Morgunblaðið - 02.05.2022, Page 14

14
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 2. MAÍ 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Tilraun Elons
Musks, rík-
asta manns
heims, til að kaupa
Twitter hefur vak-
ið töluverða at-
hygli. Margt veld-
ur því, meðal annars sú
staðreynd að þar fer kunnur
maður sem fæst við margt og
fer ekki leynt. Hann virðist
hafa mjög gaman af sviðsljós-
inu og hefur raunar notað það,
meðal annars í gegnum Twit-
ter, til að kynna Tesla-bíla sína
og önnur viðfangsefni sem eru
ekki af minni gerðinni.
Þetta hefur líka vakið at-
hygli vegna þess að kaupin eru
með þeim allra stærstu af
þessu tagi sem einstaklingur
hefur staðið fyrir og þess
vegna þótti framan af ekki víst
að hann gæti staðið við þau
þrátt fyrir auðæfin, enda liggja
þau fjarri því öll á lausu og
Musk þekktur fyrir ýmsar yf-
irlýsingar, sem gerði það að
verkum að einhverjir töldu að
honum væri ef til vill ekki full
alvara.
Stjórn Twitter virðist hafa
verið í þessum hópi, en snerist
hugur enda kom í ljós að tilboð
Musks var fullfjármagnað og
virðist mjög hagstætt núver-
andi hluthöfum fyrirtækisins.
Þessi atriði eru þó ekki þau
sem helst hafa orðið til að
vekja umræður um væntanleg
kaup Musks á Twitter, heldur
frekar það að þeir sem standa
vinstra megin í stjórnmálum
vestra, en kalla sig frjálslynda
eins og sumir vinstri menn eru
farnir að gera hér á landi, hafa
miklar áhyggjur af að þeir
muni missa tökin á um-
ræðunni.
Þetta skýtur auðvitað
skökku við því að Elon Musk
segist vilja auka tjáningar-
frelsi og virðist meina það sem
hann segir um það efni enda
hefur hann lengi talað í þá átt
og gagnrýnt ritskoðunartil-
burði samfélagsmiðlanna svo-
kölluðu, meðal annars Twitter.
Þeir sem segjast „frjálslyndir“
ættu að fagna þessu, en raunin
er sú að þeir hafa þvert á móti
beitt sér fyrir hömlum á tján-
ingarfrelsi á netinu og jafnvel
víðar, en þær hömlur beinast
að vísu nær eingöngu gegn
pólitískum andstæðingum.
Sumar þessar hömlur eru
opinberar, eins og þegar til-
teknum mönnum er vísað af
miðlunum eða tilteknar skoð-
anir eru sagðar óæskilegar þar
og tölvurnar sjá til þess að sem
fæstir sjái þær, en þessi fyrir-
tæki eru líka gagnrýnd fyrir að
beita slíkum aðferðum með
leynd þannig að tilteknar skoð-
anir sjáist ekki án þess að upp-
lýst sé um þær
hömlur. Þannig sé
umræðunni stýrt
og „röng“ sjónar-
mið fái ekki að
sjást en hin „réttu“
fái að njóta sín.
Einhverjum dettur eflaust
bókin 1984 í hug í þessu sam-
bandi en „woke“-fólkið „frjáls-
lynda“ sér ekkert athugavert
við þetta og harmar að Musk
kunni að spilla gleðinni.
Twitter er ekki mjög mikið
notaður hér á landi og er raun-
ar á heimsvísu aðeins lítið brot
af risanum Facebook, sem
áfram mun eflaust lúta stýr-
ingu af því tagi sem að ofan er
lýst. Engu að síður getur það
skipt máli ef einn af stærri
skoðanaskiptamiðlum af þessu
tagi losnar undan þeim sem
vilja takmarka skoðanaskipti
við „réttar“ skoðanir. Það gæti
jafnvel orðið til að gera hinum
miðlunum erfiðara fyrir að
bæla niður „óæskilegar“ skoð-
anir og skapað þannig heil-
brigðari umræðu, að því marki
sem hún getur orðið það á slík-
um miðlum.
Annað jákvætt sem út úr
þessu nýjasta viðfangsefni
Musks getur komið er að vekja
athygli á því annars vegar að
þegar fólk borgar ekkert fyrir
þjónustuna þá fær það gjarnan
það sem það borgar fyrir, þó að
á því séu undantekningar.
Musk segist vilja að tekjur
Twitter byggist í framtíðinni
meira á greiðslum frá not-
endum en auglýsendum, sem
eykur líkurnar á miðillinn hafi
hag notenda sinna í fyrirrúmi.
Hins vegar má segja að um-
ræðan sem skapast hefur um
kaupin á Twitter sýni fram á
miklvægi þess að til séu öflugir
raunverulegir og ritstýrðir
fjölmiðlar sem selja notendum
sínum, hvort sem það eru les-
endur, áheyrendur eða áhorf-
endur, eða allt þetta, vandaða
þjónustu. Í seinni tíð hefur
borið á því að fólk, einkum
ungt fólk, telji sig geta verið
upplýst um það sem er að ger-
ast í samfélaginu með því einu
að lesa það sem samfélags-
miðlarnir svokölluðu mata það
á í mismunandi bergmáls-
hellum. Þeir sem þetta gera í
stað þess að treysta að mestu á
vandaða almenna fjölmiðla
verða af miklu og eiga erfiðara
með að fylgjast með því sem
raunverulega skiptir máli í
þjóðfélaginu.
Verði kaupin á Twitter og
umræðan um þau til að stuðla
að þróun í þá átt sem hér hefur
verið rakin er frekar ástæða til
að fagna þeim en að fordæma
þau að hætti bandarískra
vinstri manna.
Vinstri menn óttast
kaupin og segir það
sitt um ástand sam-
félagsmiðlanna}
Musk, Twitter, tjáning-
arfrelsið og upplýsingin
F
yrir rúmri öld voru settar á fót
tvær brautryðjendastofnanir sem
hafa unnið göfugt starf alla tíð síð-
an. Landgræðslan og Skógræktin
hétu upphaflega Sandgræðsla
ríkisins og Skógrækt ríkisins. Verkefni beggja
stofnana hefur frá upphafi verið að vernda og
græða land. Fyrstu áratugirnir snerust um
nauðvörn, skógum hafði verið eytt og sveitir
sums staðar lagst í auðn vegna jarðvegseyð-
ingar.
Könnum kosti sameiningar
Síðan þá hafa verkefnin breyst. Samkvæmt
nýjum lögum um skógrækt og landgræðslu
skal gera stefnumarkandi áætlanir um land-
græðslu og skógrækt til lengri tíma. Unnið er
að því í mínu ráðuneyti að samræma tillögurnar í eina
heildaráætlun sem nær m.a. yfir verndun og endurheimt
vistkerfa, náttúrumiðaðar lausnir í loftslagsmálum, sjálf-
bæra landnýtingu, eflingu þekkingar og samstarfs og
hvernig þessi verkefni geta stuðlað að jákvæðri byggða-
þróun. Þessi nálgun mun einfalda til muna forgangsröðun
og þannig stuðla að aukinni skilvirkni og auknum árangri.
Þessar systurstofnanir í vistvernd og nýtingu lands
hafa að mörgu leyti algjörlega hliðstæð verkefni. Báðar
endurheimta vistkerfi og sinna mikilvægum málefnum
sem snúa að losun og bindingu gróðurhúsalofttegunda.
Þær eiga ríka og farsæla sögu um samstarf með grasrót-
arsamtökum, almenningi og landeigendum. Mikilvægi
loftslags- og umhverfismála hefur aldrei verið meira en á
okkar tímum, jafnt á heimsvísu sem innan-
lands. Það umhverfi sem Landgræðslan og
Skógræktin hafa starfað í hefur tekið hröðum
breytingum, og væntingar almennings og
stjórnvalda hafa breyst. Með tilliti til alls
þessa, augljósrar skörunar verkefna og mik-
illar samlegðar hef ég ákveðið að setja af stað
forathugun á sameiningu þessara tveggja
stofnana.
Eflum og endurheimtum
Næstu áratugina er það forgangsverkefni að
leita víðtæks samstarfs um að endurheimta og
efla vistkerfi landsins til að ná markmiðum
okkar í loftslagsmálum. Samhliða því þarf að
hlúa að og efla líffræðilega fjölbreytni og
styrkja aðra vistkerfisþjónustu sem landið hef-
ur upp á að bjóða. Það þarf jafnframt að efla þekkingu á
flóknu samspili landnýtingar og loftslagsmála og samhæfa
miðlun upplýsinga til almennings og stjórnvalda. Síðustu
ár hafa báðar stofnanir mikið aukið ráðgjöf til landeigenda
og unnið að mörgum samvinnuverkefnum með þeim. Þar
má m.a. nefna skógrækt á lögbýlum og Bændur græða
landið. Sérfræðingar beggja stofnana búa yfir mikilli sér-
hæfðri þekkingu og öflugar rannsóknir á vistkerfum, gróð-
urfari og loftslagi eru stundaðar af beggja hálfu. Með því
að sameina fagþekkingu og krafta þessara stofnana verður
til öflug stofnun sem sinnir ráðgjöf við nýtingu lands og
styður við eflingu allra vistkerfa og landgæða til framtíðar.
Svandís
Svavarsdóttir
Pistill
Forathugun á sameiningu stofnana
Matvælaráðherra. svandis.svavarsdottir@mar.is
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BRENNIDEPILL
Andrés Magnússon
andres@mbl.is
K
ína hefur á undanförnum
rúmum áratug orðið að
efnahagsstórveldi undir
merkjum lenínísks kapít-
alisma, þó sumir hafi dregið í efa að
stoðir þess séu nógu sterkar og aðrir
bent á innri veikleika þess að koma á
þróttmiklu og fjölbreyttu atvinnulífi
með tilskipanavaldi. Nú bendir æ
fleira til þess að þeir hafi haft rétt
fyrir sér.
Xi Jinping, forseti Kína, hefur
öll völd í hendi sér í þessu fjölmenn-
asta ríki heims og frekar hert tökin á
taumunum en hitt. Það felur hins
vegar í sér hefðbundin vandamál
allrar miðstýringar, sérstaklega
þegar eitthvað fer úrskeiðis.
Vesturlönd vinna á
Í merkilegri og umtalaðri rit-
gerð kínverska utanríkismála-
sérfræðingsins Hu Wei, sem birt var
í upphafi mars og látin hverfa nokkr-
um dögum síðar, var fjallað um
stöðu Kína í breyttum heimi. Þar var
talsvert fjallað um hvernig innrás
Pútíns í Úkraínu hefði mistekist og
að það hefðu verið mikil mistök hjá
kínverskum stjórnvöldum að leggja
blessun sína yfir hana. Hu sagði að
Kínverjar ættu að falla frá tálsýn
sinni um að Vesturlönd væru í
hnignun og að við blasti nýr heimur
harðstjórna. Hann sagði að falla ætti
frá öllum stuðningi við Pútín, sem
væri minnipokamaður, og reyna að
friðmælast við Bandaríkin. Áhrifa-
máttur Vesturlanda væri að aukast,
Atlantshafsbandalagið að stækka og
áhrif Bandaríkjanna utan hins vest-
ræna heims myndu eflast.
Plágan plagar Kína
Þrátt fyrir að Hu hafi skrifað
ritgerðina út frá stríðinu í Úkraínu,
þá á einræðisstjórnin í Peking við
brýnni vanda að etja, sem hann hef-
ur vafalaust haft í huga án þess að
óhætt væri að fjalla um það. Það er
sú staðreynd að Kína er enn í heljar-
greipum heimsfaraldurs, sem víðast
annars staðar er í rénun.
Nú sæta 45 borgir í Kína með
373 milljónum íbúa einhvers konar
útgöngubanni, en þar fara að öðru
jöfnu fram um 40% landsframleiðsl-
unnar. Þar á meðal er Shanghai,
fjármálamiðstöð landsins og þriðja
fjölmennasta borg heims. Útgöngu-
bannið er ekki að ná tilætluðum ár-
angri gegn ómíkron-afbrigði kór-
ónuveirunnar, en á hinn bóginn
hefur það hrikalegar efnahagsafleið-
ingar. Xi virðist samt ekki ætla að
láta sig, telur sjálfsagt að álits-
hnekkir sinn yrði of mikill. Og svo er
hitt, að hann getur lítið annað gert
en að skipa þjóðinni að loka sig inni
og loka landinu fyrir umheiminum.
Kínversku bóluefnin hafa ekki
reynst vel og þar fyrir utan eru um
40% fólks yfir sextugu ekki full-
bólusett. Í mars dóu um 300 manns á
dag af völdum veirunnar í Hong
Kong, en ef sú yrði raunin um allt
Kína mætti búast við að tæpar tvær
milljónir myndu deyja á mánuði.
Brestir í efnahag
Afleiðingar sóttvarnaráðstaf-
ana Xi eru farnar að koma í ljós, en
landsframleiðslan dróst saman um
3,2% í mars einum og er nú svipuð
og hún var 2019.
Vandinn er þó örugglega djúp-
stæðari, því efnahagsstefnunni svip-
ar um sumt til „Stóra stökksins“
hans Maó 1958, sem felldi 35 millj-
ónir í manngerðri hungursneyð.
Sjálfsagt má örva efnahaginn eitt-
hvað um stund, en það vegur ekki að
rótum vandans, sem felst í alræðis-
tilhneigingum Xi og Kommúnista-
flokksins, sem eru enn uppteknir af
bóluvexti og hraðri iðnvæðingu, sem
er við að festa landið í fjötrum mið-
tekjugildrunnar, sem leikið hefur
svo mörg nýmarkaðsríki grátt. Eins
er um síðir að koma í ljós að fjár-
málakreppan 2008 lék fá lönd jafn-
grátt og Kína. Það kann að vera um
seinan að komast úr henni, því fram-
leiðnin er nú að ná því sem þekkist á
Vesturlöndum en áður en Kína náði
að verða auðugt. Við bætist öldrun
þjóðarinnar, sem mun skapa vanda
áður en þessi áratugur er úti.
Fuglinn floginn
Tækifæri Kína til þess að verða
helsta efnahagsveldi heims kann því
að vera runnið því úr greipum og við
blasir að það er a.m.k. ekki óhjá-
kvæmilegt að svo verði, líkt og
margir spáðu fyrir ekki löngu.
Það er á hinn bóginn ekki
ómögulegt að úr rætist, en ekki með-
an Kína á bæði í pólitískum og við-
skiptalegum erjum við vestrið. Ekki
meðan kraftar hins frjálsa markaðar
eru heftir af miðstýringu alræðis-
stjórnarinnar í Peking. Og sennilega
ekki meðan Xi heldur um stjórnar-
taumana.
Það eru hins vegar ekki miklar
vonir til þess að það breytist. Staða
hans innan Kommúnistaflokks Kína
er algerlega skotheld og hann er ein-
þykkur maður.
Kínverska efnahags-
undrið í uppnámi
AFP/Hector Retamal
Kína Fáir aðrir en sóttvarnalögregluþjónar á ferli á götu í Shanghai . Út-
göngubannið uppskar reiði og efnahagsáhrif eiga eftir að koma betur í ljós.