Morgunblaðið - 10.05.2022, Síða 16

16 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 10. MAÍ 2022
Í ágætri grein
Hjartar J. Guðmunds-
sonar í Morgunblaðinu
26.4. 2022, „Tveir
ójafnir dómstólar“, um
muninn á vægi EFTA-
dómstólsins annars
vegar og dómstóls
Evrópusambandsins
hins vegar, greinir
hann frá því að fyrir
liggi að EFTA-
dómstóllinn og dómstóll Evrópu-
sambandsins sitji engan veginn við
sama borð þegar kemur að fram-
kvæmd EES-samningsins. Þar halli
verulega á vægi EFTA-dómstólsins.
Þakkar hann því að ekki lá fyrir
dómaframkvæmd af hálfu dómstóls
Evrópusambandsins að EFTA-
dómstóllinn dæmdi okkur í hag í Ice-
save-málinu. Þótt vel hafi farið í Ice-
save-málinu er það engin trygging
fyrir því að EFTA-dómstóllinn
dæmi okkur alltaf í hag umfram það
sem kynni að vera ef við yrðum að
hlíta niðurstöðu dómstóls Evrópu-
sambandsins.
Mismunandi lagagrunnur
Lög Evrópuþjóða utan Bretlands
hvíla á því sem á ensku kallast „code
law“ þar sem sett lög (stjórnarskrá,
almenn lög) ganga framar öðrum
réttarheimildum. Svo þarf ekki að
gilda þar sem á ensku er kallað
„common law“ og því geta breskir
dómstólar látið sett lög víkja fyrir al-
mennum heimildum svo sem siðum
og venjum. Að þessu leyti eigum við
meira sameiginlegt með löndum
Evrópusambandsins en Bretlandi.
Úrganga Breta ætti því ef eitthvað
að auðvelda dómaframkvæmd dóm-
stóls Evrópudómstólsins.
Niðurlag greinarinnar endar höf-
undur á þessum orðum: „Hins vegar
liggur að sama skapi fyrir að EES-
aðildin mun áfram fela í sér sífellt
meira framsal valds þótt enn vanti
verulega upp á að það sé á pari við
inngöngu í sambandið.“
Spurningin er: Hvenær verður
framsal valds af okkar hálfu á pari
við inngöngu í sambandið?
Hvað gerum við ef Noregur
ákveður að ganga í sambandið? Þótt
Norðmenn hafi hingað til fellt tillögu
um það er vert að minnast þess
hvernig það bar að þegar þeir
ákváðu að ganga í NATO.
Valdaafsal
Að vera þjóð meðal þjóða felst í
því að taka virkan þátt í því sam-
starfi þar sem vélað er um daglegt líf
þjóðarinnar. Gangverk Evrópusam-
bandsins er skilgreint með þrennum
hætti; laga-, efnahags- og stjórn-
málalega. Allir þessir þættir varða
þátttöku okkar í EES-samstarfinu
en við erum óvirkur aðili í laga- og
stjórnmálahlutanum en virk aðeins
að hluta til í efnahagsmálunum. Er
það ekki valdaafsal að taka ekki þátt
í að véla um hagsmuni okkar nema
að litlu leyti?
Evrópusambandið var stofnað til
þess að tryggja frið í Evrópu, aðild-
argulrótin er hagsmunir. Hver sú
þjóð sem sækir um aðild á að hafa af
því hag. Til að festa Evrópusam-
bandið í sessi og tryggja fram-
kvæmd þess er komið á löggjafar-,
framkvæmda- og dómsvaldi. Til að
tryggja efnahagslega velferð varð að
koma á margvíslegum félagslegum
úrbótum. Þegar vélað er um málefni
sambandsins koma aðilar allra þjóða
að borðinu. Stríðið í Úkraínu er m.a.
vegna þess að Rússlandsforseti telur
sér stafa ógn af þeim réttindum,
frelsi, öryggi og velferð sem þegnum
Evrópusambandsins eru tryggð.
Að telja hjásetu valdaframsal þeg-
ar vélað er um framtíð okkar í Evr-
ópusamstarfi verður að teljast hæp-
in fullyrðing.
Sem að framan greinir byggist
lagagrundvöllur okkar sem og
flestra þjóða Evrópu-
sambandsins á sama
grunni. Sigurður Lín-
dal fjallar um það í
bókinni um lög og lög-
fræði í kaflanum um
grundvöll laga hve
mikið erlendir fræði-
menn hafa fjallað um
hvað hlutur Íslands er
mikill í grundvelli laga-
gerðarinnar. Hvers
vegna ættu Íslendingar
nú sem fyrr ekki að
geta lagt sitt af mörkum við þróun
löggjafar til gagns Evrópubúum?
Innrás Rússa í Úkraínu stafar
ekki af ótta við árás NATO í Rúss-
land eins og Pútín heldur fram;
ástæðan er óttinn við gildin sem
NATO og Evrópusambandið standa
fyrir.
Valur Gunnarsson lýsir því vel í
bók sinni Bjarmalönd hvert hugur
ungmenna stefnir; ungmenna sem
tala rússnesku og eru af rússneskum
foreldrum sem fluttu til Eystrasalts-
ríkjanna eftir síðari heimsstyrjöld.
Þau ætla ekki til Rússlands, hugur
þeirra stefnir á að mennta sig og lifa
í vestrænu ríki, ekki Rússlandi.
Þá er því haldið fram að sama
gildi um marga Rússa. Í nýlegu við-
tali í TV-4 í Frakklandi sem og
BBC-þættinum „Hardtalk“ taldi
Mikhail Khodorkovsky, sem er rúss-
neskur auðjöfur, að Pútín hefði með
innrásinni í Úkraínu grafið eigin
gröf vegna þess að rússnesk alþýða
kysi að njóta þeirra gilda sem Evr-
ópusambandið býður þegnum sín-
um. Taldi hann Pútín geta gengið
ansi langt þar til yfir lyki en hann
gæti ekki staðið gegn þróuninni og
myndi tapa að lokum.
Hvenær og hvernig sem þessi
ógnaröld endar mun afleiðingin
verða öflugra Evrópusamband, sam-
starf sem við Íslendingar eigum að
taka fullan þátt í.
Evrópusambandið
– valdaafsal
Eftir Bjarna Pétur
Magnússon
» Að telja hjásetu
valdaframsal þegar
vélað er um framtíð
okkar í Evrópusam-
starfi verður að teljast
hæpin fullyrðing.
Bjarni Pétur Magnússon
Höfundur er áhugamaður
um stjórnmál.
bjarnipmagnusson@gmail.com
Maður nokkur
minntist þess að hafa,
þegar hann var fjög-
urra eða fimm ára, setið
við borð hjá langömmu
sinni og ungri móð-
ursystur. Var amman
að kenna frænkunni að
lesa. Að fornum sið
benti gamla konan á
bókstafina með
bandprjóni. Dreng-
urinn sat á móti nemandanum, fylgd-
ist með kennslunni og varð með því
móti fljúgandi læs. En æ síðan gilti
hann einu, hvort heldur stafirnir
sneru rétt við honum – eða voru á
hvolfi.
Að lesa sér til gagns
Nú mun um þriðjungur drengja á
Íslandi tæplega fær um að lesa sér til
gagns að loknu grunnskólanámi. Það
hlýtur að teljast bráðnauðsynlegt að
ráða bót á þessu. Óska mætti, að Al-
þingi og nýkjörnir sveitarstjórn-
armenn gerðu sér grein fyrir því, hve
brýnt þetta er. Og þá
má ekki halda fast um
pyngjuna.
Vandkvæði í skól-
anum
Segir frá kennslu-
konu, sem ávallt hafði
staðið sig með ágætum í
starfi. En eitt haustið
var henni falinn hringl-
andi vitlaus stráka-
bekkur, sannkölluð vík-
ingasveit. Drengirnir
vildu ekkert læra, og
virtust ekki heldur geta lært nokkurn
skapaðan hlut. Var helst að sjá, að
fæstir þeirra næðu húsdýragreind.
Kennslukonan fylltist kvíða. Henni
kom jafnvel í hug, að hún yrði rekin
úr vinnunni.
Greindarvísitalan
Nú þurfti skólastjórinn til Ak-
ureyrar. Með dynjandi hjartslátt og
þurr í munni laumaðist kennslukonan
inn á skrifstofu hans. Í skjalaskáp var
spjaldskrá, þar sem greindarvísitala
hvers nemanda var skráð við nafn
hans. Kennslukonunni til furðu var
svo að sjá, að ekkert vantaði upp á
andlegt atgervi hópsins. Flestir
höfðu skorað langt yfir meðalgreind.
Fjórðungur þeirra hafði mælst með
greindarvísitöluna 120 og yfir, nokkr-
ir höfðu náð 130 og rúmlega það.
Stækasti ólátabelgurinn sýndi sig að
vera ofurgreindur – með vísitöluna
145.
Tekið til varna
Þann, sem hér potar í lyklaborð
lösnum burðum, brestur kennslu-
fræðilega þekkingu til þess að greina
af nokkru viti frá þeirri byltingu, sem
nú varð í skólastofunni. En þyngri
verkefni voru lögð fyrir, leitað vekj-
andi lesefnis, hertar kröfur til heima-
náms, skyndiprófum fjölgað, sam-
keppni gefið undir fótinn,
viðurkenningar veittar og ömmur, af-
ar og foreldrar brýndir til þess að
fylgjast grannt með skólagöngu
hinna óendanlega dýrmætu afkom-
enda sinna og hvetja þá til dáða.
Skáparnir í íþróttahúsinu
Í ræðustólnum um vorið var skóla-
stjórinn líkastur hamingjusömum
unga á páskaeggi, þegar hann óskaði
kennslukonunni til hamingju, skýrði
frá afbragðsgóðum árangri hennar
og framförum nemendanna. Og þeg-
ar búið var að drekka kaffið beiddi
hann hana finna sig inn á kontór,
enda forvitnaði hann að komast að
því, hverjum göldrum hún hefði beitt
við kennsluna á liðnum vetri. Hlaut
hún þá að skýra honum frá því,
hversu hún hefði laumast í skáp hans,
séð hinar háu greindarvísitölur
drengjanna og ákveðið að breyta um
stefnu, herða tökin. „En, elskan mín
góða,“ sagði þá skólastjórinn, „þetta
eru ekki greindarvísitölur. Þetta eru
númerin á skápunum þeirra í íþrótta-
húsinu!“
Var ekki einhvern tíma sagt, að ár-
angur væri einn hundraðshluti hæfi-
leikar og 99 hundraðshlutar vinna?
Lestur
Eftir Gunnar
Björnsson » Óska mætti, að Al-
þingi og nýkjörnir
sveitarstjórnarmenn
gerðu sér grein fyrir
því, hve brýnt þetta er.
Gunnar Björnsson
Höfundur er pastor emeritus.
Þeir eru á ferðinni
spýtukarlarnir. Annar
er í einhvers konar
bestun en hinn í far-
sæld. Hvor í sínu
horni samstarfsins
skrifa þeir einhvern
tilbúning sem stenst
enga skoðun. Og á
meðan stækkar nefið.
Í viðtölum kemur
sama ruglið, titrandi
röddu, enda ekki verið að fara rétt
með. Ekki líst mér á. Það er von
að það þurfi að hlaupa á milli
flokka.
Höfum þetta á hreinu. Ekki þarf
að leita nema í fjölmiðla eða fund-
argerðir til að sjá að það voru
sjálfstæðismenn sem stóðu að
stækkun leikskólans Álfheima og
gerðu að sex deilda skóla. Til stóð
að setja bygginguna í útboð í maí
2018 en það dróst fram í júní. Öll
hönnunarvinna og teikningar voru
klárar og eftirlit. Meira að segja
tilboðin voru klár, en þá tók nýr
formaður framkvæmda- og veitu-
stjórnar, annar spýtukarlanna, sig
til og tekur einhliða ákvörðun um
að hætta við. Kastaði allri
vinnunni út um gluggann og senni-
lega 30-35 milljónum króna í leið-
inni. Eftir þetta var ekkert gert í
heilt ár í leikskólamálum, þrátt
fyrir ítrekaðar fyrirspurnir mínar
um stöðu mála á þeim vettvangi. Í
september 2019 skrifaði ég grein
þar sem ég upplýsti að 52 börn
væru á biðlista eftir leikskóla-
plássi. Þá datt þeim í hug að
mætti setja upp lausar skólastofur
á bílaplanið við Álfheimana. Enn
ein skyndireddingin. Á þessum
tíma kallaði ég eftir því að byggð-
ur yrði nýr leikskóli sem fyrst.
Vinnan hófst, en eins og áður tók
ferlið alltof langan tíma, eink-
anlega vegna þess að meirihlutinn
var ekki búinn að skipuleggja hlut-
ina eða hafa festu á hlutunum.
Loks var þessi skóli tekinn í notk-
un 2021, ári of seint að mínu mati.
Sama má segja um Stekkjaskóla,
en það er varla hægt að minnast á
það ógrátandi. Hálfur milljarður í
lausar kennslustofur. Enda farið
alltof seint í þá framkvæmd líka.
Vinnubrögðin og fjárútlátin í því
verkefni eru stórundarleg. Það
verður að horfa fram í tímann og
gera áætlanir og standa við þær.
Talandi um áætlanir
Það þýðir ekki að horfa fram hjá
þeirri staðreynd að það vantar
heitt vatn til að mæta
þeirri þörf sem komin
er upp hvað varðar
nýbyggingar í Ár-
borg. Ástæðan fyrir
því að við erum þó
ekki í verri stöðu er
vegna þess hvernig
við sjálfstæðismenn
héldum á hlutunum í
veitumálum. Á okkar
tíma boruðum við
fimm vinnsluholur.
Það þurfti kraft og
þor og framtíðarsýn til að ráðast í
þetta. Við boruðum í Ósabotnum,
Laugardælum og fyrir utan á. Á
okkar tíma var gerður samningur
um hitavatnsréttindin í Stóra-
Ármóti. Vorið 2018 átti í raun
bara eftir að skrifa undir samning
um réttindi í Oddgeirshólalandi.
Þeim samningi hefur ekki enn
verið komið á, og samningsstaða
sveitarfélagins nú miklu verri en
þá. Sinnuleysi núverandi meiri-
hluta í þessum málaflokki er gríð-
arlegt áhyggjuefni og lýsir sér
best í þeirri stöðu sem við horfum
upp á núna.
Holan sem var tekin í gagnið
2019 var klár vegna okkar und-
irbúnings. Hvað hefur núverandi
meirihluti gert? Dregið lappirnar
og látið bora eina holu; lottóhol-
una svokölluðu, nema hvað, hún
skilar ekki nema rétt rúmum átta
sekúndulítrum. Þeir stóðu nefni-
lega fyrir framan myndavélarnar
brosandi og gortuðu sig af lottó-
vinningnum sínum en áttuðu sig
ekki á því að á miðanum var bara
ein tala rétt.
Að halda því fram að byggja
þurfi nýjan miðlunargeymi til að
leysa þessi mál er eins og með
alla aðra útreikninga þessara
manna – út í loftið.
Talandi um útreikninga
Nú blasir slæm staða bæj-
arsjóðs við öllum sem sjá vilja.
Sumir spýtukarlarnir stinga hins
vegar hausnum í sandinn. Stað-
reyndirnar tala sínu máli. Í tíð
núverandi meirihluta í Árborg
hafa skuldirnar vaxið úr 11 millj-
örðum í 22. Hversu dýrt var þetta
fótboltahús eiginlega? Og þetta
gerist á meðan við vorum rukkuð
fyrir hæstu fasteignagjöld lands-
ins og útsvarið í toppi.
Ekki halda því svo fram að
þessi skuldaaukning sé vegna
þess að það hafi verið svo mikið
framkvæmt. Nú eru fjármagns-
gjöldin orðin um 850 milljónir
króna, 7,5 prósent af tekjum bæj-
arfélagsins fara í að greiða þau. Í
heimilisbókhaldinu er þetta eins
og að það þyrfti ein mánaðar-
launin til að borga vextina af yf-
irdráttarheimildinni. Hver gerir
svona lagað? Og svo halda þeir
því fram að vaxtakostnaðurinn
verði lægri á þessu ári, lækki
næstum um 200 milljónir! Hvers
konar töfrabrögð eru þetta, á
meðan skuldirnar aukast og vext-
irnir hækka?
Rekstur A-hlutans er ekki sjálf-
bær undir þessum kring-
umstæðum, enda skuldahlutfallið
nú orðið 181 prósent. Rekstr-
artapið var 2.480 milljónir. Hækk-
un á eignarsjóðnum upp á 613
milljónir, sem er bókhaldsbrella,
breytir þar engu um. Þetta er
glapræði. Það þarf breytt hug-
arfar varðandi opinbera fjármuni
og rekstur sveitarfélags og stofn-
ana þess. Þetta eru peningar
fólksins sem býr hérna. Það þarf
að fara betur með þá. Meirihlut-
inn skautar sífellt fram hjá þeirri
staðreynd og heldur að það sé
ótakmarkað til af peningum. Eina
leiðin til að snúa hlutunum við er
að setja upp plan og halda sig við
það. Fá fólkið sem starfar hjá
sveitarfélaginu til að koma með í
þessa vinnu.
Ég ætla ekki að hafa þetta
lengra. Ég er búinn að skrifa
margt um þessi mál í gegnum tíð-
ina og oftar en ekki fengið yfir
mig skítkast og læti, en læt það
ekki á mig fá. Svona strengja-
brúður skipta mig engu máli,
sannleikurinn kemur alltaf í ljós.
Ég treysti á að fólk kjósi skyn-
samlega, skoði þá kosti sem uppi
eru og velji það fólk til valda sem
horfist í augu við raunveruleikann
og þorir að taka á málum með
heiðarleikann að leiðarljósi. Setj-
um x við D á kjördag.
Góðar stundir og takk fyrir
mig.
Nú stækkar nefið
Eftir Gunnar
Egilsson
»Ekki þarf að leita
nema í fjölmiðla eða
fundargerðir til að sjá
að það voru sjálfstæð-
ismenn sem stóðu að
stækkun leikskólans
Álfheima og gerðu að
sex deilda skóla.
Ǵunnar Egilsson
Höfundur er bæjarfulltrúi og oddviti
sjálfstæðismanna í Árborg.
gunni@icecool.is