Morgunblaðið - 25.04.1981, Síða 37

Morgunblaðið - 25.04.1981, Síða 37
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 25. APRÍL 1981 3 7 Bragi Kristjónsson: Spjall um sjón- varp og útvarp Um páskahelgina lauk að sinni spurningaþætti Jónasar Jónasson- ar, einhverju alvinsælasta efni hljóðvarps. Jónas stýrir þáttunum af hýr- legri röggsemi, spurningarnar hjá Haraldi Olafssyni eru sniðugar og hinir tveir ungu menn, sem síðast stóðu uppi, Baldur Símonarson og Guðmundur Gunnarsson, sýndu og sönnuðu, að fjöifræðihneigð er enn rík meðal fólks. Það er mikil gæfa fyrir ríkisút- varpið að luma á manni eins og Jónasi Jónassyni: þessari fjöl- lyndu listamannssál, sem gengið hefur marga stigu og látið sér fátt óviðkomandi. Hann hefur verið leikari, söngvari og leikstjóri. Skrifað grínleiki og dramatísk leikverk, viðtalsbækur og smásög- ur. Er auk þess ljóðskáld og lagasmiður. Jónas er vinsæll út- varpsmaður. Það er hann sjálfsagt ekki fyrir þau verk, sem hann hefur mest í lagt. Og þó. Viðtöl hans, einkum síðari árin, hafa verið frábær — mörg hver. Röddin: dimm og hlý. Od dramatísk alúð og mannleg nærfærni Jónasar fram- kalla oft þann tón, sem margir leita, en fáir finna. Þetta sannaði hann enn einu sinni nú um helgina í viðtali við Þóri dómkirkjuprest Stephensen. Það er mikill vandi að vinna svo spurningar fyrir langt viðtal að vel fari og jafnan nauðsynlegt að geta skotið inn óvæntum spurningum. Enda hafa útvarpsmenn oft átt heldur dapra vist í viðtölum við prestastétt landsins: margir þeirra svara spurningum líkt því þeir séu að tala yfir moldum spyrils, ógn tregakenndir og beita margir hverjir hinni fjarrænu eintónun raddarinnar, sem kennd var í prestaskólanum fyrir síðustu alda- mót. Þó ekki hans herradómur, biskupinn, sem ætíð svarar með reisn og sann fyrir sinn Herra, hér meðal vor. Megi hans góða for- dæmi og innsmeygni trúarhiti smita sem flesta þjóna hans. Jónas hóf samtal þeirra dóm- kirkjuprests á spurningu um, hvort Islendingar væru feimnir og lokaðir. Og þótt svar prests væri fremur þófið, varð þetta samtal þeirra jafnaldra opið og einlægt; prestur skýrði bakgrunn sinn og áhugasvið, gerði væmnislaust grein fyrir hinni kristilegu boðun og þjónustu og vaxandi félagslegu þjónustuhlutverki presta. Það var líka óvenjulegt að heyra kirkjunn- Jónas Jónasson ar þjón fjalla af raunsæi um nánd dauðans, það himinhrópandi feimnismál kirkjunnar manna, sem blessaður dauðinn er þeim og öðrum sem bíöa hans í grennd. Og þegar Jónas varpaði fram spurn- ingu um, hvort bænir prests um störf löggjafans í næsta húsi bæru sýnilegan árangur, sýndi svar prests, að Stephensensættin er ekki dauð úr öllum æðum. Það eru viðtöl eins og þetta, sem lifa lengi með þeim sem hlýða. Mannleg samskipti, þarsem tjöldin eru dregin frá af virðulegri alvöru, skoðanaskipti á jákvæðum jafn- réttisgrundvelli. xxx Það mætti reyndar ætla af páskadagskrá hljóðvarps, að dagskrárstjórnin hafi verið í sér- lega „kaþólsku" skapi, þegar hún valdi efni til flutnings. Kannski þessi ágæti atbeini sé kominn frá hinum pólitísku sendlingum í út- varpsráðinu? Afbragðsgóðir þættir Gils Guð- mundssonar um Jón biskup Ara- son voru fluttir undir stjórn Gunn- ars Eyjólfssonar. Sami Gunnar annaðist einnig þáttinn Páskar að morgni, hlutar úr klassískum tón- verkum, sem hann keðjaði saman af reisn og einlægum trúarhita og var þetta hið prýðilegasta innlegg í helgi hátíðarinnar og öllum til sóma. Og Steingrímur Sigurðsson, kaþólskur framúrstefnulistamaður um áratugi, flutti myndrænar stemmningar sama kvöld. Auk þess var, einhverra hluta vegna, Sigurjón prófessor Björns- son fenginn til að flytja stuttan, en æði dularfullan fyrirlestur um efnið Maðurinn og trúin. Og var það hið mesta vandaverk fyrir ómenntað fólk að fylgja áttunum í máli fræðarans. xxx Erfðaprinsar/prinsessur og bómullarbörn eru nokkuð fjöl- mennur þrýstihópur á löggjafar- samkundu landsins. Nokkuð sama, til hvaða flokks er litið. Oft eru þetta þjóðnýtir menn, en sumir með Messíasarkennd á erfiðu stigi. Einn fyrrverandi erfðaprins úr þessum þrýstihópi, Svavar Gests- son. sat fyrir svörum um utanrík- is- og öryggismál landsins í sjón- varpi nýlega, andspænis þeim Ólafi Jóhannessyni, Geir Hall- grímssyni, Kjartani Jóhannssyni og af einhverjum ástæðum Frið- jóni Þórðarsyni. Þegar Magnús Kjartansson varð ráðherra fyrir 10 árum og fór að flytja inn íslenzka lækna frá Svíþjóð, var Svavar auðkjörinn eftirmaður hans á Þjóðviljanum, þá kornungur sveinn. Að vísu reyndist hempa forverans æði vel við vöxt fyrir erfðaprinsinn, en síðan hefur hann eflzt að burðum og fer möttullinn nokkuð vel núorðið. Árin hafa liðið í látlausu kífi, sveininum hefur skilað vel áleiðis í mannvirðingum og fyrir rúmu ári myndaði hann ríkisstjórn fyrir Gunnar Thorodd- sen. Við myndun stjórnarinr\ar var samið um ákveðnar pólitiskar af- borganir til lykilaðiljanna. Og í vor er komið að gjalddaga fyrir stjórn- arþátttöku sósíalista: framhaldin seta þeirra í stíflugerðarstjórninni er komin undir því, að hagstæð höndlun takist um öryggismál landsins, svo hægt verði að friða óstýriláta og bláeygða flokksmenn, sem staðið hafa með öndina í hálsinum alit tímabilið og eru nú gersamlega komnir í spreng. En framsóknarkallarnir í ríkis- stjórninni, einu réttkölluðu íhaldsmennirnir í landinu, hafa bersýnilega gert sér grein fyrir þeirri undarlegu staðreynd, að kok bómullarbarna Alþýðubandalags- ins eru jafnvíö í báðar áttir og kyngigeta þeirra með ágætum. Það verður því fróðlegt að sjá, hvernig Ólafur Jóhannesson og liösmenn hans leika það tafl til loka, sem nú er rétt hafið. Jakob V. Hafstein, lögfr. - Fiskiræktarmál 6: Laxveiðieftirlitið í landinu - Netaveiði við ströndina? - Úthafsveiðin mikla Lax- og silungsveiðilögin nr. 7fi frá 1970 hafa að geyma yfirgripsmikil og merk ákvæði um verndun íslenzka laxastofns- ins, friðun hans og bann gegn laxveiði i sjó. Mörgum þeim, er gerst þekkja framkvæmd þessara ákvæða lag- anna, hefur oft þótt þar heldur slælega á málum haldið af yfir- völdum lax- og silungsveiðimál- anna í landinu. Ekki skal þó fjölyrt um það að sinni. Langmerkustu ákvæði laganna í framangreindum efnum er að finna í 4. kafla þeirra og þá sérstaklega í 1. málsgrein 14. greinar, sem hljóðar — stutt og laggott þannig: „Eigi má veiða lax í sjó.“ Eftir því, sem bezt verður vitað, á þetta stórmerka ákvæði íslenzku lax- og silungsveiðilaganna enga hliðstæðu í veiðilöggjöf nágranna- þjóða okkar að austan — og sunnan — Svíþjóðar, Noregs, Dan- merkur, Færeyja, Skotlands, Englands og írlands, né heldur að vestan í Bandaríkjunum, Norður- Ameríku eða Kanada. Það er um leið vitað, að í löndum þessum hefur sjóveiði á laxi verið stunduð sem atvinnugrein frá fornu fari. Er ekki úr vegi að ætla, að íslenzki laxastofninn hafi af þessum ástæðum goldið tilfinnanlegt af- hroð. Enginn efi er á því talinn lengur, að sjóveiði á Altnatshafs- laxinum hjá umræddum þjóðum er talin hafa mjög skaðleg áhrif á hinar margvíslegu og auknu fiski- ræktarframkvæmdir á Atlants- haflaxinum hjá umræddum þjóð- um á norðanverðu Atlantshafi, bæði að austan og vestan hin síðari árin. Og merkir rithöfundar og vísindamenn, sem rannsakað hafa lifnaðarháttu og framgang Atlantshafslaxins hafa bent á 'þann ótta, að þessi frábæri fiskur sé ein þeirra dýrategunda, sem hverfa muni af manna völdum, ef ekki er duglega tekið í taumana. Og sem betur fer virðist þróunin nú stefna í rétta átt. Rétt þykir, í framhaldi af fram- ansögðu, að rifja upp og minna á niðurstöður Alþjóða Hafrann- sóknarstofnunarinnar á fundi ráðsins, sem haldinn var í Kaup- mannahöfn á síðastliðnu hausti, en þar er eftirfarandi upplýsingar að finna. 1. Að við Grænland muni árlega veiðast á línu og í net um 68% af laxi, sem klakist hefur út í ám og vötnum eða ræktaður í Bandaríkjunum, Kanada og ír- landi — þar af eru 18% talin af írlandsstofni. 2. Að þau önnur 32% af laxi, sem árlega er veiddur við Græn- land, sé að öllum líkindum mestmegnis af norskum, sænskum og íslenzkum stofni, í þeirri röð að magni til, sem hér er talin, án sérstakrar tilgrein- ingar. 3. Að nú er vitað að Grænlending- um hefur verið veitt leyfi til að veiða á þessu ári 1250 smálestir af laxi á úthafinu — þ.e. á Norður-Atlantshafinu. 4. Að fyrir liggja upplýsingar um það, að Færeyingar veiddu á síðasta ári hvorki meira né minna en rúm 690 tonn af laxi á línu og í net í nágrenni eyjanna og hyggjast tvöfalda þetta veið- imagn á þessu ári — nánar tiltekið að veiða á línu og í net um 1400 smálestir af Atlants- hafslaxi. 5. Að Norðmenn fullyrða að yfir 30% af þeim laxi, sem Færey- ingar veiða þannig á úthafinu, sé af norskum laxastofni en 40—60% séu af sænska, ís- lenzka og skozka laxastofnin- um. Það virðist því ekki fara á milli mála lengur, stutt af starfi og rannsóknum vísindamanna á lifn- aðarhætti, ferðum og framgangi Atlantshafslaxins, að þessar miklu úthafsveiðar hafa hinar örlagarikustu afleiðingar fyrir alla fiskiræktarframkvæmdir í löndunum sem liggja að Atlants- hafinu og framleiða Atlantshafs- laxinn í ám sínum og vötnum og klak- og eldisstöðvum. En þrátt fyrir þessar staðreynd- ir og niðurstöður hinna færustu manna er því haldið fram af fiskiræktaryfirvöldum okkar og í ritgerðarsmíð íslenzks hagfræði- stúdents við Gautaborgarháskóla, gerðri á vegum Framkvæmda- stofnunar Islands, að „hafbeit" á laxi hér á landi — jafnvel að óbreyttum úthafsveiðum — geti orðið arðbærari atvinnugrein heldur en sjóeldi Norðmanna á laxi sé í dag — en þeim laxi sleppa Norðmenn aldrei út á afrétt Atl- antshafsins, þar sem laxinum er mokað upp í net Færeyinga, Grænlendinga og annarra þjóða — heldur nýta hann einir heima við strendur sínar. Og því er haldið fram að jafnvel aðeins 3% endurheimta í hafbeit geti skilað slíkum og álíkum arði, bara ef nógu miklu magni er sleppt og sent út af afrétt Atlantshafsins. Það er erfitt að trúa slikum vísindum. Og hér er um mjög alvarlegt mál að ræða. sem ör- ugglega þarf endurskoðunar við. En er þá ekki líka hollt, í framhaldi af því, sem hér hefur sagt verið að líta í eigin barm og spyrja: Erum við lslendingar sjálfir saklausir í þessum efnum? Getur það verið rétt, sem háværar sögu- sagnir herma á hverju sumri, að lax sé veiddur í sjó hér við land, svo að segja í hverri vík, firði og flóa og sumsstaðar jafnvel í sjón- máli við lögreglu- og dómsvaldið í landinu? Og ef þetta er rétt, jafnvel aðeins fótur fyrir því, er þá hið merka ákvæði í 1. máls- grein 14. greinar lax- og silungs- veiðilaganna nr. 76 frá 1970 nokk- urs virði, sem hljóðar þannig, eins og áður er að vikið: „Eigi má veiða lax í sjó“ Og þá er komið að þeim þætti, sem greinarstúfur þessi átti ekki hvað sízt að fjalla um og gera að umtalsefni: Laxveiðieftirlitið í landinu Lax- og silungsveiðilögin mæla svo fyrir um í 89. og 90. grein laganna, 13. kafla — að ráðherra skipar eftirlitsmenn með veiði, þar sem þurfa þykir. Þessir eftirlitsmenn — lög- reglumenn á sína vísu — geta haft býsna mikið og víðtækt vald sam- kvæmt lögunum, ef vel er um hnútana búið af ráðherra. Þó verður því tæpast neitað, að nokk- ur hnökri er hér á mála- og lagatilbúnaði, þar eð ólögfróðum embættismanni er veittur íhlutunarréttur um það, hvort og hvar skuli skipa umrædda eftir- litsmenn, þó að ráðherra sé að sjálfsögðu ekki alfarið bundinn slíkri íhlutun eða tiilögu. Mönnum hefur hinsvegar alls ekki dulist það á undanförnum tugum ára, að þetta þýðingar- mikla eftirlitsstarf og vald — sem um leið er beint löggæzlustarf og vald, hefur oftast nær verið næsta bágborið. Eftirlitsmennirnir með laxveið- inni eiga ekki aðeins að hafa eftirlit með framkvæmd 1. máls- greinar 14. greinar lax- og silungs- veiðilaganna — „Eigi má veiða lax í sjó“ — Þar kemur miklu víðtæk- ara starf til greina og má í því sambandi benda á 15. grein lag- anna um bann gegn veiði nálægt árósum (1000 og 2000 metra mörk- in), 16. gr. um bann gegn ádrætti í ós o.fl., 17. gr. um frjálsa för fisks eftir miðju vatni, 18. gr. um veiðitíma í ám og vötnum, 19. gr. um ádrátt í ám og vötnum — takmörkun á netaveiðitíma í ám — 22. gr. um veiði í klak, 23. gr. um friðun lax frá 25. sept. til 20. maí, 25. gr. um silungsveiðibann, 30. gr. um veiðistangafjölda í ám og vötnum, 31. gr. um girðingar í straumvötnum, 33. gr. um ádrátt- arsvæði í straumvötnum, 34. gr. um takmörkun veiðivélar við % hluta ár og % hluta ósasvæðis — um möskvastæðir á lax- og sil- ungsnetum o.fl., 38. gr. um veiði- tæki, sem nota má — auk ótal- margra annarra ákvæða laganna, sem fela mætti eftirlitsmönnum að hafa auga með og veitir ekki af. Hér er meðal annars komið inn á mjög veigamikið atriði er snert- ir þá miklu nauðsyn fyrir okkur fslendinga að greina í löggjöf á milli veiðilöggjafar annarsvegar og fiskiræktarlöggjafar hinsveg- ar eins og aðrar þjóðir hafa löngu gert. Af framansögðu mætti það aug- ljóst vera öllum þeim, sem af alúð og áhuga hugleiða þessi þýð- ingarmiklu mál okkar íslendinga, hve augljóst það virðist vera, að taka hér vel í taumana, gjörbreyta og styrkja laxveiðieftirlitið í land- inu og á sem víðtækastan og beztan hátt að efla og styrkja þá starfsemi sem stefnir til stórauk- innar fiskiræktar og sköpun nýs atvinnuvegar í landinu. Þess má svo að lokum geta, að við síðustu samningsgerð við Fær- eyinga, í sambandi við fiskveiðar við strendur landsins, var mjög mikið rætt um úthafsveiðar Fær- eyinga á laxi í net og á línu. Samþykktu þá Færeyingar að íslendingar gætu hvenær sem væri skipað eftirlitsmann með laxveiðum Færeyinga á hafinu umhverfis eyjarnar og víðar, ef þurfa þætti. Ráðherra sá. sem fer með mál þessi. getur því hvenaT sem er — bæði samkvæmt þessu samningsákvæði við Færeyinga svo og einnig samkvæmt niður- lagi 90. greinar lax og silungs- veiðilaganna. hrundið umraxldu eftirliti i framkva md.

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.