Morgunblaðið - 13.01.2022, Page 61

MENNING 61
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 13. JANÚAR 2022
Nánari upplýsingar um sýningartíma á sambio.is
TRYGGÐU ÞÉR
MIÐA INNÁ
95%
BESTA SPIDERMAN MYNDIN TIL ÞESSA !
K E A N U R E E V E S C A R R I E  A N N E M O S S
SÝND MEÐ ÍSLENSKU TALI
EIN ALLRA BESTA MYND STEVEN SPIELBERG
NÝÁRSMYNDIN 2022
RALPH FIENNES GEMMA ARTERTON RHYS IFANS
HARRIS DICKINSON DJMON HOUNSOU
OBSERVER
THE GUARDIAN
EMPIRE
INDIE WIRE
TOTAL F ILM
93%
SAN FRANCISCO CHRONICLE THE SEAT TLE T IMES
INDIEW IREROLL ING STONE
F
rumraun Maggie Gyllen-
haal sem leikstjóri, Týnda
dóttirin, er einlæg drama-
mynd byggð á samnefndri
bók eftir Elenu Ferrante. Kvikmynd-
in fjallar um Ledu (Olivia Colman),
konu á fimmtugsaldri og prófessor í
samanburðarbókmenntum, sem fær-
ist nær fortíðinni þegar fjölmenn fjöl-
skylda tekur sér bólfestu á sömu bað-
strönd og hún í Grikklandi. Leda
fylgist grannt með fjölskyldunni og
þá sérstaklega Ninu (Dakota John-
son), ungri móður sem sýnilega á erf-
itt með að sinna móðurhlutverkinu.
Leda sér sig sjálfa í Ninu og lítur yfir
farinn veg sem birtist áhorfendum
sem endurlit, þ.e. atriðarunur sem
gerast í fortíðinni. Áhorfendur kynn-
ast þá Ledu (Jessie Buckley) þegar
hún er ung framakona með tvær
stúlkur á herðum sér og er ætlað að
endurspegla blendnar tilfinningar
Ledu gagnvart móðurhlutverkinu.
Gyllenhaal heldur áhorfendum á
tánum alla myndina sem átta sig ekki
á af hverju þessi ónotatilfinning staf-
ar. Snemma í myndinni varar ljúfi
strandbarþjónninn Will (Paul Mesc-
el) Ledu við fjölskyldunni: „Þetta er
vont fólk.“ Þetta villir um fyrir skelk-
uðum áhorfendum sem átta sig síðan
á því að fjölskyldan virðist haga sér
nokkuð eðlilega í samanburði við
Ledu. Ef til vill hefði það verið meira
viðeigandi að lýsa Ledu á þessa vegu,
konu á fimmtugsaldri sem að ástæðu-
lausu stelur dúkku af ungu stúlku-
barni. Það sem síðar kemur í ljós er
að Will og umhverfinu, eða mynd-
heildinni, er einungis ætlað að villa
um fyrir áhorfandanum sem er of
fljótur að mynda sér skoðun um við-
fangsefni myndarinnar. Ljóst er að
ekki er allt með felldu og eru áhorf-
endur varaðir við því með grísku
náttúrunni, líkt og Will varaði Ledu
við fjölskyldunni. Í fyrstu virðist
gríska náttúran einkennast af fegurð
og hreinleika en þegar Leda tekur
upp appelsínu úr fallegu ávaxtaskál-
inni á hótelherberginu kemur í ljós að
allir ávextirnir eru myglaðir á þeirri
hlið sem áður sást ekki. Náttúran
tekur sér stöðu geranda og kemur
sér fyrir á óþægilegum stöðum í til-
veru Ledu eins og t.d. í formi kakka-
lakka í rúmi hennar. Náttúran er
dæmi um það að tvær hliðar er að
finna á öllu, hið ljóta og hið fallega, og
í Týndu dótturinni er hið ljóta við-
fangsefnið.
Það er hinn ljóti sannleikur um
móðurhlutverkið sem er viðfangsefni
myndarinnar. Týnda dóttirin tekst á
við málefni sem gjarnan hefur verið
talið tabú, þ.e. hina óhamingjusömu
móður þar sem móðurhlutverkið er
konunni mikil byrði og frelsissvipt-
ing. Leda er 23 ára þegar hún eignast
sína fyrstu dóttur og 25 ára þegar
hún eignast þá yngri. Hún á sér enga
undankomuleið frá móðurhlutverkinu
og er í stöðugum slag við það. Móður-
hlutverkið gjörbreytti lífi hennar, og
það sem kvikmyndin gefur í skyn,
ekki endilega til þess betra. Móður-
hlutverkið hefur áhrif á líkama, svefn,
fræðilegan feril og atvinnutækifæri,
sjálfsmynd, hjónaband og margt
fleira í lífi Ledu, líkt og annarra
mæðra. Hinar neikvæðu hliðar móð-
urhlutverksins fá þannig stöðu í
myndinni enda er ómögulegt að líta
svo á að hlutverkið sé öllum mæðrum
„náttúrulegt“ eins og gjarnan er gefið
í skyn. Eftir situr falleg og reynslu-
mikil kona í þreyttum líkama sem
refsar sér fyrir sínar neikvæðu hugs-
anir og þær erfiðu ákvarðanir sem
fylgdu hlutverkinu.
Það sem gerir sögupersónuna
Ledu svo áhugaverða er hversu
mannleg hún er, sem er að verða
sjaldséð í kvikmyndum. Ef til vill
halda sumir því fram að Leda sé frá-
hrindandi og þeir geti ekki samsamað
sig svo eigingjarnri persónu en það er
einmitt það sem Gyllenhaal gerir svo
vel sem leikstjóri; hún manar áhorf-
andann til þess líta í eigin barm og
gerast eigingjarn. Hún notar kvik-
myndaformið listilega til þess að
draga fram óþægilegar og erfiðar til-
finningar og áhorfendur tengja við
persónuna út af breyskleika hennar,
ekki fegurðinni.
Týnda dóttirin var heimsfrumsýnd
á alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í
Feneyjum síðastliðið haust þar sem
Gyllenhaal hlaut Golden Osella-verð-
launin fyrir besta handritið og ekki að
ástæðulausu. Kvikmyndin fangar fal-
lega og án nokkurra fordóma þær oft
gleymdu neikvæðu hliðar móðurhlut-
verksins sem „góðar“ mæður nefna
ekki og opnar þannig umræðuna. Hér
er á ferðinni efnilegur kvikmyndahöf-
undur sem áhugavert verður að fylgj-
ast með í framtíðinni móta eigin stíl.
Móðir í gíslingu
Fordómalaus „Kvikmyndin fangar fallega og án nokkurra fordóma þær oft gleymdu neikvæðu hliðar móðurhlutverksins sem „góðar“ mæður nefna ekki
og opnar þannig umræðuna,“ skrifar gagnrýnandi um The Lost Daughter. Hér sést enska leikkonan Olivia Colman í hlutverki Ledu á grískri strönd.
Háskólabíó, Smárabíó og
Borgarbíó
The Lost Daughter/Týnda dóttirin
bbbbn
Leikstjórn og handrit: Maggie Gyllenha-
al. Aðalleikarar: Olivia Colman, Jessie
Buckley, Dakota Johnson, Paul Mescel,
Peter Sarsgaard, Jack Farthing og Ed
Harris. Bandaríkin, 2021. 121 mín.
JÓNA GRÉTA
HILMARSDÓTTIR
KVIKMYNDIR