Morgunblaðið - 18.02.2022, Blaðsíða 12

12
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 18. FEBRÚAR 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Forseti
Banda-
ríkjanna
sagði í gær að
gera mætti ráð
fyrir að Rúss-
land réðist inn
fyrir landamæri Úkraínu á
næstu dögum. Áður höfðu
talsmenn hans fullyrt að
fjöldi hermanna við landa-
mæri landsins væri nú tal-
inn vera 150 þúsund
manns, en fram að því var
haldið sig við að fjöldinn
væri um 130 þúsund.
Spá um að innrás væri
mjög líkleg á nýliðnum
miðvikudegi þessarar viku
gekk ekki eftir. Þvert á
móti, því að á þeim degi
bárust fréttir frá Kreml
um að þegar hefði verið
fækkað í rússneska herlið-
inu næst landamærum
ríkjanna. Gaf það nokkrum
vonum byr undir báða
vængi. En það stóð stutt.
Fljótlega andmæltu fram-
kvæmdastjóri Nató og for-
seti Bandaríkjanna þess-
um fréttum eða
fullyrðingum og sögðu að
nokkrar tilfærslur hefðu
verið gerðar við landamær-
in, en í raun hefði verið
fjölgað í „umsátursliðinu“
en ekki fækkað. Fram-
kvæmdastjóri Nató svaraði
spurningum fréttamanna
og sagði að ekki þyrfti
leyniþjónustur á Vestur-
löndum til að staðfesta
þessar niðurstöður, því að
þeir sem ættu aðgang að
einkareknum gervitungl-
um gætu auðveldlega sann-
fært sig um þetta sjálfir.
Í gær varð nokkur óró-
leiki vegna skothríðar í
austurhluta Úkraínu
(Donetsk) og voru íbúar
þar, sem margir eru komn-
ir með rússnesk vegabréf
eftir átökin árið 2014,
sagðir hafa staðið fyrir
þeim. En gagnstæðum
fréttum var einnig haldið á
lofti um að „öfgasinnaðir“
Úkraínumenn hefðu staðið
fyrir þessu uppnámi og
með þeim vildu þeir
„storka Rússum og Pútín
forseta þeirra“. Hefðu
þessir liðsmenn m.a. hafið
skothríð á barnaheimili á
verndarsvæðinu. Óneit-
anlega er erfitt að sjá að
þær kenningar
gangi upp og tal-
ið um að verið sé
að storka Rúss-
um er ekki sann-
færandi. Að
minnsta kosti
teldist slík „storkun“
óveruleg við hlið þeirrar
aðgerðar að hlaða 150 þús-
und þungvopnuðum her-
mönnum að landamærum
fullvalda ríkis.
Óneitanlega bera þessar
fréttir þann brag að verið
sé að prufukeyra tilbúin
átök og „ögranir“ sem all-
margir leiðtogar vest-
rænna ríkja fullyrtu fyrir
fáeinum dögum að þeir
hefðu trúverðugar heim-
ildir um að þegar lægju
fyrir vel útfærð handrit að.
Vestrænir leiðtogar hafa
þegar óskað eftir, og marg-
ir þeirra fengið, fundi við
langa borðið í Kreml. Þeg-
ar hefur komið fram að þeir
fóru ekki algjörlega tóm-
hentir til þessara funda,
þótt af frásögnum þeirra,
þegar heim var komið, yrði
ekki annað ráðið en að þeir
hefðu ekki gefið neitt sem
máli skiptir eftir austur í
Moskvu.
En rússneski utanríkis-
ráðherrann og varnarmála-
ráðherrann svöruðu þó for-
seta sínum í samtali, sem
var síðan sent út, að nægj-
anlega mikið hefði heyrst
frá komumönnum til að
réttlæta að gefa mætti sér
meiri tíma til samningatals
en áður var ætlað. Pútín
forseta hefur þegar tekist
að veikja mjög efnahag
Úkraínu með sviðsetningu
sinni fram að þessu. Það er
þó sennilega fjarri því að
vera nægjanlega mikill eða
varanlegur árangur fyrir
hann. Verði útkoman hins
vegar sú, að Bandaríkin og
Nató beygi sig langleiðina í
duftið og það án þess að
Pútín þurfi að skjóta úr
loftriffli, þá er líklegt að
hann muni slá sér rækilega
upp í augum þegna sinna
og hækka um leið í áliti
annarra, þótt þeirri breyt-
ingu fylgdi hvorki aðdáun
né velvild, nema síður sé.
En sennilega kærir karl-
inn í Kreml sig kollóttan
um það.
Miklar tilfæringar
eru þessar vikurnar
á helsta frétta-
punkti heims, en þó
er fæst sem sýnist}
Skákin í bið.
En er hún þegar töpuð?
L
ilja Alfreðsdóttir, menningar- og
viðskiptaráðherra, sem situr í
ráðherranefnd um efnahagsmál,
sagði nýverið í Morgunblaðinu
að til greina kæmi að „endur-
vekja bankaskattinn“. Þessi yfirlýsing Lilju
kom fulltrúum Flokks fólksins verulega á
óvart, þar sem stutt er síðan við lögðum fram
tillögu á þingi um einmitt þetta mál, að hækka
bankaskattinn.
Ásthildur Lóa Þórsdóttir, þingmaður
Flokks fólksins, lagði slíka tillögu fram rétt
fyrir jól. Á þeim tíma var þegar orðið ljóst að
bankarnir myndu hagnast gríðarlega. Hagn-
aður þriggja stærstu bankanna var 81,3 millj-
arðar króna á starfsárinu 2021. Lækkun
bankaskatts hefur ekki skilað þeim árangri sem rík-
isstjórnin lofaði, þ.e. að vaxtamunur myndi lækka
skarpt. Þetta hefur alls ekki gengið eftir. Flokkur fólks-
ins lagði einnig fram breytingartillögu við frumvarp til
fjárlaga fyrir árið 2022 um að gjald á bankastarfsemi
myndi hækka. Atkvæði þingmanna um þessi mál féllu á
sama veg í báðum tilvikum. Stjórnarflokkarnir og Við-
reisn sögðu nei, Miðflokkur, Píratar og Samfylking sátu
hjá eða voru fjarverandi, Flokkur fólksins sagði einn já.
Lilja Alfreðsdóttir greiddi atkvæði gegn báðum tillög-
unum!
Haustið 2019 kynnti Bjarni Benediktsson frumvarp
um að lækka bankaskattinn og fylgdi því eftir með skrif-
um um að ríkisstjórnin vildi algjörlega eyða
þessum skatti. Aðgerðir sem rýra tekjur rík-
issjóðs um marga milljarða króna á ári. Með
yfirlýsingu Lilju Alfreðsdóttur veltir maður
fyrir sér hvort hér sé um að ræða algjöra
stefnubreytingu meirihlutans á Alþingi. Hef-
ur ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur séð ljós-
ið, eða er þetta enn ein innantóma blekk-
ingin?
Pólitískur leikþáttur
Þegar fjölmiðlar spurðu forsætisráð-
herrann um þessi mál, kom hún af fjöllum.
„Hún (Lilja Alfreðsdóttir) hefur aldrei nefnt
það svo ég viti,“ sagði Katrín. Enginn annar
þingmaður ríkisstjórnarinnar hefur opin-
berlega tjáð sig um þessa hugmynd Lilju. Þvert á móti
hafa fulltrúar Sjálfstæðisflokks verið alfarið á móti
bankaskatti og vilja afnema hann með öllu. Það liggur í
augum uppi að ríkisstjórnin styður ekki yfirlýsingar
Lilju. Hún lét þessi orð falla án alvöruvilja eða getu til
þess að hrinda málinu í framkvæmd. Hér erum við vitni
að skólabókardæmi um af hverju Alþingi hefur glatað
trausti almennings. Innantóm orð, blekkingar, pólitískar
spilaborgir og óheiðarleiki. Ég segi bara eins og ég hef
áður sagt: „Hvurs lags eiginlega froðuflóð er það sem
flæðir hér um allar koppagrundir?“
Inga Sæland
Pistill
Blekkingaleikurinn heldur áfram
Höfundur er alþingismaður og formaður Flokks fólksins.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
þar er líka auðveldara að fá fólk til
starfa og það er einnig líklegra til að
vilja halda áfram,“ segir Eva Marín
ennfremur.
Birgir Guðmundsson nefnir þrjú
samvirkandi atriði sem gætu haft
áhrif á það hvort fólk er reiðubúið til
að taka þátt í pólitík. Ef horft sé til
sveitarstjórnarkosninga sérstaklega,
þá skipti ábyggilega máli að málefnin
sem eru þar undir snerta nær-
umhverfið, þar á meðal umhverfis-
og skipulagsmál.
„Það eru málefni sem varða um-
hverfisvænan lífsstíl og sjónarmið
sem hafa fengið mikinn byr á undan-
förum árum. Mælingar, m.a. frá síð-
ustu alþingiskosningum, sýna að um-
hverfismál voru ásamt heilbrigðis-
málum það sem kjósendur töldu
brýnustu úrlausnarmálin og yngra
fólk og svo fólk á fyrri helmingi æv-
innar hefur verið áberandi á þessu
sviði. Líklegt er að þetta sé einn
þeirra þátta sem vekja áhuga á að
taka þátt í sveitarstjórnarmálum,
ekki síst hjá fólki undir miðjum
aldri.“
Annað atriðanna sem Birgir
nefndir er fjöldi flokka og uppbrot
flokkakerfisins. „Nýlegar rannsókn-
arniðurstöður stjórnmálafræðinga
við HÍ benda til þess að eftir hrun
hafi samsvörun milli flokka og kjós-
endahóps þeirra orðið meiri en hún
var fyrir hrun. Fleiri flokkar endur-
spegla því betur sjónarmið sem
ríkjandi eru meðal tiltekinna kjós-
endahópa og hugsanlega skiptir það
máli um það hversu viljugt fólk úr
þessum hópum er að fara í framboð
fyrir flokkinn.“
„Í þriðja lagi, og náskylt upp-
broti flokkakerfisins, tel ég að gjör-
breytt pólitískt upplýsingaumhverfi
skipti miklu máli,“ segir Birgir.
„Stafræn boðmiðlun í gegnum ýmis
tengslanet, ekki síst á samfélags-
miðlum, breytir upplýsingaumhverf-
inu, auðveldar boðmiðlun að mörgu
leyti og gerir ýmsum örmum eða
hópum auðveldara að skipuleggja sig
í flokka (eða innan flokka) sem jafn-
vel sniðganga hefðbundið flokka-
skipulag.“ Birgir segir að við þetta
geti skapast spennandi tækifæri til
að taka þátt í pólitík, þó þetta flæki
vissulega málin samhliða.
„Sundrandi áhrif félagsmiðl-
anna eru margrannsökuð og þau
finnast augljóslega hér líka. Mér sýn-
ist að stór hluti þeirra sem eru að
gefa sig að pólitík núna tilheyri kyn-
slóðum sem þekkja vel inn á þetta
nýja umhverfi, eru innfæddir net-
verjar eða mjög nálægt því að vera
það. Því hafi þau tiltölulega mikið
sjálfstraust til að vinna í þessu um-
hverfi og líklega ekki eins uppnæm
og örlítið eldra fólk fyrir óhróðrinum
og illmælginni sem stundum þrífst á
vettvangi samfélagsmiðla,“ segir
Birgir.
Kveikja að framboði
oft brennandi málefni
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Stjórnmál Margir hafa lýst áhuga á framboði í kosningunum í vor.
Birgir
Guðmundsson
Eva Marín
Hlynsdóttir
2022
SVIÐSLJÓS
Guðmundur Magnússon
gudmundur@mbl.is
N
ýleg könnun Félags-
vísindastofnunar Há-
skóla Íslands bendir til
þess að samfélagslegar
hugsjónir og áhugamál ráði mestu
þegar fólk býður sig í upphafi fram til
starfa í sveitarstjórnum hér á landi.
Oft er það eitthvert eitt málefni sem
brennur á frambjóðendum og ýtir
þeim af stað. Laun eru hverfandi
þáttur í ákvörðun um framboð að því
er frambjóðendur sjálfir segja.
„En það geta síðan verið allt
aðrir þættir sem fá fólk til að vilja
halda áfram eða hætta í stjórn-
málum,“ segir Eva Marín Hlyns-
dóttir, prófessor í opinberri stjórn-
sýslu við Háskóla Íslands. Hún lét
framkvæma umrædda könnun árið
2020 meðal kjörinna fulltrúa á sveit-
arstjórnarstigi.
Undirbúningur sveitarstjórnar-
kosninganna í vor er nú í fullum
gangi og framboðslistar í smíðum eða
jafnvel frágengnir. Sums staðar eru
fram undan prófkjör eða einhvers
konar forval. Margir sýna framboði
áhuga og virðist svo sem neikvæð
umræða og jafnvel illmælgi um
stjórnmál og stjórnmálamenn, sem
sést t.d. á samfélagsmiðlum, letji fólk
ekki til þátttöku.
„Það vekur vissulega athygli að
víða virðist vera talsverður áhugi á
að taka sæti á framboðslistum þó svo
að manni sýnist þetta nokkuð mis-
jafnt eftir flokkum og sveitar-
félögum,“ segir Birgir Guðmunds-
son, prófessor í stjórnmálafræði við
Háskólann á Akureyri. Hann segir
að mesta athygli veki þegar barist sé
um oddvitasæti flokkanna en það eigi
sér einkum stað á höfuðborgarsvæð-
inu en síður úti á landi, t.d. á Akur-
eyri.
„Það er nokkuð snúið að meta
orsök og afleiðingu þegar kemur að
því að meta hvað fær fólk til að bjóða
sig fram til sveitarstjórnarstarfa.
Það virðist vera einhver munur
tengdur stærð sveitarfélaga, þ.e. að
fólk sé tilbúnara að bjóða sig fram í
stórum sveitarfélögum frekar en
litlum, en hvar þessi mörk liggja ná-
kvæmlega er erfitt að segja til um,“
segir Eva Marín.
Störf fólks í sveitarstjórnum eru
víða hlutastarf, þótt þau sé talin fullt
starf sums staðar. „Við vitum frá
rannsóknum erlendis að þar sem fólk
er í fullu starfi sem kjörinn fulltrúi,