að maður sé
aldrei tilbúinn,
sem er auðvitað
ákveðin þver-
sögn,“ segir tón-
skáldið Þórunn
Gréta Sigurðar-
dóttir um
óperuna Kok sem
frumsýnd verður
á Nýja sviði
Borgarleikhúss-
ins í kvöld kl. 20.
Óperan er
byggð á samnefndri ljóðabók Krist-
ínar Eiríksdóttur sem kom út 2014.
„Ljóðin fjalla á óvenjulega bein-
skeyttan hátt um samband og
sambandsleysi, ást og andúð, þrá og
skeytingarleysi þar sem mannlegt
eðli er afhjúpað í öllum sínum dýr-
lega breyskleika,“ eins og segir í
kynningartexta um verkið.
Spurð um tilurð óperunnar segist
Þórunn Gréta hafa fengið hugmynd-
ina á aðventunni 2014. „Á þeim tíma
bjó ég fyrir austan og lagði leið mína
á Seyðisfjörð til að hlusta á rithöf-
unda lesa upp úr nýútkomnum verk-
um sínum. Texti Kristínar kveikti
strax í mér og ég keypti bókina á
staðnum,“ segir Þórunn Gréta og
rifjar upp að stuttu áður hafði
Hanna Styrmisdóttir, fyrir hönd
Listahátíðar í Reykjavík, pantað hjá
henni verk fyrir Kristin Sigmunds-
son bassasöngvara, Laufeyju Sig-
urðardóttur fiðluleikara og Elísa-
betu Waage hörpuleikara.
„Ég var því að leita mér að texta
til að semja við. Til að byrja með sá
ég ekki hvernig ég ætti að leggja
textann karlkyns söngvara í munn,
en svo gat ég ekki hætt að hugsa um
Kok þannig að ég ákvað í samráði
við Kristínu að búa til verk með
völdum ljóðum úr bókinni sem tæki
um 15 mínútur í flutningi fyrir
bassa, sem var frumflutt á Lista-
hátíð 2015. Það var auðvitað biluð
nálgun að snúa kynhlutverkunum
við þótt það væri samt ýmislegt flott
við það. Ég vann verkið út frá ljóð-
línunum: „En svo stóð ég upp /alltí-
einu / þess vegna brá þér“ sem kall-
aðist vel á við það að á Listahátíð
2015 var verið að minnast 100 ára
afmælis kosningaréttar kvenna hér-
lendis. Þetta er verk um það að
standa upp gegn einhverju, eins
abstrakt og það er sett fram í bók-
inni. Mér finnst því texti bókarinnar
endalaust aktúel og talar sífellt við
samtímann,“ segir Þórunn Gréta og
rifjar upp að meðan hún skrifaði
verkið hafi fyrst brjóstabyltingin
#FreeTheNipple og síðan #MeToo
gengið yfir.
Hún bendir á að samsetning radd-
ar og hljóðfæra sé mótuð af upp-
haflegu beiðninni. „Í samráði við
Kristínu samdi ég verk með völdum
ljóðum úr bókinni sem tæki um 15
mínútur í flutningi. Þegar það hafði
verið flutt á Listahátíð fannst mér
það ekki nóg og langaði að tónsetja
alla bókina. Þegar ég fór í það að
stækka verkið byrjaði ég þess vegna
á því að taka fyrstu útgáfuna í sund-
ur, nýtti þá búta og prjónaði við þá
þannig að ég væri að vinna mig
skipulega í gegnum alla bókina.“
Byggist mjög á hinu sjónræna
Flytjendur að þessu sinni eru
Hanna Dóra Sturludóttir mezzó-
sópran, Una Sveinbjarnardóttir
fiðluleikari og Katie Buckley hörpu-
leikari, en Kolfinna Nikulásdóttir
leikstýrir uppfærslunni. Sigurður
Möller Síverstsen hannar vídeó,
Steinunn Eyja Halldórsdóttir hann-
ar leikmynd og búninga og Pálmi
Jónsson lýsingu. Hljóðstjórn er í
höndum Garðars Borgþórssonar og
framleiðandi er Ragnheiður Maísól
Sturludóttir. „Ljóðabókin sjálf er
mjög sjónræn en Kristín blandar
saman ljóðum og myndlist. Sviðsetn-
ing óperunnar byggist mjög á hinu
sjónræna en stór hluti frásagnar-
innar í verkinu er vídeóvörpun sem
kallast á við tónlistina,“ segir í kynn-
ingarefni frá sýnendum.
„Ég reyni að fanga andrúmsloft
sem mér finnst þjóna og undirstrika
anda bókarinnar. Óperan rúmar lag-
ræna kafla í bland við ágengari,“
segir Þórunn Gréta og tekur fram að
tæknilega geri hún töluverðar kröf-
ur til flytjendanna. „En þær eru
reyndar svo flinkar að þær fara létt
með það, enda hafa þær sérhæft sig í
samtímatónlist og því fátt sem kem-
ur þeim á óvart. Það er heldur ekk-
ert kappsmál hjá mér að gera þetta
sem erfiðast í flutningi, þótt það geti
í sjálfu sér orðið ákveðið leikhús.“
Aðspurð segist Þórunn Gréta hafa
tekið virkan þátt í æfingaferlinu
meðan til stóð að frumsýna verkið í
október í tengslum við Óperudaga,
sem þurfti síðan að fresta vegna
kófsins. „Þegar æfingaferlið byrjaði
voru ákveðnir kaflar sem voru enn í
mótun og þeir urðu til á fyrstu
æfingunum. Það studdi flytjendurna
að ég væri til taks meðan þau voru
að átta sig á því hvað það væri sem
ég vildi ná fram,“ segir Þórunn
Gréta og tekur fram að uppfærslan
sé í ákveðnum skilningi frumraun
fyrir bæði hana sem tónskáld og
Kolfinnu Nikulásdóttur sem óperu-
leikstjóra.
Ég er hrifin af röddum og texta
„Við erum báðar í fyrsta skiptið að
vinna í svona miklu samstarfi við
svona marga með höfundarverk. Við
vorum báðar að læra hvenær rétt
væri að sleppa tökum og treysta öðr-
um fyrir því að grípa þráðinn.
Niðurstaðan var gott og áhugavert
samtal, enda treysti ég hópnum
fullkomlega. Mér hefur fundist ein-
staklega gaman að mæta á æfingar.
Það er bæði áhugavert og skemmti-
legt að fylgjast með sköpunarferlinu
þegar kemur að uppsetningu verka
sinna. Ég tek mikinn lærdóm með
mér út úr þessu ferli.“
Spurð hvort hún gæti hugsað sér
að semja meira fyrir söngvara svar-
ar Þórunn Gréta því játandi. „Það er
engin spurning. Mér finnst gaman
að vinna með raddir og texta. Um
tíma, sérstaklega meðan ég var í
námi, skrifaði ég enga söngtónlist
heldur var fremur að vinna með tón-
listina sem abstrakt miðil án orða.
Um leið og þú setur orð inn þá tapar
þú abstraktinu. En ég er hætt að
vera hrædd við orð og nú orðið
finnst mér ofsalega gaman að vinna
með söngvara, raddir og texta.“
Ekki er hægt að sleppa Þórunni
Grétu án þess að forvitnast hvort
líklegt sé að óperan fái framhaldslíf
hvort heldur er innanlands eða utan.
„Við þorum eiginlega ekki að gera
nein plön út af kófinu, en okkur
langar auðvitað að fara með upp-
fæsluna á flakk þannig að hún nái
fleiri eyrum og augum,“ segir Þór-
unn Gréta.
„Texti Kristínar kveikti strax í mér“
Ljósmynd/Gunnlöð Jóna Rúnarsdóttir
Flinkar Katie Buckley hörpuleikari, Hanna Dóra Sturludóttir mezzósópran og Una Sveinbjarnardótti fiðluleikari í
Kok eftir Þórunni Grétu Sigurðardóttur við texta Kristínar Eiríksdóttur sem Kolfinna Nikulásdóttir leikstýrir.
- Óperan Kok eftir Þórunni Grétu Sigurðardóttur frumsýnd í Borgarleikhúsinu í kvöld - Byggist
á samnefndri ljóðabók Kristínar Eiríksdóttur - Kolfinna Nikulásdóttir leikstýrir uppfærslunni
Þórunn Gréta
Sigurðardóttir
Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin og
ýmsar erlendar menningarstofnanir
hafa í þessari viku tekið höndum
saman um ýmiskonar viðburði og
uppboð á listaverkum til að vekja at-
hygli á og takast á við andleg vanda-
mál, kvíða og veikindi innan menn-
ingargeirans, sem rekja má til
faraldursins af völdum Covid-19.
Undir yfirskriftinni „Healing
Arts“ er markmiðið að styrkja lista-
menn og listastofnanir til að takast á
við andleg vandamál á þessum
óvenjulegu tímum sem hafa gengið
nærri fjölmörgum listamönnum út
um heimsbyggðina. Meðal viðburða
er uppboð hjá Christie’s-uppboðs-
húsinu á morgun þar sem boðin
verða upp verk eftir virta samtíma-
listamenn, sem hafa gefið þau til
styrktar málefninu. Meðal verkanna
er 24 tíma langt myndbandsverk
Ragnars Kjartanssonar, Fólk í
landslagi (Föstudagur), sem er einn
af sjö hlutum verks sem hann vann
upphaflega fyrir læknadeild Kaup-
mannahafnarháskóla. Er verkið
metið á 3,2 til 3,8 milljónir kr. Um
leið verða til að mynda boðin upp
verk eftir Martin Creed, Antony
Gormley, William Kentridge og
Yoshitomo Nara.
Boðið upp Úr vídeóverki Ragnars Kjartanssonar Fólk í landslagi (Föstu-
dagur) sem verður selt til stuðnings baráttu gegn andlegum veikindum.
Glímt við veikindi af
völdum veirunnar Í apríl er fyrirhugað að auka vitundog þekkingu á einhverfu meðallandsmanna undir yfirskriftinni Blár
apríl. Stjórnendur Borgarleikhúss-
ins hafa ákveðið að taka þátt í því
með sérstakri sýningu á leikritinu
Gosa sem verður kölluð Afslappaður
Gosi. Sýningunni verður nokkuð
breytt hvað það varðar að ljós verða
í salnum meðan á sýningu stendur,
öll tónlist í sýningunni verður lægri
en vanalega og heimilt að fara inn og
út úr salnum meðan sýningin er í
gangi.
Afslappaður Gosi verður sýnt 11.
apríl næstkomandi kl. 13.
Gagnrýnandi Morgunblaðsins
hrósaði sýningunni og sagði að hún
væri „allt í senn falleg, fyndin og
töfrandi“.
Afslappaður
Gosi fyrir
einhverfa
Ævintýri Úr sýningu Borgarleik-
hússins á leikritinu um Gosa.
Rithöfundarnir Helen Cova og Ewa
Marcinek fjalla um höfundarverk
sín, reynslu af íslensku bókmennta-
samhengi og lesa brot úr verkum
sínum í Bókasafni Kópavogs í há-
deginu í dag kl. 12.15. Er viðburð-
urinn á dagskrá „Menningar á mið-
vikudögum“.
Þær Helen og Ewa eru virkar
innan útgáfunnar og félagasamtak-
anna Ós Pressunnar sem hefur ver-
ið vettvangur fyrir höfunda af ólík-
um menningarbakgrunni. Helen
hefur verið búsett á Íslandi í sex ár
og sendi í fyrra frá sér örsagna-
safnið Sjálfsát: Að éta sjálfan sig
þar sem saman fléttast íslenskur
heimskautavetur og suðuramerískt
töfraraunsæi. Ewa hefur verið bú-
sett hér frá 2013 og var leiksýn-
ingin Ísland pólerað byggt á sjálfs-
ævisögulegu sagnasafni hennar.
Helen Cova og Ewa Marcinek segja frá