Morgunblaðið - 27.09.2021, Síða 17

17
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 27. SEPTEMBER 2021
Drulla Mikil úrkoma var á landinu öllu síðastliðna viku þegar haustlægðir gengu yfir landið.
Eggert
NEW YORK | Nú, þegar
Joe Biden hefur setið
við stjórnvölinn í hálft
ár, er tímabært að líta á
hvernig honum hefur
farnast hagstjórnin í
samanburði við Donald
Trump fyrrverandi for-
seta og fyrri stjórnir
undir merkjum demó-
krata og repúblikana.
Þversögnin er sú, að
„trúboð Bidens“ er meira í ætt við
stefnu Trumps en stjórnarlið Barack
Obama, sem núverandi forseti til-
heyrði þó. Sú nýlýðhyggja, sem
spratt fram hjá Trump, dafnar nú og
þroskast í höndum Bidens, vissulega
tilbrigði við þá nýfrjálshyggju sem
loddi við alla Bandaríkjaforseta frá
Bill Clinton til Obama.
Trump rak sitt framboð undir
merkjum lýðhyggju og höfðaði þar
helst til hvíts fólks úr verkalýðsstétt
þrátt fyrir að stjórnarhættir hans
hafi einkennst af auðvaldsstefnu með
skattalækkunum til fyrirtækja, sem
gerðu lítið fyrir hinar vinnandi stétt-
ir. Engu að síður má kalla að Trump
hafi verið lýðhyggjunni trúr á vissum
sviðum, ekki síst þegar litið er til
fylgispektar repúblikana við velferð
atvinnulífsins fyrirtækjamegin ára-
tugum saman.
Drógu úr reglufargani
Þrátt fyrir að stjórnartímabil Clin-
tons, George W. Bush og Obama hafi
verið æði ólík innbyrðis var hagstjórn
þeirra keimlík. Allir aðhylltust þeir til
dæmis frjálsræði á sviði alþjóðlegra
viðskiptasamninga og
sterkan gjaldmiðil í þágu
lægri innflutningskostn-
aðar í þágu verkafólks á
tímum vaxandi ójafnaðar.
Stjórnir þessara
þriggja forseta studdu
enn fremur sjálfstæði
seðlabanka landsins og
stefnu hans um verðlags-
stöðugleika ásamt hóf-
legri hagstjórnarstefnu
með skattalækkanir og
aukin útgjöld hins op-
inbera að markmiði til
mótvægis við kreppur. Eins má geta
þess, að Clinton, Bush og Obama voru
allir hallir undir hátækni- og stórfyr-
irtæki að ógleymdum
hlutabréfamarkaðnum. Allir drógu
þeir úr reglufargani í vöru- og þjón-
ustugeira og lögðu þannig grunninn
að hagsæld fyrirtækja, til að mynda í
hátækni- og fjármálastarfsemi.
Varð þessi viðleitni forsetanna til
þess að fyrirtæki græddu mörg hver á
tá og fingri á meðan laun lækkuðu og
ójöfnuður blómstraði. Bandarískir
neytendur högnuðust vissulega á því
að vel stödd fyrirtæki leyfðu sum hver
viðskiptavinum sínum að njóta góð-
ærisins sem fylgdi auknu markaðs-
frelsi, en þar með er það í raun upp
talið.
Clinton, Bush og Obama studdust
allir við nýfrjálshyggjulega hagstjórn
í grundvallaratriðum með óbilandi trú
á brauðmolahagkerfi. Undir stjórn
Trumps fékk andi nýlýðhyggjunnar
hins vegar byr undir báða vængi og
hefur síst dregið úr þeirri stefnu undir
stjórn Bidens.
Trump rak nokkuð grimma vernd-
arstefnu á sinni tíð, en í raun er ekki
fjarri sanni, að Biden sé á svipuðum
slóðum með sína heimakæru við-
skiptastefnu. Hann tók við keflinu af
Trump hvað viðskiptahindranir gagn-
vart Kína og fleiri löndum áhrærir og
hefur haldið uppi merkjum „veljum
amerískt“-stefnunnar án þess að
blikna, auk þess að styðja við innlenda
iðnaðarframleiðslu. Þótt Biden hafi
ekki fylgt alfarið í fótspor forvera
síns, og þar með gert ríkissjóði að
greiða reikninga eigin stefnumála,
hafa Bandaríkjamenn mátt horfa upp
á auknar skuldbreytingar, framhald
þess sem Trump og Jerome Powell
seðlabankastjóri hófu á sínum tíma.
Dýrir björgunarpakkar
Verðbólgu, jafnvel aðeins hóflega, í
slíku ástandi yrði seðlabankinn ein-
faldlega að hunsa. Hinn valkosturinn
væri snúnari, að grípa til aðgerða
gegn verðbólgu, sem óhjákvæmilega
hefðu í för með sér markaðshrun og
djúpa kreppu. Sú staða bandaríska
seðlabankans er enn ein breytingin
frá tímabilinu 1991 til 2016.
Ofan á þetta allt saman hafa Biden
og stjórn hans gefist upp á að standa
við bak síns elskaða dollara, eins og
Trump gerði, jafnvel þótt dagljóst sé
að veikur gjaldmiðill gerir fátt annað
en að skadda samkeppnisstöðu lands-
ins og auka á viðskiptahalla.
Til að draga úr misskiptingu tekna
hefur Biden lagt áherslu á að lækka
skatta hinna tekjulægstu, atvinnu-
lausra og fólks í hlutastörfum auk
þeirra, sem af einhverjum sökum
hafa setið eftir. Ég ítreka þó, að þar
er á ferð aðferðafræði sem Trump hóf
á sínum tíma með milljarða dala fjár-
veitingum vegna kórónuveirufarald-
ursins að ógleymdri lagasetningu um
900 milljarða dala fjárveitingu til örv-
unar atvinnulífsins. Undir stjórn Bi-
dens hefur annar björgunarpakki,
með verðmiðanum 1,9 billjónir [e. tril-
lion] farið í loftið og hann íhugar nú
að verja fjórum billjónum að auki í
styrkingu innviða, í víðasta skilningi
þess hugtaks.
Biden vill hrinda umbótum skatt-
kerfisins í framkvæmd, en hefur tak-
markaða möguleika á að hækka
skatta. Nákvæmlega eins og á tíma
Trumps mun halli í ríkisrekstrinum
verða réttur af með skuldbreytingum
Seðlabankans og eins mun Biden
draga úr þeim stuðningi við há-
tæknigeirann og stórfyrirtæki sem
Trump hóf og hefur stjórn Bidens
þegar tekið fyrstu skrefin í þá átt
með laga- og reglugerðabreytingum
á þeim vettvangi. Í tilfellum beggja er
markmiðið að deila sneið þjóðartekna
til vinnandi fólks á kostnað gróða fyr-
irtækja landsins.
Borgarastyrjöld eða bylting
Útkoman verður nýlýðhyggjuleg
nálgun við hagstjórnina, sem í tilfelli
Bidens heggur mun nær stefnu
Trumps á sama vettvangi en Obama-
stjórnarinnar á sínum tíma og kemur
raunar ekkert á óvart. Stjórn-
málamenn, hvort sem er á hægri eða
vinstri væng, grípa iðulega til lýð-
hyggjunnar þegar misskipting þjóð-
félagsins keyrir úr hófi fram. Valkost-
urinn er að aðhafast ekki, með
tilheyrandi þrautagöngu vinnandi
fólks og, í verstu tilfellum, borg-
arastyrjöld eða byltingu.
Óhjákvæmilegt var að pendúll
bandarískrar hagstefnu sveiflaðist frá
nýfrjálshyggju til nýlýðhyggju. Slík
sveifla er nauðsynleg, en á sama tíma
ekki hættulaus. Háar skuldir op-
inbers sem einkageira hneppa Seðla-
bankann í skuldaprísund samhliða því
sem hagkerfið verður berskjaldaðra
gagnvart vöruþurrð af völdum sam-
dráttar í hnattvæðingu, minnkandi
viðskipta Bandaríkjanna við Kína,
hækkandi aldurs þjóðarinnar, skorða
við fólksflutninga, reglufargans á
fyrirtæki, netárása, loftslagsbreyt-
inga og kórónuveirufaraldursins.
Vel má vera, að losaraleg hags-
tjórnarstefna skammti vinnandi stétt-
um stærri sneið af kökunni um stund-
arsakir. Er fram líða stundir má þó
reikna með afleiðingum í formi verð-
bólgu eða jafnvel auknu atvinnuleysi í
samfloti við hækkandi verðbólgu
(komi til þeirrar vöruþurrðar, sem áð-
ur er nefnd). Leiði tilraunir til að
draga úr ójöfnuði til ósjálfbærrar
aukningar opinberra og einkaskulda
gæti næsti kaflinn orðið skuldakreppa
samfara atvinnuleysi og verðbólgu,
eins og ég varaði við í skrifum mínum
snemmsumars.
© Project Syndicate, 2021.
Eftir Nouriel
Roubini » Á hálfu ári hefur Bi-
den lokið hagstjórn-
arbreytingum sem for-
verinn hóf í ringulreið.
Þótt hann sé betur til
fallinn eru nýjar brautir
ekki hættulausar.
Nouriel Roubini
Höfundur er stjórnarformaður Roub-
ini Macro-samstarfsins og var yf-
irhagfræðingur alþjóðamála ráðgjaf-
aráðs Hvíta hússins á sviði hagfræði á
forsetatíð Bills Clintons.
Nýlýðhyggjustefna hagstjórnar Bidens
Þegar þessi dagur er að kveldi
kominn lýkur minni þjónustu við
þingræðið. Þjónusta mín við þing-
ræðið hófst þann 27. apríl 2013
með fullu umboði fyrir kjördæmi
mitt, Suðvesturkjördæmi. Það
umboð stóð í fjögur ár og sex
mánuði. Frá 27. október 2017 hef
ég haft kjörbréf varaþingmanns í
kjördæmi mínu. Fjórum sinnum
reyndi á kjörbréfið.
Þrisvar hafnaði ég þingsetu
sem varaþingmaður. Einu sinni
sat ég sem varaþingmaður í eina
viku.
Lýðræðisveisla
Ég fór þrisvar í gegnum lýð-
ræðisveislu, sem kölluð er próf-
kjör. Tvisvar vegnaði mér vel.
Hið fyrsta sinni leitaði formað-
ur uppstillingarnefndar
Sjálfstæðisflokksins í Suðvest-
urkjördæmi, Jónas Guðmundsson
lögmaður, allra leiða til að færa
mig af listanum, ellegar að færa
mig úr því sæti sem lýðræð-
isveislan skilaði. Það gekk ekki eftir! Ein-
hverjum til mæðu!
Næsta sinni heppnaðist þessum sama for-
manni uppstillingarnefndar að færa mig niður
um sæti. Það sæti á lista gaf þingsæti því
sinni.
Því sinni lýsti formaður Sjálfstæðisflokksins
þessa tilfærslu mikla snilli með mikilli ánægju.
Núverandi ritari flokksins taldi þessa til-
færslu mikla snilli með mikilli ánægju.
Sá er hlaut kosningu í þriðja sæti lýsti einn-
ig ánægju með snillina.
Runk með úrslit
Runkið með listann skipti þessa menn ekki
máli, þeir höfðu loforð um það. En þeir litu
betur út í augum Landssambands sjálfstæð-
iskvenna. Þær konur fengu mikla upphefð.
Sú er hlaut upphefðina þakkaði aldrei fyrir
sig, fyrir að halda frið. Þegar sá, er var nið-
urlægður, var fallinn af Alþingi í snemmb-
únum kosningum hringdi hún og bullaði og lét
eins og fífl.
Síðar flaðraði hún upp um mig þegar ég
varð á vegi hennar, eins og
hundstík, og sagði innihaldslaust
bull: „Gott að sjá þig.“
Hið þriðja sinni
Hið þriðja sinni í lýðræð-
isveislu vegnaði mér ekki vel,
enda var ég ekki á „recepti“
þeirra sex efstu í prófkjörinu á
liðnu sumri. Talinn hættulegur!
Þegar einhverjir fulltrúar í
uppstillingarnefnd vildu leiðrétta
hlut Vilhjálms Bjarnasonar sagði
ein meginfraukan úr Mos-
fellsbæ: „Þessi Vilhjálmur
Bjarnason skiptir engu máli.“
Niðurlæging
Eftir niðurlægingu í prófkjöri
2016 voru mér gefin loforð, sem
voru svikin og einskis verð lygi.
Stolt
Ég er stoltur af þingsetu
minni. Ekki vegna fjölda mála
sem mér tókst að nudda í gegn.
Mér tókst aðeins að fá eitt mál
samþykkt, með dyggum stuðn-
ingi Vinstri grænna. Annað mál
hefði ég getað fengið í gegn með aðstoð núver-
andi dómsmálaráðherra, ef ég styddi áfengi í
búðir.
Miklu fremur er stolt mitt vegna áhrifa
minna við að leysa óleysanlega þraut þrotabúa
hinna föllnu banka.
Ég geng uppréttur og stoltur frá borði þrátt
fyrir lygi, niðurlægingu og svik.
Ég leitaðist við að vera ég sjálfur. Þeir, sem
ég átti samskipti við, voru þeir sjálfir og sviku
mig og niðurlægðu.
Göfugt hlutverk
Þjónusta við þingræðið er göfugt hlutverk.
Ég þjónaði þingræðinu með bestu samvisku.
Betur gat ég ekki gert og geri aðrir betur. Ég
þakka þeim sem veittu mér umboð til þessarar
þjónustu.
Þátttöku minni í stjórnmálum er lokið. Svo
býð ég minni elskulegu þjóð dús!
(Þessi grein var tilbúin til birtingar á kjör-
dag. Engu var breytt eftir að úrslit lágu fyrir.)
Eftir Vilhjálm Bjarnason
»Ég leitaðist
við að vera
ég sjálfur. Þeir,
sem ég átti sam-
skipti við, voru
þeir sjálfir og
sviku mig og
niðurlægðu.
Vilhjálmur
Bjarnason
Höfundur var alþingismaður.
Að lokinni þjónustu
við þingræðið