Morgunblaðið - 15.02.2022, Síða 15

15
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 15. FEBRÚAR 2022
Skafrenningur Landsmenn fengu margir hverjir að kenna á vetri konungi í gær. Ökutæki og vegfarendur lentu í vandræðum á fjallvegum sem og í byggð.
Eggert
„Ég treysti mér
ekki til að setja tölu á
bak við það en það er
ljóst að með því að
stofna nýtt ráðuneyti,
fleiri en eitt, þá mun
verða kostnaður og
hann getur hlaupið á
hundruðum milljóna,“
sagði Bjarni Bene-
diktsson fjármála-
ráðherra spurður á
Alþingi um kostnað
við að stofna tvö ný ráðuneyti og
fjölga ráðherrum í ríkisstjórn. Síð-
ar kom í ljós að nýju ráðuneytin
munu kosta ríkið að lágmarki 1,8
milljarða þetta kjörtímabilið sam-
kvæmt svörum frá fjármálaráðu-
neytinu sjálfu. Fjármálaráðuneytið
upplýsti þá jafnframt um að nokk-
ur óvissa væri og að kostnaðurinn
gæti orðið nokkru hærri.
Fjölmennasta ríkisstjórn
í Íslandssögunni
Við afgreiðslu fjárlaga í desem-
ber síðastliðnum var gert ráð fyrir
að ríkissjóður verði rekinn með
tæplega 170 milljarða halla þetta
árið. Fram undan er krefjandi tími
fyrir ríkið sem og almenning.
Komandi kjarasamningar í skugga
verðbólgu og vaxta-
hækkana. Í tengslum
við verðbólgu og
vaxtahækkanir talar
fjármálaráðherra um
að það þurfi að
vanda sig í opinberri
fjármálagerð og
áætlanagerð til
næstu ára. Hann
hefur minnt á að
laun og launakostn-
aður hafi í fyrra
hækkað um sjö og
hálft prósent. Engu
að síður komst hann
að þeirri niðurstöðu eftir átta
vikna stjórnarmyndunarviðræður
að skynsamlegt væri að fjölga
ráðuneytum og auka hraustlega
við launakostnað við Stjórnarráðið
en biðla kannski bara til annarra
að vanda sig. Ákvörðun formanna
ríkisstjórnarflokkanna um að
fjölga ráðuneytum virðist hafa
verið tekin án þess að fyrir lægi
greining á kostnaði. Svari við fyr-
irspurn um kostnað við stækkun
Stjórnarráðsins var síðan ein-
hverra hluta vegna dreift til þing-
manna örfáum klukkustundum eft-
ir að atkvæði voru greidd um
málið. Það er spurning hvort þess-
ar tölur hefðu hreyft við þing-
mönnum ríkisstjórnarflokkanna
eða hvort einhugur sé á milli
þeirra um þessa meðferð fjármuna
á tímum þar sem skilaboðin eru að
það þurfi að vanda sig sérstaklega
í opinberum fjármálum.
Hvers vegna voru ráðuneyti
sameinuð eftir hrun?
Ríkisstjórn Katrínar Jakobs-
dóttur er með þessari breytingu
orðin sú fjölmennasta sem hefur
verið við völd í meira en áratug.
Ráðherrarnir eru jafn margir og
þeir urðu flestir í Íslandssögunni
sem var á árunum 1999 til 2010.
Ráðherrum var svo fækkað í átta
árið 2012 með sameiningu ráðu-
neyta. Hvers vegna var farið í að
fækka ráðuneytum og stækka eftir
hrun? Þar réð kostnaður vissulega
miklu en ekki síður sú staðreynd
að minni ráðuneyti voru einfald-
lega veikari. Einn af lærdómum
hrunsins var að ráðuneytin höfðu
verið of veik til að standa undir
mikilvægum hlutverkum sínum og
verkefnum. Starfshópur um við-
brögð stjórnsýslunnar við rann-
sóknarskýrslu Alþingis skilaði af
sér skýrslu þar sem fram kom mat
á þeim atriðum sem vörðuðu
starfshætti Stjórnarráðsins og
stjórnsýsluna sérstaklega. Meg-
inniðurstöðurnar voru að hinn fag-
legi grundvöllur stjórnsýslunnar
væri veikur, ekki bara vegna
ómarkvissra pólitískra inngripa í
störf hennar heldur ekki síður
vegna smæðar eininga hennar.
Niðurstaðan var skýr um að
stærri ráðuneyti séu undirstaða í
að styrkja hinn faglega grundvöll
stjórnsýslunnar. Það kallaði á átak
í sameiningu ráðuneyta og stofn-
ana. Nú, áratug síðar, velur ríkis-
stjórnin sér að fara gegn þessum
niðurstöðum. Með ráðstöfun sem
fer skv. þessu gegn hagsmunum
Stjórnarráðsins og almennings í
landinu.
Stærri ráðuneyti
styrkja starf þeirra
Að baki fjölgun ráðuneyta býr
auðvitað engin knýjandi þörf. Eng-
in önnur en að fjölga ráðherrum
svo valdahlutföllin milli stjórnar-
flokkanna haldist. Milljarðakapall-
inn er afleiðing þess að Sjálfstæð-
isflokkur og Framsókn samþykktu
að Vinstri græn héldu þremur ráð-
herrastólum þrátt fyrir töluvert
fylgistap VG og gjaldið fyrir að
langminnsti flokkurinn í samstarf-
inu fái samt að leiða ríkisstjórnina.
Þá þurfti að jafna leikinn með því
að fjölga ráðherrum. Hér þarf að
segja hið augljósa: Fyrir það borg-
ar almenningur og fyrirtækin í
landinu. Þá liggur jafnframt fyrir
að inni í þessum tölum er ekki all-
ur kostnaður. Annar kostnaður
verður t.d. þegar talsverðar til-
færslur eru gerðar á starfs-
mönnum, en það rask hefur í för
með sér kostnaðarsamar tafir.
Nýtt Stjórnarráð tók ekki form-
lega til starfa fyrr en 1. febrúar,
en kosið var 25. september og rík-
isstjórn mynduð 28. nóvember.
Aftur og aftur sést að þrátt fyrir
tal um ábyrgan ríkisrekstur þá er
unnið eftir allt annarri hug-
myndafræði. Ríkissjóður var enda
orðinn ósjálfbær fyrir efnahags-
hremmingar heimsfaraldurs. Þeg-
ar allar aðstæður voru í lagi var
staða ríkissjóðs langt frá því að
vera í lagi. Og í því ljósi kemur
kannski ekki á óvart að í stjórn-
armyndunarviðræðunum hafi for-
menn ríkisstjórnarflokkanna sagt
hver við annan: Hvað eru tveir
milljarðar á milli vina?
Eftir Þorbjörgu S.
Gunnlaugsdóttur »Hvers vegna var
ráðuneytum fækkað
eftir hrun? Þar réð
kostnaður vissulega
miklu en ekki síður að
minni ráðuneyti voru
einfaldlega veikari.
Þorbjörg S.
Gunnlaugsdóttir
Höfundur er þingmaður Viðreisnar.
Hvað eru tveir milljarðar milli vina?