Morgunblaðið - 27.09.2021, Qupperneq 18

18 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 27. SEPTEMBER 2021
Funahöfða 7, 110 Reykjavík | Sími 577 6666
., '*
-�-"%
,�rKu!,
KIEL/ - OG FRYSTITJEKI
Iðnaðareiningar
í miklu úrvali
PON er umboðsaðili
PON Pétur O. Nikulásson ehf.
Melabraut 21, 220 Hafnarfjörður
Sími 580 0110 | pon.is
Við bjóðum alla Jungheinrich eigendur velkomna!
GÆÐI OG ÞJÓNUSTA
Það er ekki hægt að
neita því að heimsfar-
aldurinn hefur haft
áhrif á okkur á marg-
víslegan hátt. Heima-
vinnan hefur sem
dæmi gert auknar
kröfur til okkar og
aukið streitu hjá sum-
um. Og jafnvel þótt
við stefnum hægt og
rólega í átt að nýju
„eðlilegu“ ástandi sem líkist næst-
um því gamla lífi okkar gætu ný
afbrigði af Covid ógnað þeirri
stöðu enn á ný.
Með þessa óvissu í loftinu hefur
verið áskorun fyrir suma að við-
halda jákvæðu viðhorfi. Á nýlegu
Happify-vefnámskeiði ræddi Stella
Grizont, sérfræðingur í jákvæðri
sálfræði, fyrirlesari og stjórn-
endamarkþjálfi, hvernig hægt sé
að þrífast á þessu umbreytinga-
tímabili. Hér fyrir neðan eru fjög-
ur af ráðum hennar.
1. Temjum okkur jákvætt hug-
arfar gagnvart hinu óþekkta
Þegar við mætum óvissu höllum
við okkur oft of mikið
að náttúrulegri eðl-
ishvöt okkar, sem er
að veita öllu því at-
hygli sem er hugs-
anlega slæmt, rangt
eða ógnandi, að sögn
Grizont. Til að koma
í veg fyrir að við
verðum þessari nei-
kvæðu hlutdrægni að
bráð mælir hún með
að við lítum á hið
óþekkta sem eitthvað
nýtt og spennandi.
Auðveldasta leiðin til að rækta
þetta hugarfar er að endurskoða
hvernig við tölum við okkur sjálf. Í
stað þess að segja „Ég verð að
(mæta í ræktina)“ er betra að
segja „Ég fæ að (mæta í rækt-
ina).“ Og í stað þess að gera ráð
fyrir því að hlutirnir muni klúðrast
er betra að velta fyrir sér hvað
muni koma manni á óvart eða hvað
maður gæti lært af því að takast á
við nýja hluti.
2. Leitum stuðnings
Það er miklu auðveldara að
bregðast við hinu óþekkta þegar
maður upplifir stuðning frá öðrum.
Við getum leitað stuðnings á marg-
an hátt, t.d. með því að skipuleggja
líkamsræktaræfingu með vinum,
finna mentor eða ræða við
samstarfsmenn um áþreifanlegar
leiðir til að vera til staðar fyrir
okkur.
Stuðningur getur líka komið
innan frá, t.d. með því að sjá fyrir
okkur þann stuðning sem við þurf-
um, sérstaklega þegar hlutirnir
eru okkur ofviða eða þegar okkur
finnst við vera ein. Bara með því
að skynja stuðning upplifum við
hlutina sem minna krefjandi. Lok-
aðu augunum og gefðu þér smá
stund til að sjá fyrir þér ein-
stakling sem þykir vænt um þig
og trúir á þig. Ímyndaðu þér að
hann segi við þig: „Þú ert með
þetta. Þú getur þetta.“ Þessi sjón-
sköpun getur gert gæfumuninn.
3. Fögnum afrekum okkar
Stundum er auðvelt að líða eins
og maður sé ekki að gera nóg,
sérstaklega þegar maður vinnur
að stóru verkefni eða stendur and-
spænis mikilli óvissu. Að taka
saman litla sigra og framfarir get-
ur hjálpað til við að setja hlutina í
samhengi. Með því minnum við
okkur á að við höfum val, tökum
ákvarðanirnar og getum haft áhrif
á líf okkar og veruleika. Við öðl-
umst sjálfstraust þegar við gríp-
um til aðgerða og tökum ákvarð-
anir um það sem er mikilvægt
fyrir okkur.
4. Hægjum á okkur
Á óvissutímum sem þessum
hröðum við okkur oft í gegnum líf-
ið án þess að huga að raunveru-
legum þörfum okkar. Grizont
mælir með því að taka okkur tíma
til að viðurkenna innri átökin sem
við stöndum frammi fyrir í stað
þess að byrgja þau inni eins og
þau skipti ekki máli. Því ef við
streitumst á móti hugsunum og
tilfinningum geti það valdið því að
þær styrkist. Að þykjast vera
hamingjusamur þegar maður er
það ekki geti sem dæmi gert van-
líðanartilfinninguna sterkari. Gri-
zont mælir með því að við gerum
nokkurs konar úttekt á öllum
þeim mismunandi röddum sem við
tökum eftir innra með okkur og
spyrjum okkur síðan spurninga
eins og: „Hvernig líður mér?“,
„Hvert er sjónarhornið hér?“,
„Hvaða tilfinningar tengjast því?“
Mikilvægt er að hlusta á sjálfan
sig af heilum hug og í fullri vit-
und.
Að staldra við er nauðsynlegt
fyrir andlega heilsu okkar, sér-
staklega á álagstímum. Því meira
sem við reynum að bæla hluta af
okkur sjálfum, þeim mun háværari
verður bældi hlutinn, að sögn Gri-
zont. Við ættum því að nefna og
viðurkenna neikvæðu tilfinning-
arnar frekar en ýta þeim frá.
Aukin meðvitund
Með því að nota ofangreindar
leiðir verðum við meðvitaðri um
þarfir okkar og árangur og betur í
stakk búin til að þrauka í gegnum
umbreytingatíma.
Að þrífast á umbreytingatímum
Eftir Ingrid
Kuhlman »Með því að nota
ofangreindar fjórar
leiðir verðum við með-
vitaðri um þarfir okkar
og betur í stakk búin til
að þrauka í gegnum um-
breytingatíma.
Ingrid Kuhlman
Höfundur er framkvæmdastjóri
Þekkingarmiðlunar og með meistara-
gráðu í hagnýtri jákvæðri sálfræði.
ingrid@thekkingarmidlun.is
Í skýrslu starfshóps
sjávarútvegs- og land-
búnaðarráðherra um
stefnumótun í fiskeldi
frá 2017 var „lagst
gegn því að setja há-
mark á fram-
leiðslumagn eins
rekstrarleyfishafa þar
sem mikilvægt er að
byggja á stærð-
arhagkvæmni rekst-
ursins“. Talið var að
slíkt ákvæði skapaði fjárhagslega
óvissu og yrði erfitt í framkvæmd.
Stjórnarformenn Arnarlax og
Fiskeldis Austfjarða voru í stefnu-
mótunarhópnum og með því að
koma í veg fyrir að sett yrði hindr-
un á stærð fiskeldisfyrirtækja gátu
þeir tryggt sér meiri fjárhagslegan
ávinning.
Þingmaður Vestfirðinga lagði til
í upphafi umræðunnar á Alþingi að
„horft sé til minni aðila í greininni,
að þeir hafi möguleika og að þeir
sem hafa verið frumkvöðlar á sínu
svæði hafi möguleika í samkeppni
við hina stóru“. Meira var ekki
rætt um þessa tillögu og nið-
urstaðan var að valtað var yfir
hagsmuni íslenskra fyrirtækja á
Alþingi Íslendinga við setningu
laga um fiskeldi á árinu 2019.
Eitt laxeldisfyrirtæki með öll
eldisleyfin?
Í stefnumótunarskýrslunni er
einnig bent á að „þar sem ekki eru
settar skorður við framsali getur
einn aðili fræðilega eignast öll gild-
andi rekstrarleyfi og stjórnað
þannig allri framleiðslu á eldisfiski
og seiðaeldi á landi og í sjó“. Nú
eru Fiskeldi Austfjarða og Laxar
fiskeldi að skoða möguleika á að
sameina fyrirtækin og þá væri að-
eins eitt laxeldisfyrirtæki á Aust-
fjörðum. Eins og fram kom í Morg-
unblaðinu nýlega gæti einnig orðið
af sameiningu Arnarlax og Arctic
Fish Farm á Vestfjörðum þótt það
hafi verið slegið af í bili. Nið-
urstaðan gæti síðan verið samein-
ing allra fyrirtækjanna og eitt lax-
eldisfyrirtæki framleiddi allan eða
mestallan lax í sjókvíaeldi hér á
landi, fyrirtæki sem væri skráð á
erlendan hlutabréfamarkað og
væri nær alfarið í eigu erlendra að-
ila.
Fyrirhugað umfang
laxeldisfyrirtækja
Arnarlax og Arctic
Fish Farm hafa leyfi
til að vera með 43.000
tonna hámarks-
lífmassa og í umsókn-
arferli eru 28.600 tonn,
eða samtals 71.600
tonn. Ef öll leyfi fást
væri hægt að framleiða
árlega rúm 90.000 tonn
og gæti verðmætið
verið um 75 milljarðar
króna. Í tilfelli Fiskeldis Austfjarða
og Laxa fiskeldis er leyfi til að vera
með 36.800 tonna hámarkslífmassa
og í umsóknarferli eru 17.000 tonn,
samtals 53.800 tonn. Framleiðslan á
Austfjörðum gæti því numið um
70.000 tonnum og verðmætið um 55
milljörðum króna. Ef þróunin yrði
síðan að öll þessi fyrirtæki samein-
uðust í eitt gæti framleiðslan numið
um 160.000 tonnum að verðmæti
130 milljarðar króna. Stjórnvöld
fyrirhuga að úthluta meiri fram-
leiðsluheimildum fyrir laxeldi og
geta því sameinuð fyrirtækin orðið
enn stærri. Það er sjálfsagt mik-
ilvægt að þessi fyrirtæki geti orðið
stór, en alþingismenn hefðu átt að
setja einhverjar skorður við slíkri
ofurstærð.
Aðrar reglur fyrir sjávarútveg
Í stefnumótunarskýrslunni er
fjallað um stærð fyrirtækja í sjáv-
arútvegi en þar kemur fram: „Í
sjávarútvegi, þar sem samanlögð
aflahlutdeild fiskiskipa í eigu ein-
stakra aðila eða í eigu tengdra aðila
má ekki nema meira en tilteknu
hlutfalli allra aflahlutdeilda eða
heildarverðmæti þeirra, er tak-
mörkunin einnig byggð á byggða-
sjónarmiðum.“ Í þessu samhengi er
vert að benda á að laxeldi er einnig
byggðamál og uppbyggingin oftast
tengd litlum og viðkvæmum sam-
félögum. Ef sameiningar ganga eft-
ir munu sameinuð laxeldisfyrirtæki
vera ráðandi atvinnufyrirtæki á
Vestfjörðum og Austfjörðum og
hafa mikinn slagkraft til að fá sitt
fram bæði gagnvart litlum sveit-
arfélögum og ríkisvaldinu.
Rökin fyrir takmörkunum
í sjávarútvegi
Þegar fiskveiðistjórnunarlögin
voru innleidd á árinu 1984 var um-
ræða um að hafa fá og öflug sjáv-
arútvegsfyrirtæki en niðurstaðan
var að almenn sátt var um dreifða
eignaraðild og auðlindin væri ein-
göngu í eigu Íslendinga. Nið-
urstaðan var að ekkert fyrirtæki
mætti eiga meira en 12% aflaheim-
ildanna. Í þessu samhengi er at-
hyglisvert að það var engin umræða
um stærð laxeldisfyrirtækja á Al-
þingi Íslendinga þegar lögin um
fiskeldi voru samþykkt á árinu
2019. Niðurstaðan getur verið sú að
með því að sameina fjögur laxeld-
isfyrirtæki sem nú eru í meiri-
hlutaeigu erlendra aðila verði sam-
einað fyrirtæki a.m.k. þrisvar
sinnum stærra en Brim sem var
með um 40 milljarða veltu á árinu
2020.
Af hverju ekki sömu reglur?
Í þessu samhengi skal haft í huga
að á þeim tíma sem lög um fiskeldi
voru til meðhöndlunar á Alþingi átti
sér stað mikill lobbíismi íslenskra
leppa sem héldu fast að alþing-
ismönnum ákveðnum sjónarmiðum
í þágu erlendra fjárfesta. Það kann
að vera ástæða þess að alþing-
ismenn misstu fókusinn við með-
höndlun þessa máls á þinginu og
einnig að umhverfismál laxeldis yf-
irgnæfðu umræðuna. Hér er hægt
að spyrja sig af hverju sömu reglur
eiga ekki að gilda um stærð-
artakmörk í tilfelli laxeldisfyr-
irtækja eins og í sjávarútvegi. Sjáv-
arútvegurinn hefur fengið
neikvæða umfjöllum um að þar
væri að finna stór og öflug íslensk
fyrirtæki.
Áhugavert verður að fylgjast
með umræðunni á næstu árum um
stærð laxeldisfyrirtækja, sem nær
alfarið eru í eigu erlendra aðila, og
stefna í að vera mun stærri en ís-
lensku sjávarútvegsfyrirtækin.
Eftir Valdimar
Inga Gunnarsson
»Niðurstaðan var
að valtað var yfir
hagsmuni íslenskra
fyrirtækja á Alþingi
Íslendinga við setningu
laga um fiskeldi á
árinu 2019.
Höfundur er sjávarútvegsfræðingur
og hefur m.a. unnið við ýmis mál
tengd fiskeldi í rúm þrjátíu ár.
valdimar@sjavarutvegur.is
Valdimar Ingi
Gunnarsson
Stór laxeldisfyrirtæki og
lítil sjávarútvegsfyrirtæki?
Atvinna