Leikhúsmál - 01.06.1997, Qupperneq 20

LEIKHÚSMÁL
Teikningar Gordons Craig oð verki hans Tröppunum (1905): i birtu, í Ijósaskiptunum, síbla kvölds, að nóttu.
sauminn og ekkert gert til að fela hann. Ljót,
svört, ermalaus blússa var girt ofan í bux-
urnar. Síðan var ekkert samræmi í búning-
um hinna leikaranna, þeir komu héðan og
þaðan. En þegar leikararnir voru búnir með
leik sínum að berjast yfir þann þröskuld sem
búningarnir voru, þá stóð sjálfur leikurinn
einhvernveginn sterkari og hreinni.
Þetta hefur sem sagt ekki verið það að bún-
ingahöfundurinn vœri svona slcemur?
Alls ekki. Að gera þetta svona var val þeirra
fyrir þessa einu sýningu, en síður en svo
dæmigert fyrir þeirra leikhús.
Geturðu lýstfyrir mér vinnuferli búningahöf-
undarfyrir eina sýningu?
Bæði staða og vinnubrögð leikmynda- og
búningahöfunda hefur breyst mjög mikið.
Núorðið fáum við handrit í hendur svo að
segja samtímis leikstjóra, þ.e.a.s. leikstjórinn
velur sér yfirleitt myndhöfund eða mynd-
höfunda sýningarinnar strax og saman
vinnum við síðan að lausnum og leiðum. Ég
er t.d. að vinna að sýningu núna og það
munu líða fimm og hálfur mánuður frá því
ég fékk handritið í hendur og þar til frum-
sýning verður. Allan þann tíma er ég í fullri
vinnu við að skapa minn hluta í þessu sam-
vinnuverkefni og síðustu tvo mánuðina
verður vinnuálagið tvöfalt.
Þið kallið ykkur leikmynda- og búningahöf-
unda.
Já, starfsheiti okkar hefur tekið breytingum.
Frá því að kallast leiktjaldamálarar og síðar
leikmyndateiknarar er starfsheiti okkar leik-
mynda- og búningahöfundar. Og þar munar
kannski mest um að búningahöfundar skuli
yfileitt vera nefndir til sögunnar. Þetta
starfsheiti er mun réttari þýðing á orðinu
senógrafia, sem víðast er notað um þessa
listgrein.
Fyrir mörgum árum þakkaði ég góðum
vini mínum, sem er þekktur myndlistar-
maður hér heima, fyrir sýningu sem hann
hafði gert leikmynd og búninga í. „Ja, þetta
var nú engin senógrafía,“ sagði hann, og það
sagði hann vegna þess að hann var óánægð-
ur með að hafa neyðst til að gefa sýningunni
raunsæislega umgjörð, og leit þess vegna
ekki á framlag sitt sem höfundarverk.
Hann hefur sem sagt verið andstœður natúr-
alismanum?
Já, hann var það. Og í því sambandi er
kannski gaman að geta þess, að leikbrúðan,
maríonettan eða litla María, sem markar
upphaf brúðuleiklistar, er af mörgum talin
marka skil í sögu leiklistarinnar. Hún var
hreyfanlegt Maríulíkneski, upphaflega not-
uð í frumstæðum helgileikjum. Sumir leik-
mynda- og búningahöfundar, þeirra á meðal
fyrrnefndur Gordon Craig, hafa viljað að
leikarinn væri eins og leikbrúða. Mörgum
leikurum finnst það niðurlægjandi afstaða,
en ég held að það sé mikil ögrun og krefjist
mikils leikara að tjá sig þannig abstrakt, eða
óhlutbundið.
Geturðu nefnt dcemi um svona vinnu, til að
skýra þetta aðeins?
Já, ég held að það land þar sem list leik-
mynda- og búningahöfunda er hvað sterkust
og í hvað mestum metum sé Pólland. Þar
eru leikhússtjórar, listrænir yfirmenn leik-
húsanna, gjarnan leikmynda- og búninga-
höfundar og þar er hið sjónræna leikhús í
hávegum haft. Þar starfaði Kantor, sem er
okkur að góðu kunnur, og þaðan er
Grotowski, sem byggði mjög á myndrænum
hreyfingum leikaranna. Ég get nefnt dæmi
um hvernig búningur getur orðið órjúfan-
legur hluti leikmyndar, sem og leikarans,
eins konar lifandi skúlptúr. Afsprengi
Grotowskis er Odin-leikhúsið í Danmörku,
sem kom hingað með sýninguna Ferai fyrir
mörgum árum. I einni sýningu Odin-leik-
hússins myndaði búningur sérlega sterkan
hluta af leikmyndinni. Það var hólkur úr
teygjanlegu efhi, sem um leið var kjóll, ann-
ar leikari togaði í efri enda hólksins þangað
til hann náði endanna á milli í leikrýminu.
Síðan fór fyrri leikarinn úr hólknum og þá
hvarf þetta sterka form. Svona lifa með
manni bestu búningar sem maður hefur séð,
eins og önnur listaverk. En þeir tengjast að
sjálfsögðu leikaranum, leiknum. Ég mun t.d.
ekki á meðan ég lifi gleyma örstuttu atriði úr
Don Juan í Þjóðleikhúsinu í vetur sem leið.
Þar lék Helgi Skúlason örlítið hlutverk, en
bæði frábær leikur hans í þessu litla hlut-
verki og dásamlegur búningur runnu saman
í órofa heild. Þess vegna skiptir líka svo
miklu máli að leikarinn sé sáttur við bún-
inginn sinn og ég tel það m.a. hlutverk bún-
ingahöfundar að gera hvern leikara sáttan
við búning sinn.
20