Morgunblaðið - 29.04.2022, Síða 15

15
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 29. APRÍL 2022
Víðavangshlaup Fossvogsdalurinn er kjörið svæði fyrir þá sem æfa hlaup eða ganga sér til heilsubótar og ekki hefur veðrið að undanförnu spillt fyrir þeirri ánægju sem útiveran veitir.
Eggert Jóhannesson
Það er hlutverk
sveitarfélaga að hlúa
vel að eldri kynslóðum.
Hækkandi lífaldri
fylgja margvíslegar
áskoranir en sann-
arlega líka tækifæri.
Lýðfræðin gefur til
kynna að fram undan
sé fordæmalaust tíma-
bil fjölgunar eldri borg-
ara. Íbúar Reykjavíkur
eru þar engin undantekning.
Öldrun þjóðar á sér ýmsar birting-
armyndir og kallar á margvíslegt við-
bragð. Til að mynda eykst þörfin fyrir
ólík búsetu- og þjónustuúrræði ár frá
ári. Jafnframt birtast aðrar kröfur
meðal þeirra sem nú eldast
en ríktu meðal kynslóð-
anna sem á undan komu.
Hækkandi lífaldri fylgir
bætt heilsa um lengri aldur
og auknar kröfur um
spennandi lífsstíl, afþrey-
ingu, félagsstarf og tóm-
stundir. Kynslóð eft-
irstríðsáranna hefur að
miklu leyti skapað þau lífs-
gæði sem við búum við í
dag – þeirri kynslóð þurf-
um við sem yngri erum að
mæta með nýrri hugsun og
nýsköpun í öldrunarúrræðum.
Aukin húsnæðisuppbygging
fyrir eldri Reykvíkinga
Vitanlega á höfuðborgin að taka
forystu í málaflokknum. Hér duga
engin vettlingatök því ef fram fer sem
horfir mun ríkja verulegur húsnæðis-
og þjónustuskortur fyrir eldra fólk
áður en langt um líður. Gera þarf
fólki kleift að búa heima svo lengi sem
það kýs. Forsenda þess er öflug og
samræmd heimaþjónusta og heima-
hjúkrun – ásamt persónulegri og skil-
virkri þjónustu.
Jafnframt þarf borgin að tryggja
nægt lóðaframboð fyrir einkaframtak
eða félagasamtök að hefja umfangs-
mikla uppbyggingu fjölbreyttra bú-
setukosta fyrir eldri kynslóðir – til að
mynda svokallaðra lífsgæðakjarna
þar sem miðlæg þjónusta og af-
þreying er fyrir hendi. Barir, kaffi-
hús, veitingahús og líkamsrækt í
göngufæri og aðgengi að útivist. Vel-
ferðartækni ætti jafnframt að vera
mikilvægur þáttur í öryggi og bættri
aðstöðu í heimahúsum eldra fólks.
Lægri fasteignaskattar
fyrir 67 ára og eldri
Forsenda þess að fólk geti búið
lengur heima eru jafnframt lægri
skattar og álögur. Sjálfstæðisflokk-
urinn vill að tekjumörk vegna afslátta
af fasteignasköttum þeirra sem eru
67 ára og eldri verði hækkuð sem
nemur 1.800.000 kr. af árstekjum á
einstaklinga og hjón/sambúðarfólk.
Þannig geti fólk þénað meira á árs-
grundvelli án þess að afsláttakjör
þeirra verði skert.
Heilbrigði og lífsgæði
Vel menntaðar, víðförlar og tækni-
læsar munu eldri kynslóðir þekkja
sín réttindi og hafa sterka skoðun á
æskilegum lífsgæðum efri áranna.
Reykjavíkurborg þarf að koma til
móts við óskir og væntingar þessa
hóps – og tryggja þeim heilsueflandi
samfélag og aukin lífsgæði – í
Reykjavík sem virkar.
Eftir Hildi
Björnsdóttur » Sjálfstæðisflokk-
urinn vill að tekju-
mörk vegna afslátta
af fasteignasköttum 67
ára og eldri verði hækk-
uð sem nemur 1.800.000
kr. af árstekjum.
Hildur Björnsdóttir
Höfundur er oddviti Sjálfstæðis-
flokksins í Reykjavík.
Reykjavík sem virkar fyrir eldri íbúa
Samkvæmt hagspá
Alþjóðagjaldeyris-
sjóðsins sem birtist í
síðustu viku er spáð að
verulega hægi á hag-
vexti í kjölfar árásar-
stríðsins í Úkraínu og
af sömu ástæðum jafn-
framt spáð að enn
muni bætast í verð-
bólgu miðað við fyrri
spá frá því í janúar sl.
Ein stærsta efnahags-
áskorunin sem alþjóðahagkerfið hef-
ur staðið frammi fyrir um árabil er
einmitt verðbólga og þær aðgerðir
sem verður að ráðast í til að ná tök-
um á henni. Það á ekki að koma á
óvart að gert sé ráð fyrir um 7%
verðbólgu meðal iðnvæddra ríkja í
ljósi þess að peningamagn í umferð
jókst verulega í kjölfar alþjóðlegu
fjármálakreppunnar 2008-2009.
Ásamt því var ráðist í umfangsmikl-
inn ríkisstuðning vegna Covid-19-
faraldursins á heimsvísu. Áskorunin
fram undan verður að ná tökum á
verðbólgunni með skynsamlegri
hagstjórn án þess að það bíti frekar
á hagvexti, en til þess þarf samstillt
átak.
Verðbólgan á heimsvísu
Verðbólga í Bandaríkjunum
mældist í mars 8,5% á ársgrundvelli
og hefur ekki verið hærri í rúm 40
ár. Á síðustu vikum hefur verðbólga
enn aukist með hækkandi verði á
olíu, málmum og matvælum og enn
frekari hnökrum á alþjóðlegum
birgðakeðjum. Ofan á þetta bætist
skortur á vinnuafli. Óvíst er þó að
verðbólgan haldi áfram
að hækka á árs-
grundvelli, en hins veg-
ar eru kjöraðstæður
fyrir verðbólgu að ná
fótfestu. Raunvextir
seðlabanka Bandaríkj-
anna eru neikvæðir,
ríkisfjármál ekki nægi-
lega aðhaldssöm og
trúverðugleiki pen-
ingastefnu hefur
greinilega beðið
hnekki. Hætta er á að
kaupmáttur launa
dragist saman vegna
verðbólgu. Þessar aðstæður geta
leitt til þess að neysla og fjárfest-
ingar dragist saman í Bandaríkj-
unum og eru það mjög neikvæðar
fréttir fyrir heimshagkerfið, því eins
og sagt er að ef bandaríska hag-
kerfið hóstar – þá fær heims-
hagkerfið kvef. Svipuð staða er uppi
beggja vegna Atlantsála. Horfurnar
í Evrópu hafa jafnframt dökknað
eftir að stríðið í Úkraínu braust út,
verðbólga þar er einnig í hæstu hæð-
um og stærsta hagkerfið þeirra,
Þýskaland, er áfram háð Rússlandi
með orkuöflun. Slík óvissa, og þær
hækkanir sem eru að eiga sér stað á
orku og matvælum, veldur því að
væntingar neytenda þar hafa versn-
að hratt. Hagvöxtur í Kína mældist
4,8% á fyrsta ársfjórðungi og enn
hefur hægt á efnahagsbatanum í
Kína vegna Covid-19. Óljóst er hve-
nær hjarðónæmi mun myndast í því
landi sem stundum er kallað verk-
smiðja heimsins. Þetta ástand mun
leiða til þess að við sjáum frekari rof
á birgðakeðjum. Reynslan kennir
okkur að verðbólga bitnar helst á
þeim sem síst skyldi. Hætta er á að
fjármagnsstraumar sem hafa legið
til nýmarkaðsríkja snúist við og
hækkun matvæla er jafnframt mikið
áhyggjuefni meðal nýmarkaðs- og
þróunarríkja.
Ísland og horfurnar
Ísland er mjög opið hagkerfi og
nátengt hagkerfi nágrannaþjóða og
getur okkar hagkerfi smitast af
efnahagsáföllum ekki síður en af far-
sóttum. Nokkur óvissa ríkir hins
vegar um áhrif versnandi horfa í
heimsbúskapnum á Ísland. Ljóst er
þó að aukin óvissa og verðbólga
kunna að draga úr ferðavilja, hins
vegar benda þær upplýsingar sem
við höfum undir höndum til að ferða-
sumarið 2022 verði gjöfult. Horf-
urnar fyrir aðrar lykilútflutnings-
afurðir eru góðar, þar á meðal
sjávarútveg, álframleiðslu og hug-
verkaiðnað. Samkvæmt fjármála-
stöðugleikamati Seðlabanka Íslands
er staða fjármálakerfisins góð. Það
dró úr vanskilum lána árið 2021 í
bankakerfinu, bæði hjá fyrirtækjum
og heimilum. Einnig hefur hægt á
skuldavexti heimila undanfarna
mánuði.
Verðbólgan mun samt áfram
verða hagkerfinu snúin og því afar
brýnt að öll hagstjórnin rói á sömu
mið. Búast má við að innflutt verð-
bólga hafi áhrif og mögulega munu
vaxtabreytingar hafa áhrif á miklar
eignir þjóðarinnar erlendis. Ríkis-
fjármálin þurfa að verða aðhaldssöm
og peningastefnan þarf jákvæða
raunvexti til lengri tíma séð ekki síð-
ur en aðrir seðlabankar um víða ver-
öld. Ein helsta uppspretta verðbólgu
á Íslandi undanfarin misseri hefur
þó verið íbúðamarkaðurinn og gott
dæmi um það er að auglýstum íbúð-
um til sölu á höfuðborgarsvæðinu
hafði fækkað um nærri 69% frá því í
árslok 2019 og ekki verið jafn fáar
frá því að byrjað var að safna gögn-
unum árið 2006! Það er auðvitað
þyngra en tárum taki að borgar-
skipulagið hafi ekki tekið á þessum
vanda. Niðurstaðan er sú að þessi
þróun kemur langsamlega verst nið-
ur á ungu fólki sem er að kaupa í
fyrsta sinn.
Aðgerðir sem draga
úr verðbólgu
Stærsta verkefnið fram undan er
að ná tökum á verðbólgunni. Seðla-
banki Íslands hefur verið skýr í sinni
afstöðu og hóf vaxtarhækkunarferlið
einna fyrstur allra seðlabanka þró-
aðra ríkja. Bankinn þarf að gera allt
sem í hans valdi stendur til að vænt-
ingastjórnin sé skýr og einbeita sér
að því að verðbólgan hörfi. Ljóst er
að ríkisfjármálin þurfa jafnframt að
vera aðhaldssöm til að styðja við
peningastefnuna ásamt því sem
vinnumarkaðurinn verður að taka
tillit til aðstæðna. Markmiðið er að
draga jafnt og þétt úr afkomuhalla
og stöðva hækkun skulda hins opin-
bera í hlutfalli af landsframleiðslu
eigi síðar en árið 2026. Þessi skýra
sýn fer einnig saman með því að rík-
issjóður styðji við þau heimili sem
eru í mestri þörf. Vera kann að flýta
þurfi aðgerðum sem miða að því að
fjármálakerfið spili með, svo sem
með sveiflujöfnunaraukanum sem á
að taka gildi í september nk. og end-
urskoðun á gildi eiginfjáraukans.
Staðan í efnahagsmálum er sann-
arlega vandasöm, því seðlabankar
heimsins mega ekki stíga það fast á
bremsurnar að þeir framkalli efna-
hagskreppu, sérstaklega í ljósi þess
að heimsbúskapurinn var rétt að ná
sér eftir farsóttina. Þrátt fyrir efna-
hagsáskoranir í fyrirsjáanlegri
framtíð býr íslenska hagkerfið yfir
miklum viðnámsþrótti. Staða ríkis-
sjóðs er sterk, hreinar erlendar
eignir þjóðarbúsins hafa aldrei verið
meiri, fjárhagsstaða fyrirtækja og
heimila er góð, útflutnings-
atvinnuvegir eru þróttmiklir, þ.e.a.s.
sjávarútvegur, orku- og hug-
verkaiðnaður. Ferðaþjónustan er
einnig að koma mjög sterk inn. Að
auki höfum við sjálfstæða peninga-
stefnu og svigrúmið til aðgerða er
mun meira en þeirra ríkja sem til-
heyra evrusvæðinu og skuldastaða
þjóðarinnar og vaxtarhorfur betri en
yfirleitt gengur og gerist á því
svæði.
Þeir sem komnir eru fram yfir
miðjan aldur og muna verðbólgutím-
ann vilja ekki hverfa aftur til þess
tíma þegar verðbólgudraugurinn
ógnaði lífskjörum ár eftir ár. Með
samstilltu átaki getum við komið í
veg fyrir að hagstjórnarmistök fyrri
áratuga séu endurtekin og viðhaldið
stöðugleika.
Eftir Lilju
Alfreðsdóttur »Ein stærsta efna-
hagsáskorunin sem
alþjóðahagkerfið hefur
staðið frammi fyrir um
árabil er einmitt verð-
bólga og þær aðgerðir
sem verður að ráðast í
til að ná tökum á henni.
Lilja Dögg
Alfreðsdóttir
Höfundur er menningar- og
viðskiptaráðherra.
Viðnámsþróttur íslenska hagkerfisins
er mikill en blikur eru á lofti