Morgunblaðið - 29.11.2022, Síða 18

18 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 29. NÓVEMBER 2022
trefjar.is
Óseyrarbraut 29, Hafnarfirði
Komdu í heimsókn!
Aðalstræti 2, 101 Rvk. | s. 558 0000 | matarkjallarinn.is
Tryggðu þér borð á matarkjallarinn.is
JÓLAHÁDEGI
Þriggja rétta
jólaveisla
Hreindýra Carpaccio
trönuber, pekanhnetur, gruyére ostur
Kalkúnabringa
rauðkál, waldorfsalat, piparsósa
Súkkulaði Lion Bar
hindber, heit saltkaramella
6.500 kr.
Julefrokost
Matarkjallarans
Graflax
með rjómaosti og hrognum
Jólasíld
með linsoðnu eggi
Djúpsteikt Rauðspretta
með rækjusalati
Kalkúnatartaletta
með ostafroðu
5.500 kr.
Með raforkulögum
2003 var Landsneti heim-
ilað, en ekki gert skylt, að
setja upp raforkumarkað
á Íslandi.
Orkupakkar 1 og 2
voru innleiddir í raf-
orkulögin 2003 en orku-
pakki 3 var samþykktur
haustið 2019.
Grundvallarþema með
orkupökkunum er að inn-
leiða frjálsa samkeppni í framleiðslu
og sölu raforku í stað einhliða ákvarð-
aðra gjaldskráa orkufyrirtækja. Hef-
ur það gengið eftir um alla Evrópu og
reyndar í framhaldi af því um heim all-
an.
Allt frá 2003 hefur sá skilningur
verið fyrir hendi að það þurfi að setja
upp raforkumarkað á Íslandi, sem
byggðist á þeim evrópska grunni sem
felst í orkupökkunum. Búið er að gera
nokkrar atrennur að því, en enn sem
komið er hefur ekki tekist að leggja
fram áþreifanlegar tillögur að íslensk-
um raforkumarkaði. Nýjasta atrenn-
an er að gerast um þessar mundir með
því að Landsnet hefur stofnað sjálf-
stætt markaðsfyrirtæki til að hanna,
setja upp og reka raforkumarkað á Ís-
landi. Fyrirtækið hóf starfsemi 1. okt.
2022 með nýráðinni forstýru.
Raforkumarkaðir í Evrópu
0rkupakkarnir leiðbeina um við-
skiptahætti á raforkusviði í ríkjum
Evrópusambandsins ásamt Bretlandi
og Noregi. Þótt mikið samstarf sé
milli þessara ríkja er einnig töluvert
sjálfræði í höndum einstakra aðila
samstarfsins. Það er í höndum hvers
og eins ríkis að útfæra orkupakkana
fyrir sig, enda gilda sérstakar að-
stæður á hverjum stað og möguleikar
til aðlögunar miklir. Raforkumarkaðir
hafa verið innleiddir í öllum þessum
ríkjum.
Markaðir í Evrópu eru samkeppn-
ismarkaðir og hannaðir með sveigj-
anleika bæði í framboði og eftirspurn
til að skapa viðbrögð við ytri að-
stæðum þegar markaður breytist
hvort sem er til hækkunar eða lækk-
unar.
Þegar álag á raforkumarkaði eykst
umfram getu grunnafls er gripið til
þess ráðs að auka notkun varaafls sem
í flestum tilvikum eru
gasaflsstöðvar.
Mælikvarði á um-
fang gasaflsvinnslu er
verð hennar miðað við
verð á raforkumarkaði
á hverjum tíma.
Þrennt gerðist í síð-
astliðið sumar sem
raskaði eðlilegu jafn-
vægi.
1. Stríð í Úkraínu
með markaðs-
misnotkun Rússa í ga-
sviðskiptum við Evr-
ópulönd. Þrátt fyrir þetta hefur vel
gengið upp á síðkastið að safna gas-
birgðum annars staðar frá, fyrir vet-
urinn.
2. Þurrkatíð í Vestur-Evrópu allt
upp til Skandinavíu, sem nú hefur
ræst úr.
3. Samdráttur í framleiðslu kjarn-
orkustöðva í Frakklandi vegna skorts
á kælivatni í þurrkatíðinni og vegna
viðhaldsleysis og lokana á kjarnaofn-
um vegna óvissu.
Raforkumarkaður á Íslandi
Á Íslandi eru engar gasaflstöðvar
og hafa aldrei verið. Löngu er búið að
leggja af þær olíustöðvar sem voru í
gangi á sínum tíma.
Það sem jafnan er gripið til við yf-
irvofandi raforkuskort er að nota
vatnsforða í manngerðum miðlunum,
aðallega Þórisvatni ofan Þjórsárvirkj-
ana, Hágöngumiðlun ofan Þórisvatns,
Hálslóni ofan Kárahnjúkavirkjunar og
Blöndulóni.
Mælikvarði á umfang vatnstöku úr
miðlunum er verðmæti vatns, sem er
reiknað út í þar til gerðum langtíma-
reiknilíkönum með rennsli margra
sögulegra vatnsára (t.d. 50) og með
dag sem tímaeiningu.
Stjórnunarinngripið er því vatns-
rennsli náttúrunnar á hverjum virkj-
unarstað og jafnframt áhættumat
orkuframleiðanda gagnvart raf-
orkumarkaði.
Íslenska markaðsfyrirtækið
Hlutverk markaðsfyrirtækisins er
að búa til uppgjörsverð til notkunar í
daglegum viðskiptum með raforku á
heildsölumarkaði.
Búast má við að raforkusalar verði
látnir senda inn tilboð um sölu á
magni raforku á ákveðnum stöðum í
flutningskerfinu og í ákveðnum ein-
ingum fyrir hverja klukkustund næsta
dags.
Á sama hátt óska raforkuheildsalar
eftir því að fá að kaupa ákveðið magn
raforku á ákveðnum stöðum í flutn-
ingskerfinu fyrir hverja klukkustund
næsta dags. Ólíklegt að nokkuð verði
gert úr teygni raforkumarkaða til að
byrja með, en ein tala látin gilda.
Hlutverk markaðsfyrirtækisins er
þá að gera upp þessi tilboð, gefa út
verð fyrir hverja klukkustund næsta
dags og hafa eftirlit með markaðs-
misnotkun.
Íslenska raforkukerfið er nánast
eingöngu byggt upp af virkjunum sem
vinna raforku úr endurnýjanlegum
orkuauðlindum. Líklega er þetta eina
ríkið í heiminum sem þannig er ástatt
um og má því búast við töluverðri at-
hygli að utan við gangsetningu á nýju
kerfi. Einkar mikilvægt er því að vel
takist til.
Tölvukerfi ríkja í Evrópusamband-
inu eru vel flest með rúllandi innan-
dags-markað þannig að hægt er að
grípa inn í og breyta tilboðum hvenær
sem er dagsins. Mikil tölvukerfi halda
utan um þetta á hverjum stað. Ég tel
að þessi möguleiki megi vel bíða hér á
landi um óákveðinn tíma. Íslenska raf-
orkukerfið hefur innbyggða tregðu í
framleiðslukerfinu þannig að breyt-
ingar innan dags gætu verið snúnar
þótt það mundi ráða vel við skyndi-
breytingar. Það væri eins og að skjóta
spörfugla með kanónum að innleiða
eitthvert súpertölvukerfi hér á landi til
þess arna, alla vega í upphafi. Ef það
er gert þá væri hálfpartinn verið að
eyðileggja tækifæri okkar í stöðunni.
Það þarf bara pínulítið tölvukerfi í
upphafi sem við getum vel skrifað
sjálf. Mikilvægara væri að eyða púðri í
að skoða betur aðra þætti uppsetning-
arinnar.
Raforkumarkaður
Skúli
Jóhannsson
Skúli Jóhannsson
»Hlutverk markaðs-
fyrirtækisins er að
búa til uppgjörsverð til
notkunar í daglegum
viðskiptum með raforku
á heildsölumarkaði.
Höfundur er verkfræðingur.
skuli@veldi.is
Fréttaflutningur RÚV er oftast góð-
ur en nú er eitthvað bilað. Dæmi er
hjólastóllinn sem var sýndur svo oft,
stundum með skammti af mann-
úðarmonti, að fólk var farið að
slökkva um leið og hann birtist.
Salan á Íslandsbanka og öskrandi
gagnrýni fyrir að hafa ekki selt á
hæsta verði er nýr hjólastóll, en að-
alatriði þess máls hefur aldrei komið
fram: Hvernig á að selja banka án
þess að nýir eigendur geti refsilaust
stolið sparifénu eins og gerðist í
hruninu? Þá verður ríkissjóður að
kaupa bankann til baka. Neyð-
arlögin settu slíkt fordæmi. Verð-
lagningin lendir í öðru sæti. Ef rík-
issjóður sleppur með tvo milljarða
þarna er það alveg viðunandi. Þing-
menn og RÚV hugsi þetta.
Fræg er salan á Rover í Bretlandi
(Mbl. 6.7. ’09). Einhverjir fjárfestar
keyptu Rover-fyrirtækið, ætluðu að
hafa út úr því 65 milljónir punda, en
SFO (Serious Fraud Office) stopp-
aði þá þegar þeir voru búnir að ná
„aðeins“ 27 milljónum punda. Ekki
er það þetta sem þingmenn og RÚV
eru að biðja um.
Jónas Elíasson
Velvakandi Svarað í síma 569-1100 frá kl. 10-12.
Nýr hjólastóll RÚV
Morgunblaðið/Golli