Morgunblaðið - 01.11.2022, Síða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 1. NÓVEMBER 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Fyrsta stóra
ákvörðun
Rishi
Sunaks, nýs for-
sætisráðherra
Breta, var að
hafna boði um að
sækja í næstu
viku fund í Egyptalandi und-
ir merkjum SÞ um loftslags-
mál,“ segir í leiðara Tele-
graph í gær. Karl konungur
III. hafði ekki tök á að mæta,
þótt hann sé veikur fyrir
þeim málstað.
En konungur hefur boðið
til samkomu vísindamanna á
þessu sviði í höll sinni í að-
draganda ráðstefnunnar.
Blaðið segir einnig að Boris
Johnson, fyrrverandi
forsætisráðherra, ætli sér á
ráðstefnuna og dragi þar
með aukna athygli að fjar-
veru Sunaks.
Blaðið segir einnig að leið-
togar stjórnarandstöðu og
grænir baráttumenn reyti
mjög hár sitt vegna þessarar
ákvörðunar ráðherrans, eins
og vænta mátti og „saka
hann um að glata gullnu
tækifæri til að sýna ótvíræða
forystu í loftslagsmálum.“
Þeir bæta því við, að Sunak
afhjúpi með því skilnings-
leysi sitt á þróun loftslags-
ins.
Reiði framangreindra
hópa mun fyrirsjánlega
skvetta olíu á eld þeirra sem
standa fyrir heimskulegu
andófi „gegn loftslagsvánni
með því að líma sjálfa sig
niður á akbrautir landsins.“
Ritstjórar Telegraph
segja á hinn bóginn að rök-
stuðningur Sunaks fyrir því
að sleppa þessum fundi
standist fullkomlega alla
skoðun. Rekur blaðið að á
dagskrá forsætisráðherrans
sé að birta þjóðinni mik-
ilvæga stefnumörkun um
efnahagsmál þann 17. þessa
mánaðar, sem er þýðing-
armikið fyrir framtíðargetu
þjóðarinnar og traust á leið-
toga hennar. Það gæti einnig
rifjast upp að Liz Truss fór
út af í sinni fyrstu beygju er
fjármálaráðherra hennar til-
kynnti fyrirætlanir ríkis-
stjórnarinnar, einmitt um
efnahagsmál. Kúvending
varð í þeim málaflokki, sem
andstæðingunum innan
flokks tókst strax að grafa
undan, svo að stólparnir
undir hinni nýju ríkisstjórn
misstu á augabragði allan
burð.
Í þessum efn-
um skiptir einnig
miklu að ráð-
stefnan um breyt-
ingar loftslags í
Glasgow á síðasta
ári var önnur og
mikilvægari þar
sem ekki verða birt nein
bindandi skref um kolefn-
isútblástur á ráðstefnunni í
Egyptalandi. Og raunveru-
leiki þessara funda er víðs-
fjarri öllu fullyrðingatali
loftslagsriddaranna, sem
hafa höndlað allan sannleika.
Sjálfir skilja þeir svo eftir
djúp spor kolefnisútblásturs,
þegar þeir þjóta í þúsunda-
tali um háloft heimsins til að
taka þátt í einhverju sem
minnir helst á jamborí-mót
skátanna en síður á alvöru-
tilraun til að minnka kolefn-
isútblástur. Ef allt þetta ráð-
stefnuhald skilar svona
miklu, hvernig í ósköpunum
stendur þá á því að eftir 27
ráðstefnur á síðustu 30 árum
hefur lítið sem ekkert breyst
samkvæmt því sem loftslags-
mælingar SÞ hafa gefið upp?
Telegraph segir að nú
reyni á staðfestu Sunaks for-
sætisráðherra. Mun hann
gefast upp og láta þvinga sig
til að mæta á viðburð sem
hann telur sjálfur réttilega
að sé hrein tímaeyðsla, þeg-
ar hann hefur þýðingarmikil
verkefni að fást við á sínum
heimavelli? Guggni hann
undir þessari pressu núna
mun hann birtast Bretum
sem veikur forsætisráð-
herra, sem kastað hefur burt
töluverðum hluta af sinni
pólitísku innstæðu.
Rishi Sunak væri senni-
lega hollt að horfa til Banda-
ríkjanna í þessu samhengi.
Þar verður kosið innan viku.
Repúblikanar hafa dregið
fram mikla verðbólgu, vax-
andi glæpi, upplausn á
landamærum ríkisins og
orkumál sem helstu
áhyggjuefni kjósenda.
Demókratar reyndu fyrir sér
með fóstureyðingum og
loftslagsbreytingum. Kann-
anir sýna að fóstureyðingar
eru nokkurt áhyggjuefni en
þó geri kjósendur minna
með þær en öll ofangreind
mál repúblikana. Loftslags-
ruglið komst varla á blað og
hafa demókratar nú ýtt því
út og reynt að svindla sér inn
í mál repúblikana á loka-
metrunum, með litlum ár-
angri. Það segir mikla sögu.
Það vekur athygli
hversu hreinskilnir
breskir fjölmiðlar
eru orðnir um
loftslagsvána}
Guggnar breskur
forsætisráðherra enn?
Þ
að er margt athyglisvert í skýrslu
fjármálaráðherra um Íbúðalána-
sjóð, sem nú heitir ÍL-sjóður.
Kannski ekki síst það hvað hinum
svokölluðu sérfræðingum okkar
hafa í gegnum árin verið svakalega mislagðar
hendur. Samt eigum við að treysta „sérfræðing-
unum“ aftur og aftur, alveg sama hvað það kost-
ar heimili landsins eins og í verðbólgunni sem
geisar núna, þar sem allar aðgerðir til að sporna
gegn henni eru verri en verðbólgan sjálf.
Íslandslánin ógurlegu
Það er kaldhæðnislegt að ríkið hafi á sínum
tíma tekið Íslandslán (40 ára verðtryggð jafn-
greiðslulán) og sé núna loksins að átta sig á því
hversu ómögulegt er að greiða þau upp. Og
hvað gerir ríkið þá? Það reynir að koma sér
undan því að standa við gerða samninga.
Ríkið hefur aldrei sýnt neytendum sem tóku þessi sömu
lán nokkurn skilning þegar þeir kvörtuðu yfir ósanngirni
og óbilgirni Íbúðalánasjóðs, sem krafði neytendur um
greiðslu væntanlegs framtíðarhagnaðar, í formi upp-
greiðslugjalds, oft hátt í 20% af eftirstöðvum láns.
Hér verður ekki lagt mat á réttmæti hugmynda fjár-
málaráðherra um að gera upp skuldir sjóðsins miðað við
núverandi stöðu þeirra og þannig komast hjá því að greiða
kröfuhöfum Íbúðalánsjóðs bætur fyrir framtíðarvaxtatap,
sem í daglegu tali kallast uppgreiðslugjald. Ég læt öðrum
þá umræðu eftir.
Hitt er ljóst að þessi afstaða fjármálaráðherra samrým-
ist í engu orðræðunni um að samningar skuli
standa. Gangi áætlanir fjármálaráðherra eftir
hlýtur sú spurning að vakna hvort það sama
muni ekki gilda um þá neytendur sem enn
skulda Íbúðalánasjóði húsnæðislán með þess-
um íþyngjandi skilyrðum.
Fjármálaráðherra og seðlabankastjóri
benda fólki ítrekað á að skuldbreyta lánum
sínum, en viðskiptavinir Íbúðalánasjóðs eiga
litla sem enga möguleika á því, vegna þeirra
svívirðilegu uppgreiðslugjalda sem fjármála-
ráðherra er nú að reka sig á.
Leyfilegt að breyta neytendum í hag
Ég vil benda fjármálaráðherra, sem yfirleitt
er mjög umhugað um samningsfrelsið, á að
það er leyfilegt að breyta samningum eftir
undirritun til hagsbóta fyrir neytendur, t.d.
þegar um óréttmæta skilmála er að ræða.
Uppgreiðslugjöld Íbúðalánasjóðs flokkast klárlega til
óréttmætra skilmála og þegar annar aðili samningsins,
Íbúðalánasjóður, verður hvort eð er ekki lengur til, er
kjörið tækifæri til að losa neytendur frá þessum skelfilegu
skilmálum. Ég vil því beina því til fjármálaráðherra,
Bjarna Benediktssonar, að beita sér fyrir því að skilmálar
um uppgreiðslugjöld verði felldir brott úr eftirstandandi
útlánum ÍL-sjóðs, eða a.m.k. sett 1-2% hámark á upp-
greiðslugjöldin eins og tíðkaðist hjá öllum öðrum lánveit-
endum á sínum tíma.
Ásthildur
Lóa
Þórsdóttir
Pistill
Bjarni í klípu
Höfundur er þingmaður Flokks fólksins.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
SVIÐSLJÓS
Ómar Friðriksson
omfr@mbl.is
U
nnið hefur verið í hartnær
tíu ár að verkefninu
Brothættar byggðir á
vegum Byggðastofn-
unar, sem hefur að markmiði að
sporna við viðvarandi fólksfækkun,
styrkja atvinnulíf og virkja frum-
kvæði og samtakamátt íbúa í smærri
byggðarlögum og sveitum landsins,
sem átt hafa að etja við viðvarandi
fækkun íbúa.
Ljóst er að sums staðar hefur
náðst árangur af fjölda verkefna
sem unnið hefur verið að og tekist að
efla þessar brothættu byggðir. Ekki
hefur þó alls staðar tekist að snúa
þessari þróun fólksfækkunar við. Í
nýútkominni ársskýrslu verkefn-
isins fyrir seinasta ár er birt yfirlit
yfir mannfjöldaþróunina undanfarin
14 ár í tólf byggðarlögum, sem tekið
hafa þátt og hafa ýmist lokið verk-
efninu eða eru mislangt á veg komin.
Kemur í ljós að staða þeirra er mjög
misjöfn hvað varðar breytingar á
íbúafjölda á umliðnum árum.
Viðvarandi fækkun
í Grímsey
„Í fljótu bragði virðast þau
byggðarlög sem hafa verið þátttak-
endur í verkefninu um einhvern
tíma eiga það sameiginlegt að tekið
hefur að mestu fyrir hraða fækkun
íbúa og jafnvægi náðst eða íbúum
tekið að fjölga á ný miðað við upp-
hafsár viðkomandi verkefnis. Und-
antekning er þó verkefnið í Gríms-
ey. Þar hefur fólksfækkun verið
viðvarandi. Bæði Árneshreppur og
Grímsey eru það fámenn að skóla
hefur verið lokað tímabundið.
Bakkafjörður er einnig í mikilli
varnarbaráttu og þar hefur skóla
einnig verið lokað. Um Stranda-
byggð er of snemmt að draga álykt-
anir af tölum um fjölda íbúa. Aðeins
eitt og hálft ár er liðið frá íbúa-
þinginu. Því miður hefur orðið mikil
fólksfækkun í byggðarlaginu á síð-
ustu árum og áratugum. Óskandi er
að verkefnið Sterkar Strandir nýtist
íbúum byggðarlagsins sem best til
að snúa vörn í sókn,“ segir í árs-
skýrslunni.
Alls hafa tólf byggðarlög tekið
þátt í verkefninu frá því að það hóf
göngu sína fyrir tíu árum. Sex
byggðarlög tóku þátt í verkefninu á
síðasta ári þar sem unnið var að
verkefnunum Glæðum Grímsey,
Áfram Árneshreppur, Öll vötn til
Dýrafjarðar, Betri Borgarfjörður,
Betri Bakkafjörður og Sterkar
Strandir.
Í Grímsey hefur verið unnið að
ýmsum verkefnum í þessu átaki frá
2016, sem hafa verið framlengd, nú
síðast til ársloka yfirstandandi árs.
Meðal annars hafa verkefnin snúist
um að bæta þjónustu við ferðamenn
í eynni. Á yfirliti verkefnisstjóra yfir
seinasta ár er bent á að sjávarút-
vegur sé nauðsynleg forsenda
byggðar í Grímsey og finna þurfi
leiðir til að auðvelda nýliðun. Til
staðar séu tækifæri til að skapa
meiri verðmæti úr sjávarfangi og
fjölga störfum en nú fer fiskurinn
beint á markað. Ferðaþjónustan er
mikilvæg og vaxandi en byggja þarf
upp innviði. Sárlega vantar gistiað-
stöðu fyrir starfsfólk í ferðaþjónustu
og þörf er á nýrri ferju til siglinga til
og frá Grímsey. Þá þarf að fjölga
flugferðum til eyjarinnar yfir sum-
artímann að mati verkefnisstjóra.
Í umfjöllun um Árneshrepp er
bent á að þar sé sauðfjárbúskapur
kjölfesta í heilsársbúsetu. Um þess-
ar mundir sé fólk að reyna að hefja
þar sauðfjárbúskap en auka þurfi
stuðning við hann. Þá mætti gera
búskap fýsilegri með því að þeir sem
vilja stunda útgerð með búskapnum
fái veiðiheimildir.
Sporna við fækkun í
brothættum byggðum
Ljósmynd/Hilmar Páll Jóhannesson
Grímsey Nýr bátur, Björn EA 220, kom til heimahafnar í Grímsey í sept-
ember sl. og komu margir Grímseyingar að bryggju til að fagna komu hans.
Á Borgarfirði eystri hefur verið
unnið að verkefninu Brothættar
byggðir frá 2017. Í samantekt
segir að gríðarmargt hafi geng-
ið vel. Ferðaþjónusta hafi
blómstrað þrátt fyrir Covid-19
faraldurinn og margt verið í
boði af hálfu ferðaþjónustufyr-
irtækja í byggðarlaginu. Lista-
fólk hafi auðgað mannlífið og
framleiðendur matvæla í byggð-
arlaginu hafi kynnt vörur sínar
heima við og á Matarmóti Aust-
urlands. Miklu máli hafi skipt að
lokað var á togveiðar stærri
skipa í „skápnum“ svokallaða,
út af Glettinganesi, heima-
miðum borgfirskra smábáta.
Sem dæmi um umsvifin í byggð-
arlaginu er bent á að tekinn hafi
verið grunnur undir vatnsverk-
smiðu í landi Geitlands, hótelið
Blábjörg hefji í ár byggingu
starfsmannahúsnæðis, reisa
eigi nýbyggingu með níu hótel-
herbergjum auk heilsulindar
með bjór- og þaraböðum.
Ferðaþjón-
usta í vexti
BETRI BORGARFJÖRÐUR