Morgunblaðið - 29.01.2022, Blaðsíða 14

Löggiltur heyrnarfræðingur
Hlíðasmára 19 • 201 Kópavogur • Sími 534 9600 • heyrn.is
Gríptu til þinna ráða
Pantaðu tíma í
HEYRNAR
GREININGU
Nánari upplýsingar í síma 534 9600 eða á heyrn.is
Allar helstu rekstrarvörur og
aukahlutir fyrir heyrnartæki
fást í vefverslun heyrn.is
14 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 29. JANÚAR 2022
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
„Einhver ára yfir Skálholti hreif
mig og hélt mér við efnið. Það má
segja að ég hafi heillast af þessum
uppljómaða stað,“ sagði Estrid
Þorvaldsdóttir sem var að ljúka
MA-námi í hagnýtri menningar-
miðlun við Háskóla Íslands. Hvað
er Skálholt og fyrir hvern er það,
er heiti lokaverkefnis hennar.
Leiðbeinandi var Sumarliði Ísleifs-
son, lektor í sagnfræði. Þar skoð-
aði Estrid stöðu Skálholts í ís-
lensku nútímasamfélagi. Afstaða
fólks var könnuð í djúpviðtölum og
skoðanakönnun. Lokahnúturinn
var ráðstefna. En þekkti hún eitt-
hvað til Skálholts áður en hún hóf
rannsóknina?
Heilagleiki yfir staðnum
„Já, ég hafði verið þar á nám-
skeiðum, bæði listmeðferð-
arnámskeiðum og jóganámskeið-
um, og oft komið þangað sem
leiðsögumaður ferðamanna. Ég
hafði velt því fyrir mér hver væri
eiginlega tilgangurinn með þessum
stað,“ sagði Estrid. Hún sagði að
Skálholt væri bæði margslungið og
ráðgáta eins og kom fram í við-
tölum sem hún tók. Estrid spurði
m.a. séra Kristján Björnsson,
vígslubiskup í Skálholti, hvað gerði
staðinn svo sérstakan?
„Hann talaði um að það væri svo
mikill heilagleiki yfir staðnum.
Fólk kæmi langt að í Skálholt í
fyrsta sinn og segði að það þekkti
þessa tilfinningu úr öðrum
kirkjum. Í Skálholti hefur skapast
þessi hái heilagleiki sem maður
bókstaflega finnur fyrir,“ sagði
Estrid. „Þarna fer fram virkt
helgihald sem hefur áhrif þótt þau
séu óáþreifanleg. Ég talaði meira
að segja við trúleysingja sem sögð-
ust finna fyrir helgi staðarins og
bera virðingu fyrir honum. Morg-
un einn vaknaði ég snemma og ók
austur í Skálholt til að prófa að
vera við tíðir, morgunbæn sem fer
fram með víxlsöng ef margir eru
mættir. Það var mjög upplyftandi
fyrir andann!“
Endurreisn og hlutverk
Hornsteinn var lagður að dóm-
kirkjunni sem nú stendur í Skál-
holti á Skálholtshátíð 1956. Þar
með hófst endurreisn staðarins
sem séra Sigurbjörn Einarsson,
síðar biskup Íslands, hafði forystu
um. Kirkjan var vígð 1963, lýðhá-
skóli tók til starfa 1972 og reglu-
legir sumartónleikar hófust 1975.
Tókst að endurreisa Skálholt?
„Orðið að „endurreisa“ var svo-
lítið í tísku um og eftir miðja 20.
öld. Þetta hugtak getur tengst
þjóðerniskennd og hefur verið við-
fangsefni fræðimanna,“ sagði Est-
rid. „Það var mikill eldmóður í
Sigurbirni biskupi og hann talaði
mikið um að endurbyggja og end-
urreisa Skálholt sem biskupssetur
og kirkjustað. Eldhugurinn náði
sínu markmiði, en það hefur verið
hellings vinna síðan að sjá um
staðinn og finna honum hlutverk.“
Estrid nefndi lýðháskólann sem
var stofnaður í Skálholti í anda
danska prestsins og menning-
arfrömuðarins N. F. S. Grundt-
vigs. Lýðháskólahreyfingin stóð
traustum fótum annars staðar á
Norðurlöndum. „Því miður þá mis-
tókst þetta hér. Í staðinn fyrir að
verða flottur lýðháskóli varð þetta
skóli fyrir fólk sem hafði dottið út
úr hefðbundna skólakerfinu. Í
Skálholti sér maður stórar hug-
myndir hafa komist í framkvæmd,
en það er eins og það hafi ekki
verið hugsað til fulls hvað kæmi á
eftir framkvæmdunum.“
Ólíkir hópar, ólík afstaða
Viðmælendur Estridar þekktu
vel til Skálholts í gegnum störf sín
við fornleifafræði, prestsþjónustu
og guðfræði svo nokkuð sé nefnt.
Einnig tónlistarunnendur sem
voru fastagestir á sumartónleikum
og tengdu Skálholt við sígilda tón-
list.
„Stærsta hópi þeirra sem svör-
uðu könnuninni (43%) fannst að í
Skálholti ætti sagan og menningin
að vera í aðalhlutverki. Þar á eftir
fannst 27% að kirkjustaðurinn,
helgihaldið og biskupssetrið væri
aðalatriðið. Til að Skálholt lifi
verður að ríkja skilningur og um-
burðarlyndi á milli þessara ólíku
hópa sem báðum er annt um stað-
inn,“ sagði Estrid. „Í grófum
dráttum fannst öllum að Skálholt
væri ekki hefðbundinn ferða-
mannastaður eins og t.d. Þingvell-
ir. Skálholt væri frekar hluti af
menningararfi okkar Íslendinga.
Fólk hefur áhuga á Skálholti
sem ráðstefnu- og menningarstað.
Sagan, trúin og tónlistin vega líka
þungt. Fólk vill almennt vita meira
um staðinn og tengjast honum bet-
ur.“
Málþing um menningararfinn
Estrid kvaðst hafa farið að sjá
Skálholt fyrir sér sem eins konar
borg þar sem hinar ýmsu fræði-
greinar, átrúnaður og áhugasvið
mynda aðskilin hverfi. Hana lang-
ar að tengja þessi hverfi og fá þau
til að tala saman. Tilraun til þess
var gerð með málþinginu Samtal
við menningararfinn sem haldið
var í Skálholtskirkju 13. ágúst
2021.
Estrid stýrði ráðstefnunni og
sagði frá niðurstöðum úr rannsókn
sinni. Aðrir fyrirlesarar voru séra
Kristján Björnsson vígslubiskup
sem kynnti kirkjustarfið, talaði um
sögu staðarins og sagði m.a. frá
Ragnheiðargöngu, Þorláksleið og
öðru sem hægt er að gera í Skál-
holti. Herdís Friðriksdóttir fram-
kvæmdastjóri Skálholts kynnti
nýja stefnu í Skálholti og það fjöl-
breytta starf sem þar fer fram.
Mjöll Snæsdóttir fornleifafræð-
ingur talaði um fornleifarannsóknir
á staðnum, það sem þar hefur
fundist, væntanlega bók og mikið
verk sem er óunnið. Þorvaldur
Friðriksson, skrímslafræðingur,
fornleifafræðingur og fréttamaður,
sagði sögur af skrímslum í kring-
um Skálholt í aldanna rás. Þess
má geta að hann er faðir Estridar.
Skálholt er margslungin ráðgáta
- Hvað er Skálholt og fyrir hvern er það? - Heilagleiki sem maður finnur á staðnum - Flestum
finnst sagan og menningin skipta mestu - Kirkjustarfið, biskupssetrið og helgihaldið kom þar á eftir
Ljósmynd/Þórunn Hafstað
Skálholtsdómkirkja Estrid Þorvaldsdóttir stýrði málþingi sem haldið var í
Skálholti vegna MA-lokaverkefnis í hagnýtri menningarmiðlun við HÍ.
Verið velkomin
í sjónmælingu
Hamraborg 10, Kópavogi, sími 554 3200
Opið virka daga 9.30–18, laugardaga 11-14
25
ára
1996-2021
Ingvar Pétur Guðbjörnsson, upplýsingafulltrúi Sjálf-
stæðisflokksins, gefur kost á sér til forystu D-listans í
Rangárþingi ytra fyrir komandi sveitarstjórnarkosn-
ingar. Frá þessu greinir hann í færslu á Facebook-síðu
sinni.
Ingvar Pétur hefur áður m.a. starfað í sveitarstjórn,
sem blaðamaður og aðstoðarmaður ráðherra.
Ekki hefur verið tekin ákvörðun um með hvaða hætti
verði stillt upp á framboðslistann.
Vill leiða D-lista í Rangárþingi ytra
Ingvar Pétur
Guðbjörnsson