Morgunblaðið - 25.04.1981, Síða 24

Morgunblaðið - 25.04.1981, Síða 24
24 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 25. APRÍL 1981 Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Fulltrúar ritstjóra Fréttastjórar Auglýsingastjóri hf. Árvakur, Reykjavík. Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Þorbjörn Guömundsson, Björn Jóhannsson. Freysteinn Jóhannsson, Magnús Finnsson, Sigtryggur Sigtryggsson. Baldvin Jónsson. Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar: Aöalstræti 6, sími 22480. Afgreiösla: Skeifunni 19, sími 83033. Áskriftargjald 70 kr. á mánuöi innanlands. í lausasölu 4 kr. eintakiö. Verðstöðvun eða verðsprenging Málefni Sementsverksmiðjunnar hafa verið í brennidepli almanna- athygli undanfarið. Þetta ríkisfyrirtæki hefur verið rekið með 100 milljóna gamalkróna mánaðarhalla og legið ítrekað við stöðvun í rekstri þess vegna olíuskorts, en olíufélögin hafa neitað afgreiðslu vegna skuldasöfnunar verksmiðjunnar. Fyrirtækið hefur verið rekið með „reddingum" frá degi til dags í formi lána úr ríkissjóði, sem þakkaðar eru dómsmálaráðherra, þingmanni Vestlendinga, en ekki iðnaðarráð- herra, sem fyrirtækið heyrir undir. Sá síðarnefndi er og þekktari fyrir að velta vöngum yfir málum en höggva á hnúta í þjóðarbúskapnum. Málefni Sementsverksmiðjunnar eru dæmigerð fyrir ríkisbúskapinn. Annarsvegar spegla þau rekstrarlega stöðu fjölmargra ríkisfyrirtækja, sem rekin eru með verulegum halla, tilheyrandi skuldasöfnun og vaxtabyrði, sem endanlega kemur mun verr við kaupendur þjónustunn- ar, almenning, en þegar hún er seld á kostnaðarverði. Hinsvegar sýnir staða þessara ríkisfyrirtækja hver skrípaleikur svokölluð verðstöðvun ríkisstjórnarinnar er orðin. Söfnun kostnaðarhækkana á bak við Potemkim-tjöld „verðstöðvunar", í lón hallarekstrar og skuldasöfnunar, sem hlýtur fyrr en síðar að enda í verðsprengingu eða rekstrarstöðvun, er ekki raunhæf verðbólguhömlun, heldur gegnsæ blekking, sem hver sæmilega skynugur maður áttar sig á. Bráðabirgðalög ríkisstjórnarinnar, sem gefin vóru út á gamlaársdag, og fjölluðu fyrst og fremst um 7% skerðingu umsaminna verðbóta á laun, kveða á um að verðstöðvun skuli ljúka 1. maí nk. Ekki lifa því nema örfá dægur þess verðstöðvunartímabils, sem staðið hefur í 10 ár íslenzkrar óðaverðbólgu, og er mál að linni. Á sjöunda áratugnum, áratug viðreisnar, áður en svokölluð verðstöðvun kom til, var árleg verðbólga hér á landi innan við, og oftast vel innan við, 10%. Það var á tímum vinstri stjórnarinnar 1971—1973, sem „verðstöðvun" og óðaverð- bólga hófu innreið sína í íslenzkan þjóðarbúskap. Það er og eftirtektarvert og lærdómsríkt, að í þeim ríkjum, sem hafa minnsta verðþenslu, ræður frjáls verðlagning, sölusamkeppni og þroskað neytendaverðskyn ferð. Það verður fróðlegt að sjá hvaða sjónarmið ráða ferð hjá ríkisstjórninni í þessum efnum í ákvörðun hennar um næstu mánaðamót. Staða Sementsverksmiðjunnar á líðandi stund er ein af úttektum reynslunnar á stjórnarstefnunni. Þessi úttekt segir til sín jafnt hjá ríkisfyrirtækjum sem fyrirtækjum í öðrum rekstrarformum. Hvergi má betur gera en að hanga á horriminni í undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar. Og ríkisstjórnin unir glöð við „verðstöðvun" á Potemkim- tjöldum sínum meðan kostnaðarhækkanir safnast saman í lón rekstrarhalla og skuldasöfnunar. Spurningin er, hvort hún sitji ekki á verðsprengingu. Beiðni Áburðarverksmiðjunnar um 85% verðhækkun, sem sagt var frá í fréttum gærdagsins, talar sínu máli þar um. Hernaðar útgj öld og þróunarhjálp Lárus Jónsson, alþingismaður, skrifaði nýlega athyglisverða grein í Mbl. um tvennskonar útgjöld stórveldanna, annarsvegar til hernaðar, hinsvegar til aðstoðar við þróunarlöndin. Hernaðarútgjöld Sovétríkjanna eru hvorki meira né minna en 400 sinnum hærri en það hlutfall þjóðarframleiðslu, sem þau verja til aðstoðar við þróunarlöndin. Sovétríkin verja 12,5% þjóðarframleiðslu sinnar til hernaðarútgjalda, sem er nærri þrefalt hærra hlutfall en Atlantshafsbandalagsríkin verja í sama skyni. Aftur á móti verja ríki Atiantshafsbandalagsins 10 sinnum hærra hlutfalli þjóðarframleiðslu sinnar til aðstoðar við þróunarlöndin en lönd Varsjárbandalagsins. Með þessum samanburði er þó sagan enganveginn sögð öll. Þróunaraðstoð austantjaldsríkja er oftast tengd pólitískum markmið- um. Þannig veittu Sovétmenn Víetnam, sem stendur fyrir hernaðar- íhlutun í Kambódíu, og Kúbu, sem hefur víða sent her til pólitískrar íhlutunar, 75% af svokallaðri þróunaraðstoð sinni 1970—1978. Þróunar- aöstoð Sovétríkjanna er því ekki aðeins lítið brot af aðstoð vestrænna ríkja, heldur og annarrar tegundar en sýnist í fljótu bragði. Frá 1970—1979 greiddu vestræn ríki 128 milljarða dollara í þróunarhjálp en austantjaldslönd einungis 6,5 milljarða. Árið 1970 var þróunaraðstoð vestrænna ríkja 10 sinnum hærri í dollurum en austantjaldslanda. Þessi munur hefur vaxið í 32 sinnum hærri fjárhæð 1978. Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna samþykkti að stefnt skuli að því að veita 0,7% af þjóðarframleiðslu til þróunaraðstoðar fram til 1983 og 1% eftir það. Þetta samþykktu kommúnistaríkin, þó raunin hafi önnur á orðið svo sem að framan greinir. Þjóðviljinn gerir réttilega mikið úr þörf þróunaraðstoðar, en hann hefur ekki einu orði gagnrýnt Sovétríkin fyrir vanefndir þeirra á þessu sviði. „Þróunaraðstoð" á borð við þá sem veitt er í Afganistan er einnig þagnarmál á því heimili. Hinsvegar tyggur blaðið upp margháttaðan Sovétáróður á hendur Vesturveldunum, sem hér hafa tekið myndarlega til hendi, þó enn mætti mun betur gera. Og Þjóðviljinn þegir og þunnu hljóði yfir framlagi íslands til þróunaraðstoðar á fjárlögum, sem samin eru af fyrrverandi formanni Alþýðubandalagsins, en þar er ekki riðið feitum hesti í hjálpseminni. Aðalfundur Flugleiða Sigurður Helgason forstjóri Flugleiða flytur ræðu sína á aðalfundinum í gær. Ljósmynd Mbl. Ragnar Axelsson. Hlutafjáreign ríkissjóðs ámóta og tapið á innanlandsfluginu Fargjöldin 19,8% of lág á sl. ári segir forstjórinn „AFKOMA innanlandsflugsins er áfram neikvæð vegna verð- lagshafta,“ sagði Sigurður Helga- son forstjóri Flugíeiða í ræðu sinni á aðalfundi Flugleiða i gær. „Það er hryggileg staðreynd að á sl. fimm árum hefur aldrei náðst að reka innanlandsflugið halla- laust. Hallinn á sl. ári nam 890 millj. króna. Við höfum látið reikna út til núvirðis hvaða upphæð tap sl. fimm ár nemur á núvirði. Samtals nemur þessi halli á si. fimm árum 4.100 millj. króna eða að meðaltali 825 millj. króna á ári. Endalausar umsóknir, skýrslugerðir og samtöl við þá sem stjórna þessu landi hafa því miður allar reynst árang- urslausar. Við fáum loforð um leiðréttingu frá ráðherrum og embættismönnum, en staðreyndin er sú, sem ég hefi skýrt frá hér, þ.e.a.s. þetta flug er rekið með áframhaldandi halla, vegna skiln- ingsleysis stjórnvalda á nauðsyn þess að tekjur séu í samræmi við útgjöld. Fargjöldin hefðu þurft að vera 16,5% hærri sl. fimm ár til að endar næðu saman. Mér dettur í hug sá samanburð- ur annarsvegar að ríkið er fúst til að eiga eða kaupa hlutabréf í þessu félagi og nemur sú eign í dag 700 millj. króna. Á sama tíma má segja að ríkið neyði okkur til að reka þetta flug með halla. Tap sl. árs nemur 890 millj. króna, sem er aðeins hærri upphæð en það hlutafé sem ríkið á. Við höfum gert mjög nákvæman samanburð á okkar fargjöldum innanlands og fargjöldum innan- lands, bæði á Norðurlöndum og í Bretlandi. í öllum tilfellum eru fargjöld okkar mun lægri en þau sem þar gilda. Hinsvegar er stað- reyndin sú að á sl. ári hefðu fargjöldin þurft að hækka um 19,8% til þess að ná jöfnuði. Viðræður um flug fyrir Varnarliðið „RÉTT ER að skýra hluthöfum frá því að viðræður hafa farið fram við utanríkisráðuneytið, sem beitt hefur sér fyrir könnun á þvi hvort hugsanlegt væri að Flugleiðir gætu tekið að sér flutninga fyrir varnarliðið til og frá íslandi." sagði Sigurður Helgason forstjóri Flugleiða á aðalfundi félagsins i gær. „Slíkir flutningar myndu tryggja betur rekstrargrundvöll flugleiðarinnar milli Islands og Bandaríkjanna. Því miður hefur ekki náðst árangur í þessu máli ennþá, en mér er kunnugt um að utanríkisráðuneytið heldur áfram athugunum sínum á mál- inu.“ Máttarstólpar í flugi í áratugi: „Mun sakna flugsins en óska því góðs gengis“ — segir Alfreð Elíasson TVEIR stjórnarmenn Flugleiða sem gáfu ekki kost á sér til endurkjörs, Alfreð Elíasson og Bergur Gíslason, hafa báðir ver- ið meðal máttarstólpa flugsins á Islandi um áratuga skeið. Berg- ur frá árinu 1940 þegar hann hóf starf á vettvangi FLugfélags íslands og Alfreð með stofnun Loftleiða 1944 er það var stofnað og átti hann sæti í stjórn Loft- leiða frá upphafi og siðan stjórn Flugleiða. Morgunblaðið hitti þá Berg og Alfreð á aðalfundi Flugleiða í gær, en Bergur kvaðst vilja vera fáorður að venju um sitt starf að flugmál- um. Alfreð kvaðst hins vegar telja að það yrði nokkuð erfitt að fara alveg út úr fluginu eftir öll þessi ár. „Eg mun sakna flugsins," sagði hann, „maður hlýtur að sakna þess eftir þetta langa starf innan Loftleiða og Flugleiða," sagði hann, „en þó finnst mér mikið rykfallið í stjórninni, finnst satt að segja nauðsynlegt að skipta um blóð. Eg hef sagt það áður en það hefur ekki verið hlustað á það og því viidi ég verða fyrstur til. Það segir sína sögu að okkar staða var góð þegar sameiningin var gerð, en nú er flotið á því að selja okkar eignir og hvað verður hægt að fljóta lengi á því. Þegar fór að líða á þessa samvinnu hafði minnihlutinn ekkert að segja, en þó ég verði ekki á staðnum óska ég fluginu og fyrirtækinu góðs gengis. Það er hins vegar stað- reynd að með sameiningunni, sem aldrei skyldi verið hafa, fór þetta að klúðrast og það er jafn ljóst að það var ekki rétt á málum haldið hjá þáverandi ríkisstjórn að krefjast sameiningarinnar. Það sem mér hefur þótt vænst um í þessu starfi öll árin er velgengni Loftleiða og þar þakka ég fyrst og fremst samhug og einingu starfsmanna Loftleiða sem ávallt voru boðnir og búnir til þess að treysta hag félagsins sem mest þeir máttu."

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.