Morgunblaðið - 29.01.2022, Blaðsíða 19

19
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 29. JANÚAR 2022
Fram að þessu hefur lítil athygli
beinst að þeim sjúkdómum sem
leggjast sérstaklega á konur. Þær
hafa mætt höfnun þegar þær leita til
heilbrigðiskerfisins og gengið gegn-
um erfitt greiningarferli, en skortur
er á almennri fræðslu um slíka sjúk-
dóma.
Einn þeirra sjúkdóma sem hrjá
konur og hefur fengið litla athygli
hingað til, er endómetríósa. Endó-
metríósa er krónískur, fjölkerfa
sjúkdómur sem getur verið þung-
bær og afar sársaukafullur. Sjúkdómurinn
leggst á einstaklinga sem fæðast í kvenlíkama
og er gjarnan kallaður „endó“ í daglegu tali, en
einnig er notast við hugtakið legslímuflakk. Af
þeim sem hafa sjúkdóminn eru um 60% með
einkenni og um 20% með mjög sár einkenni.
Sjúkdómurinn einkennist meðal annars af
miklum sársauka við blæðingar, sársauka við
egglos, verkjum í kviðarholi á milli blæðinga,
verkjum við samfarir, þvaglát og hægðalosun.
Auk þess gerir sjúkdómurinn það erfitt að
verða barnshafandi og leiðir til erfiðleika á
meðgöngu og við fæðingu. Á 20 ára tímabili
greindust um 1.400 konur með sjúkdóminn á
Íslandi. Því má reikna með að
á hverjum tíma eigi hundruð ef
ekki þúsundir kvenna í vanda
vegna sjúkdómsins hér á landi,
en hjá mörgum þeirra greinist
sjúkdómurinn seint og ekki
fyrr en óafturkræfar vefj-
askemmdir hafa orðið. Í gegn-
um tíðina hafa verið uppi rang-
hugmyndir um endómetríósu
og upplýsingagjöf villandi,
enda er ekki auðvelt að út-
skýra sjúkdómsmyndina. Það
hefur leitt til þess að minna er
gert úr honum en ella. Ein
ranghugmyndin er að verkir
séu eðlilegur hluti af lífi konunnar eða að tíða-
verkir séu fyrst og fremst sálrænir.
Jafnrétti í heilsu og heilbrigðisþjónustu
Núverandi stjórnvöld hafa lagt áherslu á
jafnrétti landsmanna til heilbrigðisþjónustu
eins og fram kemur í heilbrigðisstefnu sem
samþykkt var á Alþingi á vordögum 2019. Það
þarf líka að huga að heilbrigðisþjónustu út frá
kynjum. Í skýrslu sem dr. Fannborg Salome
Steinþórsdóttir, nýdoktor í kynjafræði við Há-
skóla Íslands, tók saman fyrir heilbrigð-
isráðherra á liðnu ári um heilsufar og heil-
brigðisþjónustu út frá kynja- og
jafnréttissjónarmiðum kemur fram að konur
lifi mun fleiri ár við slæma heilsu en karlar þótt
meðalævi þeirra sé lengri. Það segir kannski til
um að nokkuð vanti upp á að konur hafi haft
nægjanlega aðkomu að heilbrigðisþjónustu.
Beina þarf athygli að heilsu kvenna
Fyrir tveimur árum fékk ég samþykkta
þingsályktun mína um að fela heilbrigð-
isráðherra að beita sér fyrir fræðslu til al-
mennings um vefjagigt og láta fara fram end-
urskoðun á skipan sérhæfðrar endur-
hæfingarþjónustu sjúklinga. Vorið 2020 kom
út endurhæfingarstefna sem felur í sér að gera
samantekt um endurhæfingarþjónustu sem til
staðar er í landinu og benda á leiðir til úrbóta í
þeim efnum. Í kjölfarið var unnin aðgerðaáætl-
un um endurhæfingu til fimm ára þar sem m.a.
er lögð áhersla á endurhæfingu sjúklinga með
vefjagigt. Í maí 2021 komu fram stöðuskýrsla
og tillögur starfshóps heilbrigðisráðherra um
endurhæfingu fyrir fólk með langvinna verki. Í
skýrslunni eru teknar saman tölulegar upplýs-
ingar um fjölda þess fólks og þær meðferðir
sem standa til boða kortlagðar. Auk þess eru
gerðar tillögur að úrbótum og aukinni þjón-
ustu við einstaklinga með langvinna verki.
Ekkert er talað um endómetríósu í þessari
skýrslu þó sjúkdómurinn sé orsök langvinnra
verkja fjölda kvenna hér á landi. Í lokaorðum
skýrslunnar er tekið fram að hér á landi skorti
verulega upp á hvert skuli vísa einstaklingum
þegar meðferð hefur ekki gagnast og talað um
að töluvert vanti upp á að heilbrigðisstarfsfólk
fái fræðslu og þjálfun í meðferð langvinnra
verkja.
Auka þarf fræðslu og þjónustu
Ég hef lagt fram þingsályktunartillögu um
að fela heilbrigðisráðherra að beita sér fyrir að
efla fræðslu meðal almennings og starfsfólks
heilbrigðisstofnana. Í ályktuninni er ráðherra
falið að láta fara fram endurskoðun á heildar-
skipulagi þjónustunnar með það að markmiði
að stytta greiningarferlið og bjóða upp á heild-
ræna meðferð, en í því felst m.a. að skoða verk-
ferla, niðurgreiðslu lyfja og fjármögnun til að
tryggja mönnun og aðstöðu til að sinna ein-
staklingum með endómetríósu með sem bestu
móti.
Eftir Höllu Signýju
Kristjánsdóttur »Endómetríósa er krón-
ískur, fjölkerfa sjúkdómur
sem getur verið þungbær og
afar sársaukafullur.
Halla Signý
Kristjánsdóttir
Höfundur er þingmaður Framsóknarflokksins.
hallasigny@althingi.is
Endómetríósa
Fjárhagsáætlun Reykjavík-
urborgar fyrir árið 2022 sýnir
að meirihluti Samfylkingar,
Viðreisnar, Pírata og Vinstri
grænna hefur engin tök á fjár-
málum borgarinnar. Þrátt fyr-
ir miklar tekjur og hámarks-
skattheimtu er reksturinn
engan veginn sjálfbær og
skuldirnar hækka stöðugt.
Borgarsjóður skuldar nú 140
milljarða króna og skuldir
samstæðunnar eru komnar yf-
ir 400 milljarða. Það jafngildir
rúmum þremur milljónum króna á hverja
fjögurra manna fjölskyldu í borginni.
Villuljós vinstri áætlana
Tekjur hins opinbera jukust mjög í góð-
ærinu fyrir Covid-kreppu. Mörg sveitarfélög
nýttu góðærið til að lækka skuldir sínar. Það
gerði Reykjavíkurborg hins vegar ekki.
Borgarstjóri hlóð upp skuldum í góðærinu og
hyggst halda því áfram, fái
hann til þess fylgi. Samkvæmt
fimm ára fjárhagsáætlun borg-
arinnar munu skuldirnar aukast
2022, 2023, 2024 og 2025. Þær
eiga síðan að lækka árið 2026
eða í lok áætlunarinnar.
Slík framsetning er orðið
þrástef í fimm ára áætlunum
vinstri meirihlutans í borgar-
stjórn. Með áætluninni eru
tendruð þau villuljós að yf-
irstandandi hallarekstur og
skuldasöfnun sé aðeins tíma-
bundið ástand. Raunin er hins
vegar sú að lækkun skulda
borgarinnar hefur aldrei átt sér stað undir
stjórn vinstri meirihlutans. Þegar ný fimm
ára áætlun er samþykkt, er fyrri áætlunum
um lækkun skulda breytt.
Þungar borgarlínubyrðar
Fjárhagsstaða Reykjavíkur er svo alvarleg
að kosningabaráttan ætti allra síst að snúast
um að gefa fleiri dýr kosningaloforð heldur
um að leysa gífurlegan fjárhagsvanda. Samt
koma borgarfulltrúar vinstrimanna stöðugt
með nýjar útgjaldahugmyndir.
Borgarlínan er það mál sem borgarstjóri
leggur nú hvað mesta áherslu á þótt kostn-
aðurinn sé óþekktur og áætlanir einkennist
af af barnalegri bjartsýni. Eitt er þó víst: all-
ur kostnaður vegna borgarlínu mun lenda af
fullum þunga á reykvískum fjölskyldum,
fjárfestingin, reksturinn og umfram-
keyrslan. Ekki skiptir öllu máli hvort borg-
arlínubyrðarnar verða innheimtar með at-
beina borgarsjóðs, ríkissjóðs eða sérstaks
félags sem leggur nýjan vegtoll á almenning,
til viðbótar háum bensínsköttum og bifreiða-
gjöldum.
Afar brýnt er að koma vinstri meirihlut-
anum frá völdum í borgarstjórn í kosning-
unum 14. maí. Nýr meirihluti undir forystu
Sjálfstæðisflokksins þarf að takast á við fjár-
hagsvandann af fullri einurð í stað þess að
afneita honum eins og núverandi borgar-
stjóri gerir. Stórbæta þarf rekstur borg-
arinnar með sparnaði, hagræðingu og auk-
inni stærðarhagkvæmni.
Fækkun borgarfulltrúa
– Gott fordæmi
Samfylkingin og Vinstri grænir sáu til
þess að fulltrúum í borgarstjórn var fjölgað
um 53% árið 2018. Þessi aukna yfirbygging
hefur engu skilað nema auknum kostnaði og
síst orðið til að bæta rekstur borgarinnar. Á
komandi kjörtímabili þarf borgarstjórn að
beita sér fyrir því að borgarfulltrúum verði
fækkað á ný. Þannig myndi borgarstjórn
sýna í verki að yfirvaldið getur byrjað á
sjálfu sér þegar gripið er til hagræðingar.
Sligandi skuldir Reykjavíkurborgar
Eftir Kjartan Magnússon » Fækka þarf borgarfulltrú-
um á ný og sýna þannig
í verki að yfirvaldið getur
byrjað á sjálfu sér þegar
gripið er til hagræðingar.
Kjartan
Magnússon
Höfundur er varaþingmaður
Sjálfstæðisflokksins.
Í dag eru 46 skráðar
bensínstöðvar innan
marka Reykjavík-
urborgar og eru þá
meðtaldar smærri
sjálfsafgreiðslu-
stöðvar. Heildarflat-
armál lóðanna er um
141 þúsund fermetrar
eða um 14 hektarar. Á
fundi borgarráðs 24.
júní sl. lagði borgar-
stjóri fram samninga sem hann hafði
handsalað við olíufélögin um að af-
henda þeim endurgjaldslaust valdar
lóðir sem undir bensínsstöðvunum
eru. Heildarflatarmál þeirra lóða
eru rúmir 6,5 hektarar. Hér er um
fullkominn gjafagjörning að ræða.
Borgarstjóri er að gefa frá Reykja-
víkurborg allan byggingarétt á lóð-
unum sem á heima inni í eignarsjóði
og síðar borgarsjóði. Samningarnir
eru tvíþættir. Í fyrsta fasa er um að
ræða 12 lóðir sem olíufélögin Olís,
N1 og Skeljungur ásamt Högum,
Festi og Krónunni fá endurgjalds-
laust. Þessi félög ásamt Dælunni og
Atlantsolíu hafa jafnframt gert
framtíðarsamninga um sama efni
þegar hin svokallaða borgarlína fer
að taka á sig mynd því gjafagjörn-
ingurinn nær til þeirra bensínstöðva
sem að henni liggja. Þar felast gríð-
arlega dulin framtíðarverðmæti sem
ógerningur er að verðmeta nú.
Þær lóðir sem eru
nú „að fara í vinnu“
fyrir þessi fyrirtæki
eru Álfheimar 49, Álfa-
bakki 7, Egilsgata 5,
Ægisíða 102, Hring-
braut 12, Stóragerði
40, Skógarsel 10, El-
liðabraut 2, Rofabær
39, Birkimelur 1,
Skógarhlíð 16 og Suð-
urfell 4.
Komið hefur fram að
virði byggingaréttar á
lóðinni á Ægisíðu 102
er 2 milljarðar. Sú lóð er 0,6 hekt-
arar og er því um 10% af þeim lóðum
sem borgarstjóri er að gefa nú. Því
má áætla að heildarvirði bygginga-
réttar á lóðunum tólf losi um 20
milljarða. Þá eru framtíðarsamning-
arnir ótaldir sem eiga eftir að hlaupa
á tugum milljarða. Ég tel að svona
samningar séu ólöglegir því ekki er
hægt að mynda eignar- eða hefða-
rétt á leigulóð. Enda vitnar Hæsta-
réttardómur nr. 240/2003, Skelj-
ungur hf. gegn Sveitarfélaginu
Hornarfirði vitni um það. Í dómsorði
kemur fram: „S hf. leigði lóð af sveit-
arfélaginu H til tuttugu ára. Að
loknum leigutíma var lóðin leigð
hlutafélaginu áfram til fimm ára. Að
þeim tíma liðnum náðist ekki sam-
komulag um áframhaldandi leigu-
rétt S hf. á lóðinni. Var sveitarfé-
laginu heimilað að fá S hf. borið út af
lóðinni með bensínstöðvar- og veit-
ingahús sitt og öllu, sem því til-
heyrði, þar með töldum olíu- og
bensíntönkum í jörðu.“ Það er ljóst
að þennan gjörning þarf að rann-
saka og skoða. Því ætla ég að flytja
tillögu á borgarstjórnarfundi sem
verður haldinn 1. febrúar nk. sem er
svohljóðandi: „Borgarstjórn sam-
þykkir að Innri endurskoðanda
verði falið skoða og leggja mat á lög-
mæti samninga Reykjavíkurborgar
við olíufélögin sem lagður var fram í
borgarráði 24. júní 2021. Verði þeirri
skoðun lokið fyrir 1. maí nk.“ Til
grundvallar liggja samningarnir
sem finna má á þessari slóð (stytt):
http://mbl.is/go/9jef7 og áðurnefndur
hæstaréttardómur.
Ekki undir neinum kring-
umstæðum getur sveitarfélag gefið
frá sér eigur sínar, land eða auðlind-
ir. Það er ekki borgarstjórans í
Reykjavík að taka þátt í að um-
breyta olíufélögunum í fjárfestinga-
og/eða fasteignafélög þegar stefna
stjórnvalda er orkuskipti í sam-
göngum.
Bensínstöðvadíll borgarstjóra
Eftir Vigdísi
Hauksdóttur » Það er ekki borgar-
stjórans í Reykjavík
að taka þátt í að um-
breyta olíufélögunum
í fjárfestinga- og/eða
fasteignafélög.
Vigdís Hauksdóttir
Höfundur er lögfræðingur og
borgarfulltrúi Miðflokksins.Á hraðferð Trölla tókst ekki að stela jólunum í þetta skiptið á Njálsgötu.
Eggert