Víðsjá - dec 1946, Qupperneq 11

NORÐURLÖND
9
er á þeim breiddarstigum. Þeg-
ar vertíðin hefst við Lófót í
Noregi í janúarbyrjun og norð-
urljós braga þar á himni, er
lofthitinn 24 stigum meiri en
meðalhitastig þeirrar breiddar-
gráðu. Sjó leggur ekki við alla
vesturströnd Noregs norður á
Finnmörk, ekki heldur í Petsa-
mo. Við norðurströnd íslands
er mestur síldarafli í heimi og
úr nokkrum hluta þeirrar veiði
er unnin síldarolía. í þessum
héruðum er æskunni gefinn
kostur á klassiskri menntun í
Menntaskólanum á Akureyri.
Frá því að síðasti jökullinn fór
að bráðna í suðurhluta Skandi-
navíu fyrir um það bil 20 000
árum, hafa þessir hlýju vindar
gert Norðurlönd byggileg mönn-
um, sem verið hafa þess megn-
ugir að þróa sérkenni sín og
menningu og teljast nú meðal
fremstu þjóða að siðmenningu
og um lífskjör. Landnámsmenn
frá Noregi byggðu ísland og
Færeyjar á níundu öld.
Á Norðurlöndum segja menn
oft, að eitthvað sé „hart eins
og granit“, þegar skýra á mót-
stöðuþrótt. í mestum hluta þess-
ara landa er líka harðari berg-
grunnur en í flestum öðrum
löndum. Finnland og meirihluti
Skandinavíuskagans, Fenno-
skandia, hafa staðið af sér all-
ar þær byltingar í jarðskorp-
unni, sem skópu fjöllin í Mið-
Evrópu og Alpana. Þarna ber
mest á frumberginu og berg-
tegundum frá þeirri tíð, er
skandinaviski fjallgarðurinn
varð til á löngu tímabili fyrir
um það bil 300 milljónum ára.
í suðvesturhéruðunum á Skáni
og Danmörku allri, að Borg-
undarhólmi undanteknum, er
berggrunnurinn miklu yngri en
í Fennoskandiu, og það er talað
um Danoskaniu, sem er miklu
nátengdari meginlandi Evrópu
en Fennoskandia. Fennoskandia
er ævagömul en ísland og Fær-
eyjar að sama skapi kornungar
eyjar. Þar hvílir hvert hraun-
lagið á öðru, sem runnið hafa
fram frá því fyrir um það bil
20 milljónum ára. Enn eru eld-
fjöllin virk á íslandi. Hraun-
breiðurnar, sem runnu þar í
Skaptáreldunum 1783, eru
stærri en nokkur önnur hraun,
sem runnið hafa frá því að sög-
ur hófust.
Þrátt fyrir fjarlægðina eru
ísland og Færeyjar landfræði-
lega tengdar hinum Norðurlönd-
unum af neðansjávarfjallgarði
og ísland og Færeyjar eru
reyndar hæstu hlutar þessa
hryggs, þeir sem upp úr standa.
Hann hefur orðið til við end-
anlega myndun nyrzta hluta At-
lantshafs og landa, sem að hon-
um liggja, Skandinavíu, Sval-
VÍÐSJÁ
2