Helgarpósturinn - 04.12.1981, Blaðsíða 1

Helgarpósturinn - 04.12.1981, Blaðsíða 1
|H*'||^|^l||Föstudagur 4. desember 1981 Blaö 2 Þórður Ben.við Reykjavikuruppdrátt sinn: — Fólk hefur lengi skynjað þessa galla á umhverfinu... Er Reykjavík dýr og Ijót? Steinsteypufrumskógur i Breiðholtinu — sem sfðar á eftir ao breiöast austur um til Rauöavatns. Allir skipuiagssérfræfiingar, sem kallaöir voru til, kusu þróun meö ströndum; Alftanes og Garðabæ — en borgarstjórn Reykjavikur hafnaði þeim tillögum. Hringborðsumræða um sýningu Þórðar Ben. og skipulagsmál í Reykjavík: Hreppapólítík en ekki skynsemi? Ákvarðanir sveitar- eða bæjarstjórna ganga oft þvert gegn rádum fagmanna Umræða um byggingalist og skipulagsmál Reykjavikur, sem og annarra byggða á lslandi, hefur verið furðulega litil, ef miðað er við þá staðreynd, að einmitt þessi árin, erum við fs- lendingar að byggja upp borgir okkar og bæi. Þórður Ben. Sveinsson listmálari vakti þvi óneitanlega athygli á skipulagsmálunum á skemmtilegan hátt, en sýning hans að Kjarvals- stöðum var fjölsótt af áhugamönnum um bygg- ingalistog skipulagsmál. Þórður lagði þar fram tillögu um þróun byggðar til suðurs, að næstu byggingasvæði i og við Reykjavik, yrðu Vatns- mýrin og flugvallarsvæðið sem tengdist svo Hafnarfirði og Suðurnesjum með brú yfir Skerjafjörð. Þessi tillaga er reyndar ekki með öllu ný — eins og Gunnlaugur Halldórsson arkitektbendir á iumfjöllun hér á eftir — reynd- ar stóð það alla tið til að þróa Stórreykjavikur- byggðina til suðurs, fremur en teygja borgina i austurátt. Helgarpósturinn fékk þrjá arkitekta til að ræða skipulagsmál Reykjavfkur út frá sýningu Þórðar Ben. Við völdum arkitektana vis- indalega: Hjörleifur Stefánsson er þeirra yngst- ur.eða riímlega þritugur.Geirharður Þorsteins- son tilheyrir næstu kynslóð á undan Hjörleifi, er formaður Arkitektafélagsins og hefur unnið mikið við skipulag i Reykjavik. Elstur i hópnum er svo Gunnlaugur Halldórsson arkitekt, sem kominn er af léttasta skeiði, en þekkir öðrum betur þróun byggðar i og umhverfis Reykjavfk. Gunnlaugur hefur og löngum átt setu I sveitar- stjórn og þekkir vel, hvernig pólitfkusar taka á byggingamálum byggðanna. Arkitektarnir þrfr voru sammála um, að til- laga Þórðar Ben.væri merk hugvekja og þarft innlegg I vaknandi umræðu um skipulagsmál. Gunnlaugur minnti i byrjun á, að Þórður Ben. væri ekki fyrstur listm álara til að segja álit sitt á skipulagsmálum, enda væri eölilegt að listmál- arar gæfu þeim málefnum gaum — þeir væru skildir arkitektum i listinni. En nú gefum við arkitektunum orðið: HS: Skipulagning bæja er tiltölulega nýtt við- fangsefni hér hjá okkur. Og i þeirri mynd sem skipulagning er unnin núna, má segja að hún eigi rætur að rekja til ársins 1921, þegar fyrstu skipulagslögin voru sett. Upphafsmaður þeirrar lagasetningar var prófessor Guðmundur Hannesson, sem hafði kynnt sér skipulagsmál mikið og reyndar skrifað kennslubók i skipu- lagsfræðum. Nú, Reykjavik fékk sitt fyrsta skipulag 1927. Guðjón Samúelsson vann það. Það var skipulag fyrir alla borgina og þar kenndi einhverra framtiðarhugsjóna og draumsýna um það, hvernig borgin skyldi vaxa. Þá átti öll borg- in að rúmast innan Hringbrautar og Snorra- brautar. Eftir þetta var ekki gert heildarskipu- lag fyrr en 1963, þegar aðalskipulag Bredsdorfs var gert. Allan þennan tima þarna á milli var aðeins prjónað við. Þetta skipulag frá '63 átti að gilda til '83. Ein af meginforsendum þessa skipulags var, að borgin skyldi byggjast með til- liti til einkabílisma, og að samgóngukerfið skyldi fyrst og fremst vera fyrir einkabilinn. Það var i engu hróflað við sveitarfélagsmörkum og menn gáfu sér ýmsar forsendur, sem urðu mjög mótandi fyrir skipulagið. Eftir að þetta skipulag kom fram, held ég aö ekki hafi verið gerð tilraun til að lita borgar- myndina sem heilsteypt fyrirbæri fyrr en núna, að Þórður Ben.gerir það með sinni sýningu. GÞ: Það má segja, að þetta skipulag, sem unniö var 1963 til'64, hafi að þvi leyti verið barn sins tima, að þar var fyrirvaralaust látið undan þeirri almennu reglu erlendis, að lita á umferð- armálin sem grundvallarvandamál borganna. Það er ekki fyrr en fimm til tiu árum seinna, sem skipulag almennt i heiminum byrjar að læknast af þessu. Það er nokkrum árum seinna, aðmenn hætta sums staðar að byggja eftir fyrir- liggjandi skipulagi, hætta t.d. við að byggja göt- ur sem byrjað hafði verið á. Það eru nokkur slik dæmi frá Bandarikjunum, þar sem götur og brýr standa ónotaðar — þetta eru eiginlega fyrstu varnarsigrar þeirfa sem voru andvigir þannig bíldýrkunarskipulagi. Það eru þarna brýr, sem standa ónotaðar eins og minnisvarði um það, að lengra hafi menn ekki treyst sér með bilismann. En við erum hérna með dæmigert bilaskipulag, gert undir yfirumsjón Peders Bredsdorf, sem gerði ráð fyrir þvi að það yrðu tveggja hæða gatnamót næstum þvi á öllum gatnamótum Miklubrautar alveg neðan úr bæ og innfyrir EUiðaár. Þaö var að visu aldrei leyst í teikningu, en það var reiknað með þvi i fullri alvöru á meö- an veriðvar aðskila þessu af sér.Þessu var tek- ið með litlum mótbárum — og frekar máttlaus- um — af þeim sem ekki trúðu & þetta. Það var svo ekki fyrr en tiu árum seinna, að dæmið sner- ist við. Nú er ýmislegt óhugsandi, sem þá þótti sjálfsagt. Þegar þetta skipulag var gert, heyrð- ust ekki andmæli nema frá einum eða tveimur varðandi fyrirætlanir um að rifa Berhöftstorf- una, eða að fara með Suðurgötuna i gegnum Grjótaþorpið. Og það þótti sjálfsagður hlutur að gera Grettisgótuna að tengibraut með mjög mikilli bilaumferð, likt og á Hverfisgötu. Ým- islegt þessu likt má tina til. Menn eru kannski búnir að gleyma þessu núna, en svona voru hug- myndir okkar þá. GH: Mér finnst þið fara nokkuð fljótt yfir sögu. Égbendi á,að þaðhefur ekkialla tið verið reiknað með þvi, að borgin þróaðist svona til austurs, eins og hún hefur gert, að við byggðum svona austur eftir nesinu. *!> eftir: Gunnar Gunnarsson - Rætt við Þórð Ben. Sveinsson listamann, sem hefur lagt fram tillögu um nýja stefnu í skipulags- málum Þórður lien. Sveinsson listmálari hélt nýstárlega sýningu að Kjarvalsstöðum i nóvember s.l. þar sem hann fjaliaði um skipulag Reykjavlkursvæðisins I ínáli og myndum. Þórður gagnrýndi með sýningu sinni harðlega nú- verandi heildarskipulag Reykjavikur og fyrirsjáan- lega þróun þess, jafnframt þvi að hann benti á nýja leið I þróun byggðar á höf- uðborgarsvæðinu. Þórður Ben.er ekki fyrst- ur úr hópi málara, til að gera skipulagsmálin að umræöuefni. Fyrstur lista- manna til að fjalla um þau, var Sigurður Guðmundsson málari fyrir um hundrað árum. Hann lagði á sinum tima til að borgin yrði látin þróast i suðurátt, eins og Þórður gerir núna. Og Jó- hannes Kjarval fjallaði og um skipulagsmál og bygg- ingarlist i eina tölublaði blaðs sem hann gaf út og hét „Ardegisblað lista- manna", en það blað kom út kringum 1930. A sýningunni að Kjar- valsstöðum núna, lýsti Þórður Ben. hugmyndum sinum ýtarlega og lagði ákveðið til, að Reykjavík færði sér i nyt sinn siðasta möguleika, þ.e. að vaxa til suðurs ilt i Vatnsmýrina og yfir flugvallarsvæðið og siðan yfir á Alftanes með byggingu brúar. Hann lýsti hvernig unnt væri aö byggja nýja borgarmiðju i Vatnsmýrinni og gerði ráð fyrir upphituðum tengi- brautum innan þeirrar miðju. Er Reykjavík dýr og Ijót? Skipulag Reykjavikur seinni tima, sem og marg- ar af nýjustu byggingum borgarinnar, i. hafa sætt I^\ myndir: Jim Smart

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.