Morgunblaðið - 25.02.2022, Side 9

9
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 25. FEBRÚAR 2022
FRÉTTASKÝRING
Gunnlaugur Snær Ólafsson
Jóhann Ólafsson
„Nei, þær hafa engu skilað,“ svarar
Baldur Þórhallsson, prófessor við
Háskóla Íslands, ómyrkur í máli er
hann er spurður hvort þær þving-
unaraðgerðir sem gripið var til gegn
rússneskum yf-
irvöldum 2014
hafi haft einhver
áhrif á stefnu
Rússa. „Þær voru
ekki nærri því
nógu veigamiklar
til að geta leitt til
stefnubreytingar
rússneskra
stjórnvalda hvað
varðar Krím-
skaga eða hvað
varðar Donbas-hérað. Þær hafa jú
eitthvað skaðað efnahag Rússlands,
sem og efnahag þeirra ríkja sem
taka þátt í þeim.“
Árið 2014 hernam Rússland Krím-
skaga, hluta Úkraínu, með það fyrir
augum að innlima svæðið. Í kjölfarið
lýstu Vesturlönd áformum um að
beita þvingunaraðgerðum og tók Ís-
land sem aðili að Evrópska efna-
hagssvæðinu þátt í aðgerðum sem
mótaðar voru af framkvæmdastjórn
Evrópusambandsins (ESB).
Þvingunaraðgerðirnar náðu fyrst
og fremst til einstaklinga og afmark-
aðs hóps fyrirtækja og fólust í fryst-
ingu fjármuna, landgöngubanni,
banni við vissum þjónustu-
viðskiptum, banni við vissum fjár-
festingum, banni á öll viðskipti við
Rússland er snúa að vopnum auk út-
flutningsbanns á búnað fyrir olíu-
iðnað og takmarkanir á viðskiptum
með viss fjármálabréf. Var einnig
sett algjört viðskiptabann við her-
numda svæðið Krím.
Íslensk yfirvöld hafa á hverju ári
framlengt gildistíma aðgerðanna í
takti við önnur ríki. „Þetta hefur
ekki haft þau áhrif sem menn von-
uðust til að aðgerðirnar myndu hafa.
Til þess að viðskiptaþvinganir hafi
áhrif þurfa þær að vera miklu af-
dráttarlausari,“ segir Baldur.
740 milljarðar
Í kjölfar þess að vestræn ríki
beittu Rússland þvingunum 2014
ákváðu rússnesk yfirvöld að innleiða
innflutningsbann á matvæli og salt.
Nánar til tekið var sett bann á inn-
flutning á ávöxtum, grænmeti, kjöti,
fiski og mjólkurafurðum frá Noregi,
Bandaríkjunum, ESB, Ástralíu og
Kanada.
Í greiningu hagfræðingsins Zor-
nitsa Kutlina-Dimitrova, fyrir fram-
kvæmdastjórn ESB, á efnahags-
legum áhrifum innflutningsbanns
Rússa frá desember 2015, kemur
fram að heildarkostnaður ríkjanna
hafi verið 5,2 milljarðar evra, sem er
jafnvirði 740 milljarða íslenskra
króna samkvæmt núverandi gengi.
Vekur Kutlina-Dimitrova athygli á
því að kostnaður Norðmanna hafi
verið einna mestur þar sem Rúss-
land hafi verið meðal helstu mark-
aða fyrir sjávarafurðir þeirra.
Þá hafi ESB orðið fyrir næst-
mesta kostnaði bannsins. Útflutn-
ingur bönnuðu vöruflokkanna frá
ESB jókst hins vegar á tímabilinu
júlí til desember 2014 til Nígeríu,
Suður-Kóreu, Taívan og fleiri ríkja.
Áhrif á Ísland
Árið 2015 var síðan Íslandi, Liech-
tenstein, Albaníu og Svartfjallalandi
bætt við innflutningsbannlista rúss-
neskra yfirvalda.
Útflutningur frá Íslandi til Rúss-
lands síðasta heila árið áður en grip-
ið var til aðgerðanna nam 29 millj-
örðum króna, þar af voru 23,9
milljarðar króna vegna útflutnings á
sjávarafurðum. Þá námu þjónustu-
viðskiptin 5,6 milljörðum króna.
„Samanborið við 2014 sýna tölur
Hagstofunnar 90% samdrátt í heild-
arútflutningi bæði 2016 og á fyrri
helmingi 2017. Sé vöruútflutningur á
árinu 2016 borinn saman við árin
2012 og 2013 nemur samdráttur frá
2012 89% og 87% ef miðað er við árið
2013,“ sagði í svari Guðlaugs Þórs
Þórðarsonar, þáverandi utanrík-
isráðherra, við fyrirspurn þing-
mannsins Karls Gauta Hjaltasonar
árið 2018.
Þar segir að flest ríki sem tekið
hafa þátt í aðgerðunum gegn Rúss-
landi hafi orðið fyrir kostnaði en Pól-
land, Finnland, Eistland, Lettland
og Litháen eru sérstaklega nefnd í
tengslum við hlutfallslegan kostnað.
„Fyrir liggur að kostnaður Íslands
hefur jafnframt verið verulegur en
til þess verður þó að taka að afurð-
irnar (einkum makríll og loðna) sem
áður voru seldar á Rússlandsmarkað
hafa farið á aðra markaði,“ segir í
svarinu.
Unnið að aðgerðum á ný
ESB gaf út yfirlýsingu á miðviku-
dag um að samþykktar yrðu breyt-
ingar á þvingunaraðgerðum og
munu þær nú ná til 351 rússnesks
þingmanns og 27 einstaklinga og
lögaðila sem „hafa stuðlað að því að
grafið sé undan eða ógnað landhelgi,
fullveldi og sjálfstæði Úkraínu“.
Jafnframt verði sett algjört við-
skiptabann á hernumdu svæðin Do-
netsk og Luhansk og settar tak-
markanir á aðgang rússneskra
yfirvalda að fjármálamörkuðum
sambandsins. Þá hafa fleiri aðgerðir
verið boðaðar vegna innrásar Rússa,
en ekki tilgreint hverjar.
Íslensk yfirvöld hafa ákveðið að
fylgja aðgerðum ESB eins og gert
var 2014 og segir í svari utanrík-
isráðuneytisins við fyrirspurn Morg-
unblaðsins að unnið sé að þátttöku
Íslands í aðgerðum ESB.
Í fyrirspurninni var einnig spurt
hvaða kostnaður kunni að fylgja að-
gerðunum og hvort ráðuneytið hafi
lagt mat á hvaða mótaðgerða rúss-
nesk yfirvöld kunna að grípa til
gagnvart Íslandi eða íslenskum lög-
aðilum/ríkisborgurum. Þeim spurn-
ingum er ekki svarað, en fram kem-
ur að hernaður Rússlands gagnvart
Úkraínu kalli á „miklu harðari og
umfangsmeiri þvingunaraðgerðir“,
en ekki liggi fyrir nákvæmlega í
hverju þær muni felast.
„Ég myndi telja að það eina sem
myndi duga hvað refsiaðgerðir
varðar sé að útiloka Rússland frá
hinum alþjóðlega fjármálamarkaði –
að lokað sé á rússneska bankakerfið
sem og aðgang rússneskra yfirvalda
að fjármögnun. Aðrar aðgerðir
munu, að ég tel, mjög litlu skila því
Indverjar og Kínverjar eru ekki að
taka þátt í þessum refsiaðgerðum.
Rússar munu finna nýja kaupendur
að olíu og gasi sem þeir selja,“ segir
Baldur.
AFP
Mótmæli Aðgerðir sem gripið var til
kostuðu töluvert en gerðu ekkert.
Þvinganir báru engan árangur
- Aðgerðir Vesturlanda árið 2014 höfðu engin áhrif á áform rússneskra yfirvalda - Innflutnings-
bann Rússa kostaði Íslendinga milljarða - Ísland mun taka þátt í aðgerðum ESB í annað sinn
Baldur
Þórhallsson
Smiðjuvegi 34
Gul gata Kópavogi
biljofur@biljofur.is
Viðgerðir // Bilanagreining // Varahlutir // Smurþjónusta
Rótgróið fyrirtæki, starfrækt frá 1992
544 5151tímapantanir
Bíljöfur – Varahlutir Smiðjuvegi 72
Sérhæfð þjónusta fyrir
Hjá Bíljöfri starfa þaulreyndir bifvélavirkjar með áralanga reynslu að baki
og hafa yfir að ráða fullkomnum tölvum til að lesa og bilanagreina bílinn þinn
Stríð í Evrópu