Morgunblaðið - 29.11.2022, Blaðsíða 16

16 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 29. NÓVEMBER 2022
w w w. i t r. i s
Allt frá 18. maí 1989
er Alþingi mótaði sam-
hljóða stefnu í Palest-
ínumálinu hefur Ísland
tekið afstöðu með
mannréttindum og
sjálfsákvörðunarrétti
palestínsku þjóð-
arinnar. Sú afstaða var
staðfest samhljóða af
Alþingi hinn 29. nóv-
ember 2011 þegar sam-
þykkt var mót-
atkvæðalaust að viðurkenna
Palestínu sem fullvalda sjálfstætt
ríki. Þessi grundvallarafstaða hefur
meðal annars birst í afstöðu í at-
kvæðagreiðslum innan Sameinuðu
þjóðanna. Nýverið varð viðsnúningur
á afstöðu Íslands, sem grundvallast
ekki á breyttri stefnumótun Alþingis
heldur hefur utanríkisráðuneytið
leyft sér að breyta stefnunni upp á
eigin spýtur. Ísland studdi ekki álykt-
un yfirgnæfandi meirihluta SÞ um að
fara fram á rannsókn Alþjóða-
glæpadómstólsins í Haag á afleið-
ingum ísraelska hernámsins í Palest-
ínu heldur sat hjá.
Hinn 29. nóvember er þess minnst
að 75 ár eru liðin síðan Sameinuðu
þjóðirnar samþykktu tillögu um að
skipta Palestínu til helminga á milli
gyðinga sem voru að flytjast til lands-
ins, einkum frá Evrópu, og Palest-
ínumanna sem bjuggu fyrir í landinu.
Þessi helmingaskipti urðu aldrei að
veruleika, því að í stríði sem lauk með
vopnahléi í júní 1949
lögðu gyðingar undir
sig nærri 80% lands-
ins. Ísraelsríki var þar
með orðið til. Með
miklum hernaðar-
yfirburðum var öll Pal-
estína lögð undir her-
nám Ísraels í sex daga
stríðinu 1967.
Frá fyrstu tíð hafa
Sameinuðu þjóðirnar
borið sérstaka ábyrgð
gagnvart Palestínu,
þjóðarréttindum pal-
estínsku þjóðarinnar
og mannréttindum íbúanna. Þannig
hafa alla tíð verið starfandi sér-
stakar nefndir, ráð og stofnanir til
að tryggja þessi réttindi. Á meðal
þeirra eru Flóttamannahjálpin fyrir
Palestínu, UNRWA, en lengi vel var
flóttamannavandi Palestínu sá lang-
mesti í heiminum eftir síðari heims-
styrjöldina.
Grundvallarmannréttindi eru fót-
umtroðin dags daglega af hernáms-
liði Ísraels; her, landamæravörðum,
lögreglu og ekki síst ofbeldisfullu
landtökuliði sem heldur uppi látlaus-
um árásum á bændur og fjölskyldur
Palestínumanna á Vesturbakk-
anum. Ráðist er á bændur við ólífu-
uppskeru. Það fengu þrjár íslenskar
konur að reyna á eigin skinni sem
voru að snúa heim eftir mánaðar-
dvöl í sjálfboðastarfi. Ráðist er inn á
heimili fólks hvenær sem er og fólk
á öllum aldri drepið, ekki síst ungir
menn sem grunaðir eru um þátttöku
í baráttu gegn hernáminu. Slíkar af-
tökur án dóms laga hafa aldrei verið
fleiri en nú á þessu ári síðan 2005.
Nýlega fóru fram enn einar kosn-
ingar í Ísrael og Netanyahu er að
taka völdin á ný, í skugga ákæra og
réttarrannsókna vegna gruns um
spillingu og fleiri glæpi. Það versta
við valdatöku Netanyahus er þó liðið
sem hann er að lyfta til valda með sér.
Þar vekur einn sérstaka athygli, Ben
Gvir, sem kemur upphaflega úr flokki
Kahanista, Khach, sem var bannaður
á sínum tíma fyrir öfgar og á lista í
Bandaríkjunum yfir hryðjuverka-
samtök. Ben Gvir hefur hamast gegn
lögreglu og dómstólum í Ísrael en er
nú líklegur ráðherra yfir þessum
stofnunum. Ben Gvir leynir því ekki
að hann vill einfaldlega útrýma Pal-
estínumönnum úr landinu, að hans
mati eiga þeir engan rétt og hann hef-
ur sett fram tillögur um að þeir verði
fluttir burt nauðungarflutningi.
Ekki lagast ástandið á Gaza, sem
er sem fyrr í fullkominni einangrun,
atvinnuleysi og allsherjarskorti. Síð-
an býr fólkið við að eiga von á loft-
árásum dróna og fullkomnustu
sprengjuflugvéla hvenær sem er og
getur ekkert flúið.
Íslenska þjóðin hefur sýnt og sann-
að í gegnum árin að hún vill styðja
palestínsku þjóðina í baráttu sinni
fyrir frelsi og mannréttindum. Það er
óhæfa ef núverandi ríkisstjórn, og þá
sérstaklega Þórdís Kolbrún utanrík-
isráðherra, endurspeglar ekki vilja
þjóðarinnar í þessu máli. Á það að
viðgangast að Ísland taki ekki afstöðu
með mannréttindum þegar Palestína
er annars vegar?
Viðsnúningur Íslands
gagnvart Palestínu?
Sveinn Rúnar
Hauksson » Það er óhæfa ef nú-
verandi ríkisstjórn,
og þá sérstaklega Þór-
dís Kolbrún utanríkis-
ráðherra, endurspeglar
ekki vilja þjóðarinnar í
þessu máli.
Sveinn Rúnar
Hauksson
Höfundur er heimilislæknir,
heiðursborgari í Palestínu.
srhauks@gmail.com
Í september sagði
Morgunblaðið frá
greiningu á efnahags-
legum áhrifum upp-
byggingar vind-
orkuvera á
Vesturlandi, alls 687
MW af vindafli. Í
greiningunni eru ár-
legar skatttekjur rík-
issjóðs og sveitarfé-
laga af starfsemi
vindorkuveranna
metnar 900 m.kr. eða 0,3 kr./kWst.
Til samanburðar var meðalverð for-
gangsorku án flutnings 5,3 kr/kWst
árin 2020 og 2021. Skatttekjur af
vindmyllum segja ekki alla söguna
og útkoman er ekki jafn lofandi fyrir
skattgreiðendur þegar stóra myndin
er skoðuð.
Hvergi er getið um áhrif vind-
orkuvera á starfsemi annarra orku-
vera og áhrif á raforkuöryggi. Ávallt
er mikilvægt að skoða raforkukerfið
í heild sinni þegar virkjunarkostir
eru metnir. Meta þarf áhrif vind-
mylla á virkni kerfisins, sérstaklega
á rekstur vatnsaflsvirkjana sem
spila algert lykilhlutverk í raforku-
framleiðslu og raforkuöryggi á Ís-
landi.
Eins og meðfylgjandi stöplarit
sýnir að vélbúnaður af Francis-gerð
er algengastur í vatnsaflsvirkjunum.
Francis-vélar nýta fallorkuna gríð-
arlega vel á þröngu rennslisbili en
utan þess fellur nýtnin hratt. Í dag
er framleiðsla vatnsorkuvera nokk-
uð stöðug þar sem þær sinna aðal-
lega stórnotendum með jafna raf-
orkunotkun. Jöfn og stöðug
orkuframleiðsla í vatnsaflsvirkj-
unum leiðir til afbragðsgóðrar nýtni
á þeirri orku sem vatnsmiðlanir
landsins geyma. Í dag er orku-
geymsla lóna metin um 5400 GWst.
Stórfelld uppbygging vind-
orkuvera mun óhjákvæmilega gjör-
breyta raforkuvinnslu vatnsafls-
virkjana. Samrekstur vindmylla og
vatnsaflsvirkjana mun leiða til sí-
breytilegs rennslis í gegnum Franc-
is-vélar og þær munu sjaldnar vinna
við kjörrennsli. Heilt yfir mun minni
orka fást úr hverjum rúmmetra
vatns, þ.e. orkuinnihald miðlunar-
lóna minnkar.
Framkvæma þarf kerfisgreiningu
til að fá úr því skorið hvað orkugeta
vatnsaflsvirkjana mun rýrna mikið
vegna „ofvirkjunar“ vinds. Aðeins
þarf um 200 GWst rýrnun í orkugetu
vatnsorkuvera til að tekjutap þeirra
verði meira en skatttekjur af fyr-
irhuguðum vindorkuverum á Vest-
urlandi.
Líka þarf að huga að orkuöryggi á
Vesturlandi. Stöplaritið
sýnir að uppsett vatns-
afl á Vesturlandi og
Vestfjörðum er ein-
ungis 35 MW. Það er
fjarska lítið við hliðina á
687 MW af vindafli. Það
mun kosta sitt að
tryggja hnökralausan
rekstur raforkukerf-
isins þegar viðlíka
magn af vindafli bætist
við í landshluta sem er
rýr af vatnsafli. Sá
kostnaður mun á einn
eða annan hátt falla á skattgreið-
endur.
Í fyrrnefndri greiningu á efna-
hagslegum áhrifum vindorkuvera
kemur fram að nýtingartími vind-
mylla á Vesturlandi er áætlaður
48%. Þetta er býsna hátt mat og lík-
lega hefur ekki verið tekið tillit til
allra takmarkana. Önnur veigamikil
ástæða fyrir því að 48% er óraun-
hæfur nýtingartími er sú að þegar
vindafl skipar stóran sess í raforku-
kerfum kemur reglulega upp sú
staða að framboð á raforku er tals-
vert meira en eftirspurn. Annað
hvort verður að gera ráð fyrir að
vindmyllur sæti reglulegum skerð-
ingum í framleiðslu eða þær fái
lægra verð fyrir orkuna í langtíma-
samningum. Að teknu tilliti til að-
stæðna á Íslandi, þ.e.a.s. landslags,
veðurs, takmarkana í raforkukerfinu
og markaðsumhverfis, er óvarlegt að
gera ráð fyrir betri nýtingartíma en
40-43% þegar uppsett vindafl í raf-
orkukerfinu er vel yfir 500 MW.
Hér hefur verið farið yfir nokkur
tæknileg álitamál. Líka þarf að huga
að málum eins og eftirlitskostnað
opinberra stofanna og verðrýrnun
eigna á áhrifasvæðum vindmylla.
Vindmyllur í hóflegu magni geta
orðið góð viðbót við raforkukerfið.
En uppbygging vindorkuvera verð-
ur að taka mið af aðstæðum og má
ekki gerast hraðar en íslenskt sam-
félag, náttúra og raforkukerfi býður
upp á. Stjórnvöld verða að sýna fyr-
irhyggju og stuðla að varfærinni
uppbyggingu. Ýmsar leiðir eru fær-
ar, til dæmis að koma á kvótakerfi
eða uppboðskerfi (e. auction) til að
gæta jafnræðis á markaði.
Ávinningur vind-
mylla er ofmetinn
Steinar Ingimar
Halldórsson
Steinar Ingimar
Halldórsson
» Stórfelld uppbygg-
ing vindorkuvera
mun óhjákvæmilega
gjörbreyta raforku-
vinnslu vatnsaflsvirkj-
ana.
Höfundur er verkfræðingur.
Atvinna
Móttaka aðsendra greina
Morgunblaðið er vettvangur lifandi umræðu í landinu og birtir aðsendar grein-
ar alla útgáfudaga.
Þeir sem vilja senda Morgunblaðinu greinar eru vinsamlega beðnir að nota
innsendikerfi blaðsins. Kerfið er auðvelt í notkun og tryggir öryggi í sam-
skiptum milli starfsfólks Morgunblaðsins og höfunda. Morgunblaðið birtir
ekki greinar sem einnig eru sendar á aðra miðla.
Kerfið er aðgengilegt undir Morgunblaðslógóinu efst í hægra horni forsíðu
mbl.is. Þegar smellt er á lógóið birtist felligluggi þar sem liðurinn „Senda inn
grein“ er valinn.
Nánari upplýsingar veitir starfsfólk Morgunblaðsins alla virka daga í síma
569-1100 frá kl. 8-18.