Morgunblaðið - 23.05.2022, Blaðsíða 11

FRÉTTIR 11Innlent
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 23. MAÍ 2022
Þín upplifun
skiptir okkur máli
Kringlan ... alltaf næg bílastæði
Borðabókanir á
www.finnssonbistro.is eða
info@finnssonbistro.is
Við tökum vel á móti þér
Fjölbreyttur og spennandi
matseðill þar sem allir
finna eitthvað við sitt hæfi
Skoðið matseðilinn á
finnssonbistro.is
Sigurður Bogi Sævarsson
sbs@mbl.is
Rostungum við Ísland eru gerð góð
skil á nýrri sýningu í Selasetri Ís-
lands á Hvammstanga sem opnuð
var í síðustu viku. Nokkrir tugir
slíkra dýra hafa sést við strendur
landsins á síðustu áratugum; flæk-
ingar sem alltaf vekja mikla athygli.
Nýlegar rannsóknir vísindamanna
sýna þó að hér við land lifði sérstak-
ur og sjálfstæður íslenskur rost-
ungsstofn í árþúsundir sem varð út-
dauður á fyrstu öldunum eftir
landnám. Frá þeim veruleika er
greint á rostungasýningunni sem áð-
ur var í Perlunni í Reykjavík.
Frábær viðbót
„Forsvarsmenn Náttúruminja-
safns Íslands buðu okkur að taka við
þessari sérsýningu þess og setja upp
hér. Þessi sýning var í raun alltaf
hugsuð og hönnuð með það fyrir
augum að verða flutt út á land. Þegar
okkur bauðst þessi sýning þáðum við
slíkt með þökkum, enda er þetta frá-
bær viðbót við starfsemina hér,“ seg-
ir Páll L. Sigurðsson, framkvæmda-
stjóri Selaseturs Íslands.
Rostungar – þá sjaldan þeir eru
við Ísland – hafa einkum og helst
sést á Faxaflóa og á Breiðafirði. Þar
er skelfisk að hafa og finna, kjörfæðu
rostungsins sem eðli allra dýra sam-
kvæmt heldur sig helst þar sem æti
er að hafa. Frá þessu er greint í text-
um á sýningunni þar sem myndmálið
er sömuleiðis notað til lifandi fram-
setningar á ýmsu efni.
Sýning Rostungurinn – The Wal-
rus verður uppi að minnsta kosti
næstu tvö árin og er samstarfsverk-
efni Náttúruminjasafns Íslands og
Selaseturs Íslands. Setrið var stofn-
að árið 2005 og hefur verið í núver-
andi húsnæði við Strandgötu á
Hvammstanga frá 2011.
Gátt inn á selasvæðið
„Starfsemin hér og sýningin er
einskonar gátt inn á svæðið. Hingað
getur fólk komið og kynnt sér seli við
Ísland. Hér í grenndinni er svo ekki
langt á staði þar sem selir í látrum
sjást í miklu návígi, svo sem á Ill-
ugastöðum á Vatnsnesi og við bæinn
Ósa nærri Hvítserk. Segja má að sel-
irnir og sýningin hér hafi komið
þessu svæðið vel á ferðamannakort-
ið. Þegar best lét fyrir faraldur voru
gestir hér í Selasetri Íslands um 40
þúsund á ári. Vonandi kemst talan í
þær sömu hæðir áður en langt um
líður,“ segir Páll L. Sigurðsson.
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Sjávardýr Páll L. Sigurðsson í Selasetri Íslands hér við þá mynd sem er í
öndvegi á nýrri sýningu þess um rostunga við Íslandsstrendur.
Rostungar nú á
Hvammstanga
- Sérsýning opnuð í Selasetri Íslands
Hringrásarsafnið var opnað á
Borgarbókasafninu í Grófinni á
laugardaginn, 21. maí. Um er að
ræða tilraunaverkefni í samstarfi
við Munasafnið Rvk Tool Library
og hefur fyrsti sjálfsafgreiðsluskáp-
urinn nú verið settur upp. Í skápn-
um er að finna ýmsa hluti og
smærri verkfæri sem verður svo
skipt út eftir óskum og þörfum
fólks. Bókasöfn hafa alltaf verið
hluti af hringrásarhagkerfinu og
bækurnar verið þar í aðalhlutverki.
Notendur bókasafnsins hafa þó
lengi kallað eftir meiri fjölbreytni í
útlánamöguleikum og hefur því nú
verið svarað með opnun Hringrás-
arsafnsins. Á sama hátt og fólk fær
bækur lánaðar er nú hægt að fá
hluti að láni. Dæmi um það sem
hægt er að fá lánað er myndvarpi,
borvél, háþrýstidæla, veislusett fyr-
ir barnaafmæli, straujárn, sauma-
vél, útilegudót og fleira. Árs áskrift
að Hringrásarsafninu kostar sjö
þúsund krónur en handhafar bóka-
safnsskírteinis fá tvö þúsund króna
afslátt af árgjaldinu. Meðlimir
Munasafns Rvk fá ókeypis áskrift.
karlottalif@mbl.is
Hringrásarsafnið
opnað í Grófinni
- Sjálfsafgreiðsluskápur á bókasafni
Bókasafn Hringrásarsafnið var opnað á Borgarbókasafninu í Grófinni.
Sigurður Bogi Sævarsson
sbs@mbl.is
Upphaf þess að Íslendingar sjálfir
fóru að beita verkfræðilegri þekk-
ingu til framkvæmda og framfara
var Flóaáveitan. Tilkoma hennar
rauf kyrrstöðu í landbúnaði og fram-
leiðsla afurða í sveitum Flóans jókst
svo byggt var mjólkurbú á Selfossi.
Starfsemi þess ásamt öðru skóp
þéttbýlisstað sem í áratugi hefur
verið í stöðugum vexti. Þetta kom
fram í máli manna sl. laugardag þeg-
ar afhjúpað var fræðsluskilti þar
sem segir frá tilurð áveitunnar í Fló-
anum, en svo nefnast sveitirnar fyrir
austan Selfoss. Skiltið gerði Björn
G. Björnsson leikmyndahönnuður.
Skurðir áveitu 300 km langir
Framkvæmdir við gerð Flóaáveit-
unnar hófust vorið 1922 eða fyrir
réttri öld og af því tilefni var skiltið
góða sett upp nú. Alls eru skurðir
áveitunnar um 300 kílómetrar og
mynda þeir einskonar æðakerfi um
víðfeðmt svæði. Vatn er tekið úr
Hvítá inn í stóran skurð nærri bæn-
um Brúnastöðum og þar er skiltið
góða. Þekkt er að áburðarmikið frjó-
magn er í jökulvatni og með áveit-
unni var því veitt á engi og úthaga.
Sú vitneskja leiddi til þess að gerð
var áveita sem á mælikvarða for-
tíðar jafnt sem nútíma var risastórt
verkefni.
Áveitan var tekin í notkun árið
1927 og átti tilkoma hennar eftir að
bylta búskap í Flóanum. Hún nýttist
vegna heyöflunar á engjum vel fram
yfir miðja 20. öldina, þegar alsiða
var orðið að heyja af túnum. Með því
breyttist hlutverk áveitunnar, en
skurðir hennar nýtast enn til dæmis
við að halda uppi grunnvatnsstöðu í
úthögum lágsveitanna. „Áveitan hef-
ur enn þýðingarmikið hlutverk og er
enn nauðsynleg fyrir búskap í Flóa,“
segir Guðmundur Stefánsson, fyrr-
um bóndi í Hraungerði, nú fram-
kvæmdastjóri Flóaáveitunnar. Und-
ir hans stjórn nú um helgina voru
lokur flógáttarinnar opnaðar svo
vatnið streymdi þar inn af miklum
krafti. Fylgdist fólk með því gerast
og setti málin í sögulegt samhengi.
Fátæktarsvæði breyttist
„Forðum var Flóinn fátæktar-
svæði, en með áveitunni breyttist
allt til betri vegar,“ sagði Guðni
Ágústsson, fyrrverandi landbún-
aðarráðherra, við athöfn þegar
fræðsluskiltið var afhjúpað. Um það
sá Hildur Hákonardóttir listakona
en eiginmaður hennar, Þór Vigfús-
son skólameistari (1936-2013), var
mjög áhugasamur um sögu áveit-
unnar. Sjálfsagt þótti því að 2,5 kíló-
metra langur vegarspotti sem liggur
frá skilti að flóðgátt fengi nafnið
Þórsvegur – samanber að Þór var
áfram um að bæta aðgengi að mann-
virkinu.
Áveita í bráðum öld og
enn nauðsyn í Flóanum
- Skilti við Brúnastaði afhjúpað - Þórsvegur að flóðgátt
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Skilti Frá vinstri talið: Björn G. Björnsson hönnuður, Guðni Ágústsson,
fyrrv. ráðherra, og Hildur Hákonardóttir listakona sem sá um afhjúpunina.
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Kraftur Guðmundur Stefánsson opnaði lokur flóðgáttarinnar svo vatn úr
Hvítá streymdi inn á áveituna. Til vinstri: Ágúst Guðjónsson bóndi á Læk.