Morgunblaðið - 17.02.2022, Síða 18

18 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 17. FEBRÚAR 2022
Við bjóðum uppá glæsilegar borgir allt árið í Evrópu.
Tilvalið fyrir hópa, fyrirtæki og einstaklinga. Veldu
tímann og farðu þegar þú vilt 2, 3, 4 daga eða
lengur. Verðlag er hagstætt bæði í mat og drykk.
Þá er hægt að gera góð kaup í hinum ýmsu versl-
unum og mörkuðum. Við bjóðum upp á skoðunar-
ferðir fyrir hópa og fyrirtæki, svo og kvöldverði/-
veislur í höllum, köstulum eða húsum frá miðöldum.
www.transatlantic.is info@transatlantic.is Sími 588 8900
GLÆSILEGAR FORNAR BORGIR
Í SUÐUR OG AUSTUR EVRÓPU
Saga Rómar spannar yfir 2800 ár, borg sem óx úr litlu
ítölsku þorpi á 9. öld f. Krist yfir í að vera höfuðborg
heimsveldis á tímum Rómverja. Í dag er Róm höfuð-
borg Ítalíu, menningarleg miðstöð, stórborg á heims-
vísu og er fremst í flokki þeirra borga sem þykja einna
hvað fallegastar frá fornum og horfnum heimi. Þar
finnur þú allt fyrir ferðamanninn. Róm er einstakur
vettvangur mikillar sögu, menningar og lista er einnig
borg sem iðar af fjölskrúðugu og litríku mannlífi. Sælureitur góðrar matseldar og
frábærra vína með veitinga- og kaffihús á hverju horni. Stórkostlegar byggingar príða
þessa glæsilegu borg sem unun er að skoða á tveimur jafnfljótum.
Miðaldaborg frá 12. öld. Gamli og nýji tíminn mætast
í borg sem ekki á sinn líka. Gamli bærinn er frá árinu
1201 og er verndaður af Unesco. Þar ber hæst kasta-
linn í Riga, kirkja Sankti Péturs og Dómkirkjan. Gamli
bærinn í Riga er virkilegt augnayndi hvert sem litið er
og setur borgina á stall með fallegri borgum Evrópu.
RIGA Í LETTLANDI
RÓM
TALLINN EISTLANDI
NOKKUR DÆMI UM BORGIR SEM VIÐ BJÓÐUM UPPÁ
Vilnius,
Budapest, Prag
Gdansk, Krakow,Varsjá,
Bratislava,Wroclaw
St. Pétursborg,Vínar-
borg, Napolí,Mílanó
Feneyjar og
Brugge
Tallinn er ein allra fallegasta borg Evrópu og er gamli
bæjarhlutinn sá hluti borgarinnar sem mesta
aðdráttaraflið hefur á ferðamenn. Þar eru götur steini
lagðar, byggingar frá 11. öld sem hefur tekist að
varðveita ótrúlega vel. Þú ferð úr 21. öldinni beint
aftur í miðaldir. Þar sem Tallinn er best varðveitta
miðaldaborg N-Evrópu hefur henni verið bætt við á
heimslista UNESCO.
hafa fengið jákvæð viðbrögð og tölu-
verða athygli. Eitt af því sem er svo
sterkt við rannsóknina og mörgum
þykir áhugavert, er að hún sjálf er
íbúi í sjávarþorpi og spyr þá öðruvísi
þar sem hún er úr þessum jarðvegi.
„Já, umhverfið hefur vissulega áhrif
á mig sem spyrjanda en ég held að
það sé bara jákvætt,“ segir Gréta.
„Ég þekki líka á eigin skinni sögur
Gróu á Leiti eins og fleiri ungar kon-
ur í sjávarþorpum, einnig hef ég ver-
ið skemmtiefni þorpsbúa á þorra-
blótum en hef ekki tekið það nærri
mér.“
Slúður er félagslegt
hugtak af valdi
„Það er mikið valdfæði í slúðrinu
og það er t.d. hluti af vinnustaðaein-
elti. Við höfum áttað okkur betur á
eðli og virkni þessa valds sem felst í
slúðrinu svo vissulega hefur rann-
sókn eins og þessi skilað þekkingu
sem hefur yfirfærslugildi á fleiri
staði en lítil samfélög, enda er alls
staðar slúðrað þar sem fólk kemur
saman. Rannsóknin kemur einnig í
kjölfarið á metoo-byltingunni og um-
ræðan er að opnast. Miklar breyt-
ingar hafi orðið í þjóðfélaginu og ým-
is stór mál í gangi. Áður fyrr
ráðlögðu almannatenglar valda-
miklu fólki gjarnan að þegja af sér
óþægileg málefni sem hvern annan
kjaftagang en nú er ekki lengur
hægt að afskrifa alvarlega hluti sem
slúður. Það gæti kannski hafa komið
öðruvísi út ef þetta verkefni hefði
verið unnið um það bil fimm árum
fyrr,“ segir Gréta.
Konur lenda oftar
í kjaftamyllunni
Hún nefnir einnig druslu-
skömmun, þessa þekktu umræðu um
konur og þeirra hegðun. „Það hefur
alltaf áhrif á konur að lenda í kjafta-
myllunni, þær verða fyrir öðruvísi
kjaftagangi en karlmenn, þó vissu-
lega upplifi þeir einnig slúður, en
mín rannsókn snýst um áhrif slúðurs
á kvenfólk, þær eru frekar druslu-
skammaðar. Þar virkar druslu-
skömmunin sem félagsleg stjórnun á
þær að vissu leyti og takmarkar
frelsi þeirra. Það hefur einnig komið
fram í viðtölunum að ef einhleyp
kona á vingott við giftan mann þá er
hún nefnd hjónadjöfull þó í raun sé
sá sem brýtur af sér í hjónabandinu
hjónadjöfullinn en ekki hinn að-
ilinn.“
Í viðtölunum var einnig spurt um
uppnefni og fram kom að minna er
nú um niðrandi uppnefni. Gömul
uppnefni lifa þó og bíta alltaf hjá ein-
hverjum, t.d. ef konan flytur aftur
heim í sjávarplássið eftir áratugi, þá
er það kannski grafið upp og hvíslað
um þannig uppnefni með kynferðis-
legri skírskotun, þetta bítur alltaf
hjá einhverjum og afkomendur
heyra það jafnvel. Þessu þarf að
breyta og hætta niðrandi umræðu,
t.d. um einhleypar konur sem stunda
sitt ástalíf.
„Þetta átt þú að vita,
doktor í slúðri“
Hin eiginlega rannsókn sem byrj-
aði í janúar 2019 fjallaði upphaflega
um samfélagsáhrif á ungar konur en
snerist upp í það að áhrif slúðurs
urðu rauði þráðurinn í málefninu.
„Það er samt langt frá því að ég
viti meira um bæjarslúður hér en
hver annar, þó vinir mínir hafi
stundum nefnt að sem doktor í slúðri
þá eigi ég að vita um þessi eða hin
málin í bænum,“ segir Gréta hlæj-
andi og hefur góðan húmor fyrir
nafnbótinni. Hún nefnir einnig að til
sé einskonar jákvæð útgáfa af slúðri
eða upplýsingakerfi í litlum bæjar-
félögum: „Nálægðin er mikil og um-
hyggja alltaf til staðar ef eitthvað
kemur upp á, hér er engum sama ef
einhver á um sárt að binda. Það er
gott að búa í litlu samfélagi og ég
myndi kjósa það sem fyrsta val,
strákarnir mínir lifa líka hér eins og
blómi í eggi.“
Sjálfstæð ung móðir
með áhuga á kynjafræði
Gréta á að baki fjölbreyttan náms-
og starfsferil og er mjög virk í sam-
félaginu á Þórshöfn, þar sem hún
býr með tveimur ungum sonum sín-
um en dóttirin er flutt að heiman.
Hún var að verða 16 ára þegar
hún eignaðist dótturina og segir að
eflaust hafi það verið vatn á slúður-
myllur þó hún hafi ekki sjálf upplifað
það en líklega hafi foreldrar hennar
gert það. Hún missti móður sína ung
að árum, varð snemma sjálfstæð og
með ákveðnar skoðanir.
Að loknum grunnskóla lá leiðin til
Akureyrar í framhaldsnám þar sem
Gréta lauk stúdentsprófi á listnáms-
braut frá Verkmenntaskólanum og
síðan BA í fjölmiðlafræði við Háskól-
ann á Akureyri en hún vann um tíma
sem fréttamaður hjá Ríkisútvarp-
inu.
Jafnréttismál hafa alltaf verið
Grétu hugleikin og slík mál voru oft í
umræðu á æskuheimili hennar,
Gunnarsstöðum í Þistilfirði. Kynja-
fræði heillaði hana svo Lundur í Sví-
þjóð var næsti áfangastaður. Hún
flutti þangað með ungri dóttur sinni
og lauk meistaranámi í kynjafræði. Í
Svíþjóð líkaði Grétu vel en um þetta
leyti bauðst henni vinna hjá Þekk-
ingarneti Þingeyinga svo hún flutti
heim til Þórshafnar og starfaði í ell-
efu ár hjá Þekkingarnetinu, allt til
ársins 2020. Hún segir að hugurinn
hafi verið farinn að leita að frekari
áskorunum og þá kom doktorsnámið
til.
„Eftir að hafa búið sem ung kona
og móðir í sjávarþorpi þá fannst mér
þetta verkefni um búferlaflutninga
mjög áhugavert. Það er margt sem
þarf að skoða og breyta hvað varðar
jafnréttismál og lengi hefur blundað
í mér að taka jafnréttisstöðu í þess-
um litlu byggðarlögum. Ég ákvað að
taka þátt og sækja um styrk til dokt-
orsnáms og fékk byrjunarstyrk hjá
Jafnréttissjóði árið 2018 og þá varð
ekki aftur snúið. Þetta er nú orðin
fjögurra ára vegferð og ég reikna
með að geta lokið námi næsta vetur
því ég fékk styrk þetta ár frá Rannís
og er því fulllaunuð á síðasta dokt-
orsári mínu.“
Gréta er núna stundakennari við
Háskólann á Akureyri þar sem hún
kennir félagsfræði sinn annan vetur
en næsta vetur mun hún helga sig
því að ljúka doktorsnáminu.
Hún er jafnframt með mörg járn í
eldinum, leggur mikið af mörkum til
samfélagsins og hefur áhuga á því.
Hún lenti í sóttkví vorið 2020 og
stofnaði þá facebook-síðu sem nefn-
ist Boðinn og flytur þar fréttir og
myndir úr nærsamfélagi sínu og hef-
ur þessum nýja miðli verið vel tekið.
Fjarvinna, fundir og ferðalög
Það hefur alltaf verið nóg að gera
hjá Grétu og fjarvinna hennar kallar
oft á fundi og ferðalög. Drengirnir
hennar tveir eru á grunnskólaaldri
og eiga sín áhugamál sem Gréta tek-
ur fullan þátt í.
„Fótboltinn er í fyrsta sæti hjá
þeim svo við þurfum oft að þeytast
landshorna á milli í fótboltaferðir,“
segir Gréta og bætir við að vissulega
hefði hún oft kosið að geta verið
meira heima með drengjunum en
gæðastundirnar eru margar og
betra að horfa frekar á gæði en
magn. „Ég á líka góða fjölskyldu
sem stendur með okkur bakkar upp
þegar þarf, það hlýtur að vera
hverju barni hollt að moka smá skít í
sveitinni hjá frænku eða fá ofgnótt af
hafragraut hjá afa,“ segir hún kímin.
Hún segist oft hafa orðið vör við at-
hugasemdir um að hún væri mikið í
burtu og hver hugsaði þá um börnin
en þáverandi maki hennar var sjó-
maður og vinna hennar hjá Þekking-
arnetinu útheimti oft ferðalög, svo
Gréta ákvað að gera litla rannsókn:
„Þetta rak mig til að kanna málið
frekar en pirrast bara yfir þessu,
eiginlega út frá jafnréttisstöðu, svo
ég tók mig til eitt árið og setti upp
excel-skjal fyrir heilt ár varðandi
viðveru okkar og komst að því að
faðirinn var þrefalt meira að heiman
en ég en hafði ekki í eitt einasta
skipti fengið athugasemdir við sína
fjarveru frá heimilinu. En umræða
og viðhorf eru því miður enn of nei-
kvæð í garð kvenna þegar horft er til
svona hluta,“ segir Gréta og telur af-
ar mikilvægt að svona viðhorf breyt-
ist til að lítil samfélög séu búsetu-
vænni kostur fyrir ungar mæður
sem vilja einnig sinna sínum starfs-
frama.
Framtíðarstarfið opin bók
Hvað tekur svo við hjá þessari
fjölhæfu konu sem er á lokaspretti
doktorsnámsins?
„Ég hef hingað til verið heppin
með atvinnu sem er fjarvinna og
vildi gjarnan geta haldið því áfram ef
kostur er,“ segir Gréta bjartsýn.
Hún er enda með fjölbreyttan
grunn; fjölmiðla, hönnun, kennslu,
og verkefnastjórnun svo eitthvað sé
nefnt. Gréta telur það einnig til
styrkleika að hafa alist upp í sveit og
unnið í fiski þó fræðastörfin eigi hug
hennar allan nú í seinni tíð.
„Ólyginn sagði mér …“
- Doktorsverkefni í byggðafræði við Háskólann á Akureyri - Tekur fyrir áhrif nærsamfélagsins á
ungar konur í sjávarbyggðum - Slúðursögur hafa haft mikil áhrif - Gróa á Leiti enn víða á ferðinni
Morgunblaðið/Líney Sigurðardóttir
Rannsókn Gréta Bergrún fær sér kaffibolla á heimili sínu á Þórshöfn en
eldhúsin geta oft verið vettvangur sagnastunda úr nærsamfélaginu.
Kynjafræðingur
» Gréta Bergrún Jóhannes-
dóttir er fædd og uppalin á
Gunnarsstöðum í Þistilfirði,
yngst fjögurra systkina. Býr á
Þórshöfn á Langanesi með
tveimur sonum, 10 og 12 ára.
» Nám og störf: Kynjafræð-
ingur frá Lund University í Sví-
þjóð og stundar nú dokt-
orsnám í félagsfræði við
Háskólann á Akureyri.
» Lengst af unnið við byggða-
rannsóknir hjá Þekkingarneti
Þingeyinga, auk þess að fást
við eigin verkefni í hönnun,
fjölmiðlun og samfélagsvinnu
ýmiss konar. Hönnun hennar
nefnist: Berg-íslensk hönnun
úr heimabyggð.
VIÐTAL
Líney Sigurðardóttir
Þórshöfn
Slúður og áhrif þess urðu óvænt
rauður þráður í doktorsrannsókn
Grétu Bergrúnar Jóhannesdóttur,
sem hefur vakið töluverða athygli.
Gréta býr á Þórshöfn á Langanesi
og stundar doktorsnám við félags-
vísindadeild Háskólans á Akureyri
með byggðafræði sem undirgrein.
Nýleg rannsókn hennar er hluti af
doktorsverkefninu en hún fjallar um
áhrif nærsamfélagsins á ungar kon-
ur í sjávarbyggðum. Þar voru marg-
ir áhrifaþættir skoðaðir en einn
þeirra kom óvænt sterkur inn, slúðr-
ið.
„Í doktorsnámi mínu tók ég þátt í
verkefni Byggðastofnunar um bú-
ferlaflutninga á landsbyggðinni,
Byggðafesta og búferlaflutningar,
og rannsókn mín átti upphaflega að
fjalla um áhrif samfélagsins á ungar
konur í sjávarbyggðum. Í búferla-
könnuninni var ein spurning á þá
leið hvort slúður hefði áhrif á líf þitt
og búsetu og þessi þáttur kom svo
afgerandi og marktækur út að
áhugavert varð að skoða hann bet-
ur,“ segir Gréta Bergrún sem fann
þarna marktæka tengingu á milli bú-
ferlaáætlana og slúðurs.
Slúðrið varð því óvænt aðalfókus-
inn í rannsókn hennar.
Rannsóknin náði til 56 þorpa
Gréta var með 18 þorp í sínum
markhópi í búferlarannsókninni, litl-
ar sjávarbyggðir með íbúafjölda í
kringum 100-500 í hverju þorpi en
alls var heildarrannsóknin send í 56
þorp.
„Ég er búin að fara bæði á Aust-
firði og Vestfirði en má ekki taka
viðtöl í minni heimabyggð,“ segir
Gréta og bætir við að hún hafi fengið
mjög jákvæð viðbrögð, fólki finnst
þetta áhugavert efni og vill vita
meira. Ótrúlega margir tengja við
þennan þátt, slúðrið og áhrif þess á
fólk og búsetu. Fyrirlestrar Grétu