Morgunblaðið - 22.08.2022, Qupperneq 28

28 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 22. ÁGÚST 2022
Flatahrauni 7 | 220 Hafnarfirði | Sími 565 1090 | www.bjb.is
Fékk bíllinn
ekki skoðun?
Aktu áhyggjulaus í burt á nýskoðuðum bíl
Sameinuð gæði
BJB-Mótorstilling þjónustar
flesta þætti endurskoðunar
anngjörnu verði og að
ki förum við með bílinn
n í endurskoðun, þér
kostnaðarlausu.
á s
au
þin
að
Hér birtast kaflar úr frásögn Friðriks
Ólafs Guðjónssonar, Óla á Landamót-
um
Blóðbaðið í Breiðholti
Eyjólfur Pétursson var sumar-
drengur í Laugardal hjá ömmu sinni
og afa, Nikólínu Eyjólfsdóttur (Línu í
Laugardal) og Eyjólfi Sigurðssyni.
Laugardalur var innst í portinu sem
gekk inn frá Bárugötu við Framnes,
vestan við Sand-
prýði, á móti Bald-
urshaga. Inni á
lóðinni var gul-
málaður skúr sem
sneri bakhliðinni
að Reynistað og
Reglubrautinni.
Múli var á milli
Sandprýði og
Sandfells og þar
fyrir vestan var mjólkurbúðin.
Heimili Línu í Laugardal var
snyrtilegt og þangað var gott að
koma. Við Eyfi urðum strax miklir
mátar og vorum mikið heima hvor hjá
öðrum á Landamótum og í Laugar-
dal. Miðbærinn var leiksvæðið og svo
áttum við erindi víða um hafnarsvæð-
ið. Einnig vorum við iðnir við að snigl-
ast í fjárhúsum og fjósum sem voru
víða á lóðum í nágrenninu. Það var
gaman að snúast í kringum búskap
sem þá var víða í miðbænum. Við rák-
um og sóttum beljur vestur á Eyju og
sáum stundum hálshöggnar hænur á
flugi.
Við Eyfi vorum líkir á margan hátt
og létum okkur fátt fyrir brjósti
brenna. Kraftmiklir og duglegir peyj-
ar, sífellt að græja og gera og oft mik-
ið bras á okkur. Eyfi var fljótt kominn
með þunga í röddina þegar mikið lá
við, skipstjórarödd sem hann varð
frægur fyrir síðar á ævinni. Röddin
gat þó orðið mjó eða næstum brostið
þegar aðstæður voru okkur ekki í
hag.
Dugnaðurinn spurðist út og einn
daginn vorum við kallaðir til að vera
kúarektorar hjá Sigurbjörgu Einars-
dóttur og Bjarna Bjarnasyni dýra-
lækni sem bjuggu í austurendanum á
Breiðholti við Vestmannabraut 50.
Sigga vann í Ísfélaginu og skúraði í
Útvegsbankanum en Bjarni sinnti
dýralækningum og tilfallandi störf-
um. Sigga og Bjarni voru með um 20
ær og þrjár beljur, Bröndu, Gránu og
Hyrnu, 15 hænur, tvo hana og kött.
Þegar kartöflugarðurinn var tekinn
inn í dæmið voru þau nánast sjálfum
sér næg um alla hluti.
Í vesturendanum á Breiðholti bjó
Jónatan Snorrason. Hann var orðinn
roskinn þegar þetta var og við peyj-
arnir kölluðum hann Tan-tan-ská-
haus. Viðurnefnið fékk hann vegna
þess að hann hjó hausinn af hænum
sem hann tók í matinn. Jónatan
bannaði okkur að fylgjast með þegar
hann lógaði hænunum. Við stóðum í
leyni á bak við austurvegginn á milli
Breiðholts og Langholts og fylgd-
umst með kostulegum tilburðum þeg-
ar Tan-tan-skáhaus tók í hausinn á
hænunum og hjó hann af með exi á
blóðugum trékubb á snöggu auga-
bragði. Þá gerðust þau undur og stór-
merki að sumar hænurnar flugu
hauslausar um lóðina og fóru stund-
um í lengri flug, jafnvel yfir á næstu
lóðir.
Einu sinni var Begga í Ey með
nýþvegin sængurver á snúrunum hjá
sér þegar hauslaus hæna flaug í
hreint línið. Blóðið spýttist úr strúp-
anum þegar kroppurinn barðist um
flæktur í líninu. Það var ekki fyndið
að sjá hvað Begga varð brjáluð. Ekki
var Trana, manninum hennar, frekar
skemmt þegar hann þurfti að greiða
hauslausa hænuna úr sængurverinu
og taka það blóði drifið af snúrunni.
Mesta fjörið var þegar hauslausu
hænurnar náðu að fljúga alla leið
heim til Friðriks Ingimundarsonar í
Skipholti sem var 30 metra leið.
Garðurinn í Skipholti var ekki fyrir
óboðna og því síður fyrir hauslausar
hænur sem sprautuðu blóði á allt sem
fyrir varð. Þar sást til Friðriks skríð-
andi á fjórum fótum að finna haus-
lausa hænu í tilkomumiklum gróðr-
inum á lóðinni. Við heyrðum í Friðriki
bölvandi og ragnandi Tan-tan-ská-
haus í Breiðholti fyrir sendinguna.
Þessar stórmerku uppákomur voru
mikið bíó fyrir krakkana á Vest-
mannabrautinni og var Tan-tan-ská-
haus í miklu uppáhaldi hjá þeim fyrir
vikið. Þessar tilkomumiklu afhaus-
anir voru reglulega á dagskrá í mið-
bænum.
Aðalblóðbaðið var í sláturtíðinni á
haustin og það fór alls ekki fram hjá
okkur. Þá slátruðu allir fjárbændur
heima. Bjarni dýralæknir slátraði
fyrir utan fjárhúsin í Breiðholti. Þar
héngu nýslátraðir lambsskrokkar og
allt var undirlagt af blóði. Nýflegnar
gærur voru lagðar yfir vegginn að Ey
og Langholti og ósviðnir lambahausar
í hrúgu á stéttinni fyrir framan kjall-
aradyrnar. Þar fyrir innan var Sigga í
Breiðholti með mágkonu sinni, Svövu
Gísladóttur í Stakkholti, og dætrum
þeirra að útbúa slátur. Þær suðu
keppina jafnóðum í stórum þvotta-
potti sem hitaður var með því að
brenna timbri og kolum. Þvottapott-
urinn hafði annars það hlutverk að
sjóða og þvo óhreinan þvott af heim-
ilisfólkinu. Í kjallaranum var blóð,
innmatur, mör og vambir úti um allt
með tilheyrandi gorlykt og hálum
gólfum.
Við Vestmannabrautina var slátrað
heima á öllum heimilum sem höfðu
kindur, eins og á Reykjum, Arnarhóli
og í Hlíðardal. Karlarnir hjálpuðu
hver öðrum í sláturtíðinni sem stóð
yfir í nokkra daga hvert haust. Börn-
in fylgdust vel með. Mörg þeirra tóku
þátt í að hreinsa vambir, skera niður
mör og sauma keppi og fengu að laun-
um nýsoðið slátur í kvöldmatinn að
loknum erfiðum sláturdegi. Það var
fátt betra en nýsoðin lifrarpylsa og
blóðmör beint úr þvottapottinum. [...]
Skotárás á Reglubrautinni
Vinur minn Eyjólfur Pétursson var
seinn til reiði og alltaf ljúfasta útgáfan
af okkur ólátabelgjunum í miðbæn-
um, jafnvel þótt allir Lautarpeyjarnir
og Betelingarnir á Faxastígnum
væru teknir með. Við vorum samt
svekktir yfir því að framtíð okkar sem
kúarektora var í algjöru uppnámi
eftir frammistöðu dagsins. Akkúrat
þegar við Eyfi vorum að skutlast yfir
vegginn inn á lóðina í Ey, hjá Trana í
Görn og Beggu, lentum við í fanginu á
þeim hjónum. Þeim var ekki skemmt
við þessa óvæntu heimsókn. Trani og
Begga létu skammirnar dynja á okk-
ur fyrir að vaða yfir lóðina hjá þeim
og spöruðu hvergi við sig í orðavali
eða hávaða. Við ætluðum bara að
stytta okkur leið en sáum fljótt að við
vorum í vondum málum. Begga var
alveg hoppandi brjáluð og skipaði
Trana að sækja riffilinn og skjóta
okkur! Trani sveif upp tröppurnar,
reif upp hurðina og það heyrðist inn
úr húsinu þegar hann öskraði.
„Begga, hér er helvítis riffillinn en
hvar eru skotin?“
Við tókum til fótanna og hlupum
niður Reglubrautina og ekki laust við
að það væri að koma eitthvað í bux-
urnar. Þegar við vorum komnir til
móts við baklóðina í Skuld heyrðum
við hleypt af skoti. Við ósjálfrátt
beygðum okkur til að verða ekki fyrir
skotinu og um leið kom smá í bux-
urnar og blautt með. Fyrir utan Múla
stóð hafnarbíllinn sem Bergsteinn
Jónasson hafnarstjóri notaði við störf
sín. Við Eyfi skutluðum okkur upp í
skúffuna á bílnum og lögðumst í skjól.
Við köstuðum mæðinni og gægðumst
í gegnum afturgluggann upp eftir
Reglubrautinni. Þar var Trani að
setja annað skot í riffilinn. Við vorum
lamaðir af hræðslu og engin bönd
héldu þegar Trani skaut á bílinn svo
glumdi í þegar skotið hitti. Trani lét
þessa áminningu duga en við náðum
að læðast heim skjálfandi á bein-
unum, hlandblautir og með allt í bux-
unum.
Við höfðum aldrei áður orðið fyrir
skotárás. Það er ekki skrítið að níu
ára peyjar geri í buxurnar þegar þeir
lenda í því í fyrsta skipti að það er
skotið á þá úr riffli. Það var aldrei
gert neitt annað í þessu en að þrífa
okkur og setja í hrein föt. Enginn
vælugangur var liðinn á Landamót-
um eða í Laugardal yfir því að Trani í
Görn hefði skotið á okkur. Byssuskot
voru ekki óalgeng í miðbænum þegar
drepa þurfti ketti, hunda eða önnur
húsdýr. Fólk var ekki að kippa sér
upp við slíka smámuni og því algjör
óþarfi að gera í buxurnar upp á bak
þótt nokkrir skothvellir heyrðust.
Þessi uppákoma var ekki frekar
rædd, ekki frekar en hún hefði ekki
átt sér stað.
Daginn eftir þegar Bergsteinn á
Múla var á leið í vinnuna settist hann
upp í vinnubílinn og setti í gang. Eftir
stutta stund sauð á bílnum. Skot frá
Trana hafði farið í gegnum vatnskass-
ann og mest af vatninu lekið niður.
„Hér er helvítis riffillinn en hvar eru skotin?“
Bókarkafli | Í bókinni
Strand í gini gígsins er
brugðið upp mynd af
mannlífinu í Eyjum á
árum Surtseyjarelda
og lýst svaðilförum
tengdum þeim. Einnig
eru í bókinni frásagnir
Friðriks Ólafs Guðjóns-
sonar frá Landamót-
um. Ásmundur Frið-
riksson alþingismaður
tók bókina saman.
Ljósmynd/Úr einkasafni
Sumardrengur Eyjólfur Pétursson (Eyfi) var mörg sumur hjá afa sínum og ömmu í Laugardal, Eyjólfi Sigurðssyni
og Nikólínu Eyjólfsdóttur, og fékk að kynnast lífinu í Vestmannaeyjum. Eyfi varð frægur fyrir skipstjórarödd sína.
Ljósmynd/Sigurgeir Jónasson
Skotárás Valdimar Tranberg Jakobsson (Trani) í Ey var alltaf kenndur við Görn. Hann sótti riffilinn og skaut á
eftir Óla og Eyfa. Með honum á myndinni eru Steinar Júlíusson (til vinstri) og Sigurbergur Hávarðsson (til hægri).