Vísbending


Vísbending - 18.12.1997, Qupperneq 7

Vísbending - 18.12.1997, Qupperneq 7
^ísbending Framsóknarflokkurinn var brautryðjandi og aðalmálsvari haftabúskaparins 1930-1960 en allir stjómmálaflokkar landsins áttu aðild að ríkisstjórnum þessa tímabils og áttu sinn þátt í að viðhalda honum. Gylfi átti sæti í ríkisstjórn Hermanns Jónassonar 1956-1958 sem menntamálaráðherra. Hann telur. að ef áform Hræðslubandalagsins um hreinan þingmeiri- hluta út á liðlega 35% atkvæða hefðu gengið eftir, hefði sú stjóm horfið af braut haftanna. Þessari mikilvægu spurningu verðuraðsvaraallrækilega. Henni verðurekki svarað nernameðþvíaðrifjauppþýðing- armikil atriði í stjómmálaþróuninniáfyrri hlutaáratugarins. Þótt hagur Islendinga hafi batnað mjög á styrjaldarárunum fór efnahagskeifið þá algjörlega úr skorðum. Verðbólga varð mikil og festi svo djúpar rætur, að bar- átta við verðbólgu varð eitt helsta vanda- mál íslenskra efna- hagsmála næstu ára- tugi. Við lok heims- styrjaldarinnarbreytt- ust viðskiptakjör þjóðarinnar mjög til hins verra. Við því var ekki brugðist með skynsamlegum hætti. Genginu, sem hafði verið ákveðið skömmu áður en styrjöldin braust út, var haldið óbreyttu. Undir þeim kringum- stæðum varómögulegtannað en að haldaí haftabúskapinn. Smám saman varð þó æ fleirum ljóst, að hvort tveggja væri nauðsynlegt: breyting á genginu og fráhvarf frá haftabúskapnum. Ég hafði orðið jafn- aðarmaður, sósíal- demókrati, á mennta- skólaárum mínum. Þá varþað stefnajafnað- armanna, að mikil- vægustu auðlindir skyldu vera í eigu ríkisins, stórfyrirtæki þjóðnýtt og fram- vindu efnahagsmála stjómað með áætlun- arbúskap, jafnframt því sem lögð væri áhersla á velferðar- sjónarmið með framkvæmd víðtækrar félagsmálastefnu. En einmitt á árunum eftir heimsstyrjöldina varð smám saman gagngerð breyting á stefnu jafnaðarmanna í Evrópu. Þeir urðu fráhverfir ríkis- afskiptum og áællun- arbúskap og tóku að aðhyllast markaðs- búskap, sem þeir töldu bestu leiðinatil þess að geta eflt sky n- samlegt og réttlátt velferðarkerfi. Þessi breyting varð fyrst í Þýskalandi og síðan á Norðurlöndum. I Bretlandi hefurhún þó í raun og veru ekki orðið fyrr en með ný- legum sigri Verkamannaflokksins undirforystuTonysBlairs. Ég aðhylltist þessi sjónarmið mjög snemma, og hið sama átti sér stað með ýmsa aðra í Alþýðuflokknum, t. d. Emil Jónsson og Harald Guðmundsson. Með hliðsjón af þessum El'tir fall vinstri stjórnar Hermanns í desember 1958 myndaði Alþýðunokkurinn minni- hlutastjóm. Sú stjóm rak verðhjöðnunarpólitík í efnahagsmálum, en meginhlutverk henn- ar var að sjá um stjórn landsins, meðan flokkarnir væru að koma sér saman um nýja kjördæmaskipun, sem tók gildi í seinni kosningunum 1959. nýju sjónarmiðutn varð okkur ljóst, að umskipti í íslenskum efnahagsmálum væru nauðsynleg. Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn urðu sammála um það 1950 að breyta genginu og gera tilraun til þess að hverfa frá haftabúskapnum. Þessar ráðstafanir mis- heppnuðust af ýms- um ástæðum, þótt þær hafi verið skyn- samlegar. Við- skiptakjör voru óhagstæð og afli lé- legur. Mikilvægara var þó hitt að stjórn efnahagsmála inn- anlands tókst illa. Nægilegs aðhalds var ekki gætt í fjár- málum ríkisins og peningamálum, auk- in álagning olli hækkun á innfluttri vöru, og vísitölu- binding launa var ekki afnumin. Nið- urstaðan varð sú, að þessir tveir stærstu flokkar landsins, Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn, sem voru viðvöld 1950-1956, hurfu aftur inn á haftabrautina. A þessum árum kynntist ég Her- manni Jónassyni mjög náið. Ég tel, að honum hafi þá verið orðið ljóst, að tími gamla haftabúskap- arins væri liðinn. Ey- steinn Jónsson gerði sér einnig ljóst, að gagngerar breyting- ar væru nauðsynleg- ar. Þessvegnaheldég fast við þá skoðun rnína, að hefðu Frarn- sóknarllokkurinn og Alþýðuflokkurinn unnið meirihluta á Alþingi sumarið 1956, þá hefði genginu verið breytt, og rnikil- væg spor verið stigin að afnámi haftakeif’isins. En aðild Al- þýðubandalagsins að stjóm Hemianns Jón- assonar 1956-1958 konr í veg fyrir slíkar ráðstafanir. Þær hefðu auðvitað aldrei orðið eins róttækar og ráðstafanir Viðreisn- arstjórnarinnar tjórum árum síðar. Og breyting á kjör- dæmaskipuninni hefði eflaust orðið erfiðari í samstarfi við Framsóknarflokkinn Ríkisráðsfundur með ráðuneyti Bjarna Benediktssonar. en þær urðu síðar í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn. Og það skiptirauðvitaðmeginmáli.aðforystumennSjálfstæðisflokks- ins í samningunum um myndun Viðreisnarstjómarinnar voru Olafur Thors og Bjarni Benediktsson. Sjónannið þeirra vom / 7

x

Vísbending

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Vísbending
https://timarit.is/publication/281

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.