Morgunblaðið - 27.08.2022, Blaðsíða 25

25
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 27. ÁGÚST 2022
Kvöldroði Reykvíkingar hafa mörg undanfarin kvöld getað dáðst að litadýrðinni þegar sólin er að
setjast og rauðum bjarma slær á haf og hauður. Hægt er að hugga sig yfir hitatölunum við fegurðina.
Ingólfur Guðmundsson
„Ekki þarf neinum blöðum um það
að fletta, að frá landsins hálfu eru
skilyrði svo góð, sem hugsast getur,
til þess að hingað ferðist fjöldi fólks
á hverju einasta sumri. Hér er ein-
kennileg og margháttuð náttúrufeg-
urð, sem flestir hafa heillast af er
hingað hafa komið. Íslendingar
verða nú að fara að gera sér það
ljóst, hvort þeir vilja að landið verði
ferðamannaland eða ekki.“
Þessi brýning var rituð í leiðara
Morgunblaðsins 19. ágúst árið 1920
eða fyrir rúmum 100 árum.
Staðreyndin í dag er sú að ferða-
þjónustan er einn af burðarásum í ís-
lensku efnahagslífi.
Staða og horfur ferðaþjónustu
Hagvaxtarhorfur á Íslandi hafa
verið að styrkjast og þjóðhagsspáin
gerir ráð fyrir 5,9% hagvexti í ár. Eft-
ir mikinn samdrátt í upphafi farald-
ursins er það ferðaþjónustan enn á ný
sem drífur hagvöxtinn áfram. Í ár
hafa 870 þúsund ferðamenn heimsótt
landið og þá voru komur þeirra í júl-
ímánuði fleiri en í sama mánuði árið
2019. Áfram er gert er ráð fyrir kröft-
ugum bata ferðaþjónustunnar, út-
flutningstekjur haldi áfram að aukast
og stuðli þannig að stöðugra gengi ís-
lensku krónunnar. Bókunarstaða er
almennt góð, bæði inn í haustið og
fram á næsta sumar. Það eru vissu-
lega áskoranir í haust og vetur sem
snúa m.a. að verðlagshækkunum og
verðbólgu bæði hér á landi og í helstu
markaðslöndum okkar og hvaða áhrif
það mun hafa á ferðagetu og ferða-
vilja fólks til lengri og skemmri tíma.
Ytri staða þjóðar-
búsins sterk
Sjálfbær ytri staða
þjóðarbúa skiptir höf-
uðmáli í hagstjórn.
Þjóðríki verða að hafa
viðskiptajöfnuðinn í
jafnvægi til lengri
tíma. Lykilbreytur
eru okkar hagkerfi
hagstæðar um þessi
misseri. Hrein
skuldastaða ríkissjóðs
nemur 28,5% af
landsframleiðslu, gjaldeyrisforðinn
nemur um 25,5% og á sama tíma eru
erlendar skuldir ríkissjóðs innan við
5%. Þetta er gjörbreytt staða frá því
sem áður var. Gjaldeyrisforði þjóð-
arbúsins hefur vaxið verulega í kjöl-
far þess afgangs sem hefur verið á
viðskiptajöfnuðinum í kjölfar vaxtar
ferðaþjónustu ásamt því að aðrar lyk-
ilútflutningsgreinar hafa átt mjög
góðu gengi að fagna. Gjaldeyris-
forðinn var á bilinu 5-10% lengst af og
oft skuldsettur.
Árið 2012 fór Seðlabankinn að
kaupa gjaldeyri til að byggja upp
óskuldsettan gjaldeyrisforða til að
bæta viðnámsþrótt hagkerfisins.
Gjaldeyrisforðinn jókst frá 2008-2012
en hann var skuldsettur með neyðar-
lánum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum
og Norðurlöndunum í kjölfar fjár-
málahrunsins. Alls ekki ákjósanleg
staða. Viðmiðin sem Seðlabankinn
notar við ákvörðun á lágmarksstærð
forða byggjast á sögulegum for-
sendum, sem taka meðal annars mið
af því að skapa trúverðugleika um
peningastefnu og til að mæta örygg-
issjónarmiðum í utanríkisviðskiptum
og horfa til þátta er varða
fjármálastöðugleika og
lánshæfi ríkissjóðs.
Straumhvörf í ytri
jöfnuði vegna útflutn-
ings á ferðaþjónustu
Ytri staða þjóðarbúsins
stóð oft á tíðum tæpt.
Fyrir tíu árum áttu sér
stað straumhvörf á
viðskiptajöfnuðinum með
tilkomu sterkrar ferða-
þjónustu. Fyrir lítið opið
hagkerfi er nauðsynlegt
að hafa styrkar útflutningsstoðir.
Viðskiptaafgangurinn hefur einnig
gert lífeyrissjóðum kleift að dreifa
sparnaði félaga og byggja myndar-
lega sjóði erlendis. Á tímum kórónu-
veirunnar var hagfellt að vera með
gjaldeyrisforða sem gat jafnað mestu
sveiflur. Stefna stjórnvalda er að um-
gjörð hagkerfisins sé sem sterkust og
stöðug til að Ísland sé samkeppnis-
hæft um fólk og að það sé eftirsókn-
arverður staður sem ungt fólk kýs að
dvelja á til framtíðar. Þjóðríki sem
hafa miklar útflutningstekjur, stönd-
ugan gjaldeyrisforða og góðan inn-
lendan sparnað eru í mun sterkari
stöðu til að kljást við óvænt ytri áföll
og njóta betri lánskjara á alþjóð-
legum fjármálamörkuðum.
Stefnan og áskoranir
í ferðaþjónustu
Eitt helsta forgangsverkefnið nú í
nýju menningar- og viðskiptaráðu-
neyti er að móta nýja og öfluga að-
gerðaáætlun á sviði ferðamála á
grunni Framtíðarsýnar og leiðarljóss
íslenskrar ferðaþjónustu til 2030. Þar
er lögð áhersla á sjálfbærni á öllum
sviðum. Mikilvægt er að leggja
áherslu á ávinning heimamanna um
allt land, í því sambandi er dreifing
ferðamanna lykilatriði. Mikið er í
húfi, t.a.m. betri nýting innviða, bætt
búsetuskilyrði og lífsgæði heima-
manna, betri rekstrar- og fjárfesting-
arskilyrði fyrirtækja og fjölbreyttara
atvinnulíf um land allt. Greitt milli-
landaflug skiptir í þessu samhengi
miklu máli og hafa ánægjulegar frétt-
ir borist af því að undanförnu með
stofnun flugfélagsins Niceair sem
mun fljúga beint frá Akureyri og
þýska flugfélagið Condor mun hefja
vikulegt flug frá Frankfurt til Akur-
eyrar og Egilsstaða frá maí til októ-
ber á næsta ári. Það eru ýmsar áskor-
anir sem atvinnulífið og stjórnvöld
þurfa að ráðast í í sameiningu til að
styrkja innviði og umgjörð greinar-
innar, meðal annars menntun og
styrkja stöðu íslenskunnar í þessari
atvinnugrein.
Lokaorð leiðarans góða frá árinu
1920 eru eftirfarandi: „Íslendingar
þurfa einnig sjálfir að læra að meta
betur land sitt og þá fegurð, sem það
hefir að bjóða.“ Þarna hafa orðið
miklar breytingar og hefur ásókn Ís-
lendinga í að ferðast um sitt eigið
land aukist mikið.
Eftir Lilju Dögg Alfreðsdóttur
» Viðskiptaafgangur-
inn hefur einnig gert
lífeyrissjóðum kleift að
dreifa sparnaði félaga
og byggja myndarlega
sjóði erlendis.
Lilja Dögg Alfreðsdóttir
Höfundur er ferðamálaráðherra og
varaformaður Framsóknar.
lda@mvf.is
Ferðaþjónustan styrkir ytri stöðu íslenska þjóðarbúsins
Gjaldeyrisforði og gengi krónunnar
2000 til 2022
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
240
220
200
180
160
140
120
100
Gjaldeyrisforði Seðlabankans
sem hlutfall af vergri landsframleiðslu (%)
Gengisvísitala krónunnar
'00 '02 '04 '05 '08 '10 '12 '14 '16 '18 '20 '22
Heimild: Seðlabanki Íslands, útreikningar MVF
VísitalaHlutfall af VLF
Þessa dagana fáum við enn
einu sinni staðfestingu á því,
hversu fáránlegar hugmyndir
um flutning Reykjavíkurflug-
vallar úr Vatnsmýri eru. Langa-
vitleysan um að flytja flugvöll-
inn yfir á veðrasamt og eldvirkt
svæði í Hvassahrauni hafa í
raun verið afgreiddar út af
borðinu. Engin staðsetning
Reykjavíkurflugvallar utan
Vatnsmýrar er raunhæf frá
þjóðhagslegu, samgöngulegu
eða öryggissjónarmiði.
Á árunum 2006-2010 barðist
ég einn á móti öllum hinum
borgarfulltrúunum fyrir áfram-
haldi Reykjavíkurflugvallar. Til
þess hafði ég sterkt umboð eftir
stórsigur F-listans í borgar-
stjórnarkosningunum 2006,
með 10,1% atkvæða, þar sem
aðalstefnumálið var áframhald
Reykjavíkurflugvallar í Vatns-
mýri.
Allar tillögur mínar þar að
lútandi voru felldar með 14 at-
kvæðum annarra borgarfulltrúa gegn einu at-
kvæði mínu. Líka tillaga mín um að ómarktæk
flugvallarkosning frá árinu 2001 yrði endur-
tekin. Það að Sjálfstæðisflokkurinn í borgar-
stjórn skyldi vera í samfloti með Samfylkingu,
Vinstri grænum og Framsóknarflokki í öfga-
kenndri afstöðu gegn áframhaldi Reykjavíkur-
flugvallar í Vatnsmýri á sér skýringu. Hún er
sú að helstu flugvallarandstæðingarnir í borg-
arstjórnarflokki Sjálfstæðisflokksins, þau
Hanna Birna Kristjánsdóttir og Gísli Marteinn
Baldursson, héldu aðalborgarfulltrúum flokks-
ins í spennitreyju. Sú spennitreyja gaf eftir
þegar þeir Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson og
Kjartan Magnússon gengu til meirihlutasam-
starfs við mig sem oddvita F-lista, Frjálslyndra
og óháðra. Sá meirihluti hélt velli þar til að
Hanna Birna hafði velt bæði Vilhjálmi sem
oddvita sjálfstæðismanna og mér sem borgar-
stjóra úr sessi. Það tók hana sjö mánuði að
koma okkur báðum frá og varð hún sjálf
borgarstjóri 21. ágúst árið 2008. Framkoma
hennar í flugvallarmálinu einkenndist af undir-
málum og óheilindum, sömu eðlisþáttum og
komu í bakið á henni sem innan-
ríkisráðherra sex árum síðar og
leiddi til afsagnar hennar hinn 21.
nóvember 2014.
Framganga vinstri
meirihlutans
í Reykjavík frá 2010
Eftir að nýr vinstri meirihluti
tók við völdum árið 2010, undir
meintri forystu Jóns Gnarrs (en
undir raunverulegri forystu Dags
B. Eggertssonar), var þjarmað að
Reykjavíkurflugvelli sem aldrei
fyrr. Einna grófust voru vinnu-
brögðin þegar Dagur B. Eggerts-
son, formaður borgarráðs, og Katr-
ín Júlíusdóttir, fjármálaráðherra
Samfylkingarinnar í vinstri stjórn-
inni 2009-2013, undirrituðu með
nokkurri leynd samkomulag um
sölu ríkisins á landi í Skerjafirði til
borgarinnar, með úthlutun lóða og
íbúðarbyggð í „Nýja“ Skerjafirð-
inum að markmiði. Ekki var síður
ámælisvert hvernig Jón Gnarr lít-
ilsvirti aðstandendur undir-
skriftasöfnunar Hjartans í Vatns-
mýri, þegar þeir afhentu borgar-
yfirvöldum 69.000 undirskriftir til stuðnings
áframhaldi Reykjavíkurflugvallar í Vatnsmýri.
Báðir þessir atburðir gerðust árið 2013.
Fyrir borgarstjórnarkosningarnar í maí-
mánuði sl. boðaði Einar Þorsteinsson, oddviti
Framsóknarflokksins, „breytingar“ sem skil-
uðu honum fjórum borgarfulltrúum, en flokk-
urinn fékk engan borgarfulltrúa kjörinn árið
2018. Ekki er annað að sjá en að lítil innistæða
sé fyrir kosningaloforðum Einars Þorsteins-
sonar og Framsóknarflokksins í borginni og
boðað er beint áframhald af ósveigjanlegri flug-
vallarandstöðu fráfarandi borgarstjórnarmeiri-
hluta. Ég tel því nauðsynlegt að ríkisvaldið
íhugi að taka eignarnámi landið í Skerjafirði,
sem á svo grófan hátt var framselt til borg-
arinnar árið 2013. Brýnt er að tryggja al-
mannahagsmuni í málefnum Reykjavíkurflug-
vallar í Vatnsmýri. Til þess þarf að koma fram
af festu og einurð við þá flugvallarandstæð-
ingana, Dag B. Eggertsson og Einar Þor-
steinsson.
Eftir Ólaf F. Magnússon
Ólafur F. Magnússon
Höfundur er læknir og fv. borgarstjóri.
Tryggjum áframhald og ör-
yggi Reykjavíkurflugvallar
» Til þess þarf
að koma
fram af festu og
einurð við þá
flugvallarand-
stæðingana,
Dag B. Eggerts-
son og Einar
Þorsteinsson.