Morgunblaðið - 20.05.2022, Blaðsíða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 20. MAÍ 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Bandalag há-
skóla-
manna,
BHM, birti í fyrra-
dag nýja könnun
um viðhorf al-
mennings til kom-
andi kjaraviðræðna. Niður-
staðan er athyglisverð því að
eins og segir í frétt BHM um
könnunina þá er efnahags-
legur stöðugleiki og kaup-
máttaraukning efst í huga
fólks þegar kemur að næstu
kjarasamningum. Nánar til-
tekið töldu 22% á vinnumark-
aði að verkalýðshreyfingin
ætti að leggja mesta áherslu á
launahækkanir, 36% vildu að
áherslan væri á aukinn kaup-
mátt og flestir, eða 38%,
nefndu að áherslan ætti að
vera á stöðugt efnahags-
umhverfi.
Svörin bera þess merki að
almenningur skynjar vel þær
aðstæður sem nú eru uppi í
efnahagsmálum, bæði hér á
landi og erlendis. Fólk horfir á
verðbólgumet margra áratuga
falla í nágrannalöndum okkar
og vexti byrjaða að þokast upp
þar með frekari hækkanir
framundan. Þá er vitað að að-
stæður í heiminum eru með
þeim hætti að veruleg hætta
er á að framhald verði á verð-
hækkunum. Þetta stafar ekki
síst af miklum erfiðleikum í
framleiðslu og flutningum
vegna kórónuveiru-
faraldursins, einkum í Kína,
en einnig vegna hernaðar
Rússa í Úkraínu sem hefur,
fyrir utan dauðsföll og annan
mannlegan harmleik, valdið
miklum efnahagslegum skaða.
Rætt er um hættu á hung-
ursneyð víða um heim, meðal
annars vegna eyðileggingar á
matvælaframleiðslu í Úkra-
ínu, og hækkandi matvæla-
verð sem einnig mun ýta undir
verðbólgu á Vesturlöndum þó
að þar sé ekki talin hætta á al-
varlegum matarskorti eins og
í fátækustu löndum heims.
Það er skynsamlegt mat á
aðstæðum að næstu kjara-
samningar ættu einkum að
snúast um stöðugt efnahags-
umhverfi og það er í raun sami
hluturinn og að áherslan skuli
vera á aukinn kaupmátt.
Hverfi stöðugleikinn og fari
verðbólgan úr böndum um-
fram það sem orðið er þá
skerðist hratt sá kaupmáttur
sem náðst hefur að byggja upp
á undanförnum árum. Þar var
teflt á tæpasta vað gagnvart
getu fyrirtækjanna til launa-
greiðslna, og jafnvel vel það í
sumum tilvikum, en þessi
kaupmáttur gæti rýrnað hratt
missi landsmenn
tökin á almennri
verðlagsþróun.
Í þessu sam-
bandi skipta
kjarasamningar
miklu máli. Hóf-
legir kjarasamningar munu
slá á verðbólguþrýstinginn og
stuðla að auknum kaupmætti.
Könnunin sýnir að almenn-
ingur skilur vel þetta sam-
hengi og staðreyndin er sú að
margir, líklega flestir, innan
launþegahreyfingarinnar gera
það einnig. Í könnuninni var
einnig spurt að því hvort al-
menningi þætti „verkalýðs-
hreyfingin sýna mikla eða litla
ábyrgð í umfjöllun um efna-
hagsmál og efnahags-
samhengi“. Þar kom fram að á
vinnumarkaði telja 26% að
verkalýðshreyfingin sýni
mjög eða fremur mikla ábyrgð
en 34% telja hana sýna mjög
eða fremur litla ábyrgð. 41%
sagði bæði og. Þetta er
áhyggjuefni fyrir verkalýðs-
hreyfinguna og vísbending um
að hún sé á villigötum í um-
fjöllun um efnahagsmál, í það
minnsta að verulegu leyti. Í
því sambandi verður þó að
gæta þess að setja ekki alla
undir sama hatt. Líklegt er að
þeir sem svara „bæði og“ horfi
til þess að sumir talsmenn
verkalýðshreyfingarinnar tala
stundum, jafnvel iðulega, af
fullkomnu ábyrgðarleysi um
efnahagsmál og allt sem þeim
tengist. Þeir láta sem miklar
almennar launahækkanir hafi
ekkert að segja um þróun
efnahagsmála og virðast telja
að þeirra eina hlutverk sé að
gera nógu miklar kröfur á
vinnuveitendur, alveg óháð
getu atvinnulífsins eða efna-
hagslegum aðstæðum al-
mennt.
Aðrir tala með allt öðrum og
ábyrgari hætti. Í frétt BHM
er til að mynda vitnað í orð
formanns félagsins sem segir:
„Niðurstöður þessarar könn-
unar sýna að við þurfum öll að
líta í eigin barm þegar kemur
að undirbúningi fyrir næstu
kjarasamninga. Við berum
enda mikla ábyrgð gagnvart
þjóðinni þegar kemur að varð-
veislu efnahagslegra lífsgæða
á þessum umbrotatímum.
Stöðugt efnahagsumhverfi til
framtíðar og kaupmáttar-
aukning er okkar stærsta
verkefni.“
Þetta eru hárrétt skilaboð
inn í komandi kjaraviðræður
og verða vonandi ekki aðeins
leiðarljós BHM heldur verka-
lýðshreyfingarinnar í heild
sinni.
BHM hefur birt at-
hyglisverða könnun
um afstöðu almenn-
ings til kjaramála}
Um komandi
kjaraviðræður
Í
vikunni lagði ég tillögur fyrir ríkis-
stjórn sem miða að því að efla fæðu-
öryggi á Íslandi. Hugtakið hefur hlot-
ið meiri þunga síðustu mánuði vegna
stríðsreksturs á mikilvægum land-
búnaðarsvæðum í Úkraínu. Sú heimsmynd
sem var fyrir hálfu ári, um hnökralaust fram-
boð á ódýrri kornvöru, er fyrir bí í fyrirsjáan-
legri framtíð. Þessi breyting hefur þegar skap-
að erfiðar aðstæður fyrir búfjárrækt hérlendis
sem og erlendis þar sem hún byggist á þessu
stöðuga framboði. En það voru þegar blikur á
lofti til lengri tíma vegna áhrifa loftslagsbreyt-
inga á ræktunarskilyrði víða um heim. Þurrkar
drógu úr uppskeru í Kanada á síðasta ári, ógn-
arhiti gerir það í dag suður á Indlandi og svona
mætti lengi telja. Allt er þetta í takti við það
sem vísindamenn á sviði loftslagsmála hafa
sagt árum saman, að með auknum styrk koldíoxíðs í and-
rúmslofti gerist veður enn vályndari.
Við uppskerum eins og við sáum
Tillögurnar sem ég kynnti ríkisstjórn voru unnar af
Landbúnaðarháskóla Íslands og fela í sér 16 liði sem
teknir verða til frekari skoðunar og þær verða byggðar
inn í þá stefnumörkun sem þegar á sér stað í mínu ráðu-
neyti. Sérstaklega má vekja athygli á því hlutverki sem
afkoma bænda hefur í fæðuöryggi. Undir það má taka,
stjórnvöld taka almennt ekki ákvarðanir um verð á afurð-
um, sem ásamt kostnaði við framleiðslu eru grundvall-
arþættir sem ákvarða afkomu. Það gera aðrir aðilar á
þessum markaði. En stjórnvöld geta haft mik-
il áhrif í gegnum stýritæki hins opinbera í
landbúnaði, búvörusamninga og tolla-
umhverfi. Sá rammi sem búvörusamningar
marka setur stefnu og þróun landbúnaðar til
lengri tíma. Því er full ástæða til að velta fyrir
sér hvort þetta stýritæki sé að ná markmiðum
stjórnvalda.
Fáir akrar og slegin tún
Í greinargerð með tillögunum er bent á að
innlend akuryrkja leggi aðeins til um einn
hundraðasta af því korni sem nýtt er á Íslandi.
Það er óásættanlegur árangur þegar það ligg-
ur fyrir að hér er hægt að rækta korn, hvort
sem er til manneldis eða til fóðurgerðar.
Raunar var stunduð kornrækt á Íslandi um
aldir, en vegna breytinga í atvinnuháttum
varð hagkvæmara að flytja það eingöngu inn. Fyrir liggja
skýrslur og stefnur um að auka skuli akuryrkju. Til stað-
ar eru rannsóknarinnviðir, þekking og reynsla bænda af
því hvernig eigi að rækta korn við norðlægar aðstæður.
Það sem þarf er aðgerðaáætlun sem virkjar þann kraft
sem ég tel að búi í möguleikum akuryrkju. Greina þarf þá
markaðsbresti sem komið hafa í veg fyrir að kornrækt
eflist af sjálfu sér þannig að á næstu árum fari af stað
metnaðarfull uppbygging í akuryrkju á Íslandi. Að þessu
verður unnið á komandi misserum. Þannig verði bleikir
akrar stærri hluti af landslagi íslenskra sveita.
Svandís
Svavarsdóttir
Pistill
Eflum fæðuöryggi
Höfundur er matvælaráðherra. svandis.svavarsdottir@mar.is
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
FRÉTTASKÝRING
Andrés Magnússon
andres@mbl.is
S
endiherrar Svíþjóðar og
Finnlands afhentu á mið-
vikudag Jens Stoltenberg
framkvæmdastjóra Atl-
antshafsbandalagsins (NATO)
aðildarumsókn sína að bandalaginu,
sem var vel tekið, enda uppfylla þau
öll aðildarskilyrði þess og ríkur vilji
til þess að hraða umsóknarferlinu.
Einn sagði þó þvert nei, en það var
Tayyip Erdogan Tyrklandsforseti.
Og þar við situr nema hann verði
sannfærður um annað.
Ekki þarf að eyða mörgum orð-
um í það hversu fullkomlega mis-
heppnuð árás Vladimírs Pútíns
Rússlandsforseta á Úkraínu hefur
reynst. Sá yfirgangur átti að lækka
rostann í Úkraínu og vera öðrum
grannríkjum til viðvörunar, skáka
Atlantshafsbandalaginu (NATO) og
treysta stöðu Rússlands á alþjóða-
vettvangi.
Raunin hefur verið mjög á aðra
leið. Úkraína hefur reynst eiga í
fullu tré við innrásarherinn, sem
bendir til þess að rússneski herinn
hafi verið stórkostlega ofmetinn um
margra ára skeið. Dómgreindarleysi
Kremlarbænda í bland við skefja-
leysi og villimennsku í garð al-
mennra borgara, að ógleymdu gá-
leysislegu tali um beitingu
kjarnorkuvopna, hefur ekki aðeins
einangrað Rússland gagnvart Vest-
urlöndum, heldur sameinað þau og
blásið nýju lífi í NATO.
Áþreifanlegasta afleiðingin
utan Úkraínu er þó sú að bæði Finn-
ar og Svíar hafa skipt um skoðun.
Neitunarvaldið í NATO
Atlantshafsbandalagið er
mögulega best heppnuðu alþjóða-
samtök sögunnar og fagnaði nýverið
73 ára afmæli sínu.
Velgengni NATO hefur að
miklu leyti mátt rekja til þess að það
heldur sig við þrönga en ákaflega
veigamikla varnarhagsmuni, sem
kristallast í því að árás á hvert og
eitt ríki þess skoðast sem árás á þau
öll og bandalagsríkin hafa skuld-
bundið sig til sameiginlegra varna
og samstöðu í ófriði. Einmitt vegna
þess hve hagsmunirnir eru ríkir eru
allar ákvarðanir teknar í samein-
ingu: Þar hefur hvert og eitt ríki
neitunarvald og því beitir Erdogan
nú til þess að aftra sögulegri aðild
norrænu ríkjanna tveggja, einmitt
þegar ófriðarskýin hrannast upp yfir
Moskvu.
Þvermóðska Erdogans
Erdogan fer ekki dult með
ástæður þess að hann segir nei.
Hann segist hafa áhyggjur af því að
Svíar og Finnar séu einfaldlega ekki
á „sömu síðu“ í öryggismálum og
styðji hryðjuverkamenn.
Þar vísar Erdogan fyrst og
fremst í afstöðu þeirra til sjálfstæð-
ishreyfinga Kúrda, en vænn hluti
Kúrdistans liggur innan landamæra
Tyrklands. Þar er hin vopnaða
kommúnistahreyfing PKK Tyrkjum
sérstakur þyrnir í augum. Ekki
þeim einum þó, því bæði Evrópu-
sambandið og Bandaríkin skilgreina
PKK sem hryðjuverkasamtök. Finn-
ar og Svíar hafa hins vegar veitt
mörgum félögum í PKK hæli og hafa
hafnað framsalskröfum Tyrkja á 30
félögum í PKK.
Þá hafa þar fengið hæli ýmsir
fylgjendur klerksins Fethullahs Gul-
ens, sem Erdogan segir hafa staðið á
bak við valdaránstilraunina 2016,
sem gerði Tyrklandsforseta kleift að
herða tök sín á landstjórninni til
muna og losa sig við fjölmarga and-
stæðinga og gagnrýnendur.
Það er þó ekki allt, því Finnar
og Svíar fordæmdu einnig herleið-
angur Tyrkja árið 2019 inn í hið
stríðshrjáða Sýrland og hafa beitt
Tyrkland refsiaðgerum síðan. Ekki
er að efa að fjölmörg NATO-ríki
voru sammála, en þögðu til þess að
styggja bandamanninn ekki.
Erdogan vill að Svíar og Finnar
láti af öllum refsiaðgerðum gegn
Tyrklandi og hætti að veita félögum
í PKK hæli, en Tyrkir telja löndin
„gróðrarstíu“ hryðjuverkamanna
samtakanna. Norðurlandaþjóðirnar
tvær kunna að geta komið eitthvað
til móts við þá, en framsalskrafan er
þeim erfið, enda réttarfar í Tyrk-
landi ekki rómað.
Julianne Smith, fastafulltrúi
Bandaríkjanna hjá NATO, telur þó
að unnt sé að finna lausn á vand-
anum og gaf í gær í skyn að Banda-
ríkin myndu hlutast um það með
sérstökum hætti, þar sem fullt tillit
yrði tekið til öryggishagsmuna
Tyrkja. Hún kvaðst bjartsýn á að
lausn fyndist og tók undir yfirlýs-
ingar Hvíta hússins í þá veru.
Sauli Niinisto Finnlandsforseti
sagði í gær að Finnar væru reiðu-
búnir til viðræðna við Tyrki um
aðildarumsóknina og Magdalena
Andersson forsætisráðherra Svía
tók í sama streng. Erdogan lét hins
vegar engan bilbug á sér finna og því
er frekari viðræðna um málið beðið
með eftirvæntingu. Meðan Finnar
og Svíar eru enn utan NATO hafa
mörg aðildarríkin, þar á meðal Ís-
land, sagt að geri Pútín sig breiðan
við löndin tvö, þá muni þau fá fullan
stuðning, með herliði ef þörf krefur.
NATO og þumal-
skrúfa Erdogans
AFP/Kenzo Tribouillard
Nei Tayyip Erdogan í höfuðstöðvum NATO í Brussel. Andstaða Tyrkja við
aðild Finna og Svía verður rædd á komandi leiðtogafundi NATO í lok júní.