Morgunblaðið - 20.05.2004, Side 33

Morgunblaðið - 20.05.2004, Side 33
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 20. MAÍ 2004 33 unglyndi býr um að það sé vel að fyrirbyggja æðasjúkdóma og reynt með aðra ilsa Íslendinga er hún var áður og að fólki hefur ver- um tennurnar. En m ekkert verið gert irbyggja þróun að er það sem er þetta verkefni.“ hófst veturinn forrannsóknum og haldið áfram þar ru komin í til- urðarhóp. ir að þegar verk- purningalistar dur níunda bekkj- þeir einstaklingar einkenni þung- nn segir að ein- finnist hjá um 25– þessum aldri. Þeim einingarviðtal, þar sem kemur ekki ð öðru leyti, ræðir reinir þá sam- m bandaríska geð- rökkunum er síðan g samanburð- ra árangur ir að ýmis önnur lyndi hafi greinst í það sé nokkurs verkefnisins sem gsað út í upp- fi unglingar m.a. is- og vímuefna- tferlisröskun og um unglingum sé ræði. er síðan boðið m stendur í tólf r kennir náms- ðst er við hugræna rakkarnir eru yndi og með hvaða að takast á við ig kennt að þekkja a slæmri líðan og eim. ir að ætlunin sé að num tveimur til og sjá þannig ngið þunglynd- a sem sátu nám- em enga fræðslu kninni sé ekki omið í ljós góður afi sex mánaða um 2001–2003 gef- r sem sátu nám- engið þunglynd- enga fræðslu t vera vísbending hafi erindi sem erfiði og það er það sem er svo gef- andi.“ Eiríkur segir að námskeiðið Hug- ur og heilsa virðist lofa góðu um að sporna megi við þróun þunglyndis meðal ungmenna og vísbendingar séu um að þátttakendur haldi áfram að nýta sér það sem lærst hefur að námskeiðum loknum. Hann segir að niðurstöðurnar ættu að nýtast þeim sem fást við geðræn vandkvæði, auka þekkingu á hugrænni atferl- ismeðferð og auka vægi forvarna. Gæti orðið valkostur í skólum landsins Inntur eftir því hvort stefnan sé að taka námsefnið upp í öllum grunnskólum landsins segir Eiríkur Örn að áhugi á verkefninu sé vissu- lega mikill og margir skólar hafi sýnt því áhuga. „Þetta er rannsóknarverkefni og það þarf að ljúka því áður en hægt er að hugsa næsta skref, en ef þetta reynist sem skyldi get ég vitanlega séð þetta fyrir mér sem valkost í skólum. Ég held að það sé svo mik- ilvægt að grípa inn í atburðarásina snemma og í rauninni koma í veg fyrir þróun þunglyndis sem hefur svo mikil áhrif á líf einstaklingsins og fjölskyldu hans. Þetta gæti líka ef til vill haft áhrif á þróun annarra kvilla sem eru afleiðing depurðar.“ Inntur eftir því hvað skýri það að tíðni þunglyndis aukist jafn mikið og raun ber vitni við 14–15 ára aldur segir Eiríkur Örn að margt geti skýrt það. „Á þessu aldursskeiði verða miklar hormónabreytingar sem hafa áhrif á líðan og hegðun og þetta eru miklir umbrotatímar.“ Hann segist ekki hafa séð neinar viðhlítandi skýringar á því hvers vegna þunglyndi aukist jafn mikið og raun ber vitni á þessum aldri, en á þessu aldursskeiði aukist kvíði jafnframt mikið. „Það eru miklar kröfur gerðar til krakkanna í þjóð- félaginu og á svo margan hátt. Þau þurfa að standa sig vel í skóla og svo er það tískan og allar þessar ímyndir sem er haldið að krökk- unum.“ Eiríkur Örn segir að í ljós hafi komið að íslenskir krakkar í níunda bekk virðist eiga mun erfiðara með að tjá tilfinningar sínar en jafn- aldrar þeirra í Bandaríkjunum, en Íslendingar geti aftur á móti lýst at- ferli mjög vel. „Ég veit ekki hvort þetta er í þjóðarsálinni og hluti af því að vera Íslendingur. Í Íslend- ingasögunum er lítil skírskotun til tilfinninga, heldur lýsingar á atferli. Ég hugsa að okkur sé kannski ekki mjög eiginlegt að tala mikið um til- finningar,“ segir Eiríkur Örn. þunglyndi hjá unglingum nina@mbl.is Morgunblaðið/Sverrir ærir hvernig hann á að takast á við þunglyndi, ef og þegar r. Lyfjameðferð við þunglyndi er ekki talin virka á sama ungmennum og hjá fullorðnum. En við getum notað sál- íhlutun fyrir forvarnir,“ segir Eiríkur Örn. HEIMILD forseta til að synja lagafrumvarpi staðfest- ingar hefur nokkuð komizt á dagskrá síðustu daga og þá sérstaklega hvernig skilja beri 26. gr. stjórnarskrárinnar þar sem meðal annars er mælt fyrir um hlut forseta Ís- lands í lagasetn- ingarvaldi sem gert er ráð fyrir í 2. gr. stjórnar- skrárinnar og hljóðar svo: „Alþingi og for- seti Íslands fara saman með lög- gjafarvaldið. Forseti og önn- ur stjórnarvöld samkvæmt stjórn- arskrá þessari og öðrum landslög- um fara saman með framkvæmdarvaldið. Dómendur fara með dóms- valdið.“ Í 26. gr. eru nánari ákvæði um hlut forseta í löggjafarvaldi. „Ef Alþingi hefur samþykkt lagafrumvarp, skal það lagt fyrir forseta lýðveldisins til staðfestingar eigi síðar en tveim vikum eftir að það var samþykkt, og veitir staðfesting- in því lagagildi. Nú synjar for- seti lagafrumvarpi staðfesting- ar, og fær það þó engu að síður lagagildi, en leggja skal það þá svo fljótt sem kostur er undir atkvæði allra kosninga- bærra manna í landinu til sam- þykktar eða synjunar með leynilegri atkvæðagreiðslu. Lögin falla úr gildi ef sam- þykkis er synjað, en ella halda þau gildi sínu.“ Hér er álitamálið hvort for- seti hafi sjálfur þetta synjunar- vald eða geti ein- ungis beitt því með atbeina ráð- herra. Þór Vil- hjálmsson fv. hæstaréttardóm- ari hefur hefur í grein í Mbl. 18. maí sl. haldið því fram að valdið sé í reynd í höndum ráðherra. Þessa skoðun styður hann við 13. gr. stjórnarskrárinnar sem hljóðar svo: „Forsetinn læt- ur ráðherra fram- kvæma vald sitt. Ráðuneytið hefur aðsetur í Reykjavík.“ Nú er orðið vald ekki einnar merkingar eins og Þór virðist álíta og hún ræðst framar öðru af samhengi í texta. Í 2. gr. hefur orðið þríþætta merkingu: löggjafarvald, framkvæmdar- vald og dómsvald og þá er spurningin hvers konar vald er átt við í stjórnarskrárgreininni – löggjafarvald, framkvæmdar- vald eða hvorttveggja. Dóms- vald kemur hér ekki til álita. Hlutdeild forseta í löggjaf- arvaldi birtist í því að hann staðfestir lög eins og segir í 26. gr. og það veitir þeim gildi þeg- ar ráðherra hefur undirritað þau með honum. Sú undirritun veitir ráðherra enga hlutdeild í lagasetningarvaldi, en á að tryggja að lög hafi fengið form- lega rétta meðferð á þingi. Öðr- um kosti hlyti að vera tekið fram í 2. gr. að Alþingi, forseti og önnur stjórnarvöld færu með lagasetningarvald, eins og mælt er um framkvæmdavald- ið, en ákvæði 2. gr. voru tekin til endurskoðunar 1944. Með viðbótinni „önnur stjórnarvöld“ var skipan framkvæmdarvalds löguð að veruleikanum, en eng- ar efnisbreytingar gerðar á ákvæðum um löggjafarvald. Af augljósum ástæðum gat ekki komið til greina að fá ráðherr- um – handhöfum framkvæmd- arvalds – hlutdeild í löggjaf- arvaldi. Það hefði brotið gegn meginreglu stjórnskipunarinn- ar um þá valdgreiningu sem gert er ráð fyrir í 2. gr. Þessu til frekari stuðnings koma orð greinargerðar þar sem 26. gr. stjórnarskrárfrum- varpsins frá 1944 er nánar skýrð. Þar segir meðal annars: „Ákvörðun um slíka stað- festingarsynjun eða málskot tekur forseti án þess að at- beini ráðherra þurfi til að koma.“ Sami skilningur birtist í um- mælum þingmanna í umræðum á Alþingi 1944. Að mati Þórs Vilhjálmssonar skiptir ekkert af þessu máli: skýr texti 26. gr., ákvæði 2. gr. um hlut for- seta í lagasetningarvaldi, orð greinargerðar og skilningur alþingismanna; allt eru þetta að hans dómi léttvæg lögskýring- argögn og að engu hafandi gegn orðunum 13. gr. að forseti láti ráðherra „framkvæma vald sitt“. En þegar á reynir eru orð ákvæðisins ekki skýrari en svo að Þór grípi ekki til lögskýring- argagna (sbr. ritgerð hans í Af- mælisriti Gauks Jörundssonar) og nú er dönsk stjórnskipunar- hefð lögskýringargagnið og kenningar danskra og nokk- urra annarra norrænna fræði- manna um stöðu konungs. Hin danska hefð gengur sem sé framar íslenzkum lögskýringar- gögnum og niðurstaðan er þessi: „Ef svo ólíklega færi, að for- setinn undirritaði ekki, væri sú neitun þýðingarlaus og lög- in tækju gildi sem staðfest væru og án þess að þjóðarat- kvæðagreiðsla færi fram.“ Var ekki konungssamband- inu slitið 1944? Sigurður Líndal svarar Þór Vilhjálmssyni Höfundur er fyrrverandi lagaprófessor. Sigurður Líndal Konungsríkið eða lýðveldið Ísland ’Hér er álitamálið hvortforseti hafi sjálfur þetta synjunarvald eða geti einungis beitt því með atbeina ráðherra. ‘ HESTAÍÞRÓTTIN er vin- sæl á Íslandi og hefur hesta- mennska verið ein allra vin- sælasta dægradvölin í langan tíma. Láta mun nærri að 25 þúsund manns hafi hesta- mennsku að dægradvöl og nokkur hópur manna hefur hana að atvinnu. Félagar í samtökum hestamanna eru taldir um 8 þúsund og fer fjölgandi samkvæmt upplýs- ingum Landssambands ís- lenskra hestamanna. Hrossa- eign landsmanna er talin um 80 þúsund hross og um 40 þúsund hross álitin notuð til tómstunda. Í námunda við flesta þéttbýlisstaði landsins hafa risið hesthúsahverfi þar sem hesteigendur verja reglu- lega nokkrum tíma. Þá er ógetið fjölda skipulagðra styttri og lengri hestaferða fyrir útlendinga jafnt sem Ís- lendinga. Þúsundir manna taka þátt í slíkum ferðum á hverju ári. Hjá því getur ekki farið að slys hljótist í svo um- fangsmiklu starfi og þarf að fyrirbyggja eftir mætti. Fjöldi slysa Á fimm ára tímabili frá 1999– 2003 komu alls 1.022 ein- staklingar á slysa- og bráða- móttöku LSH með áverka sem tengjast hestamennsku á ein- hvern hátt eða rúmlega 200 manns á ári. Sem betur fer er hér oftast um minniháttar slys að ræða en einnig mjög alvar- leg sem leiða til örkumla eða dauða. Þeir 1.022 sem slös- uðust voru alls með 1.457 áverka. Algengastir eru áverk- ar á höfði og hálsi 308, á mjöðm og læri 286, á kvið og baki 184, á úlnlið og hendi 175, á brjóstkassa 147 og annað af ýmsum toga og sjaldnar. Rúm- lega 8% þeirra sem slasast, eða 86 á tímabilinu, þurftu að leggjast á sjúkrahús vegna meiðsla sinna. Af þeim sem þurfti að leggja inn var rúmlega fjórð- ungur með mikla eða þaðan af meiri áverka. Tveir létust vegna af- leiðinga áverka sinna. Þessi slys eru allt of mörg og algeng. Hverjir slasast? Þeir sem í hlut eiga eru af öllum aldri og báðum kynjum. Konum er hættara í hesta- mennskunni en körlum en í flestum öðrum tegundum slysa slasast karlar oftar en konur. Á tímabilinu komu 579 konur og 443 karlar með áverka á slysa- og bráðadeild LSH. Slys meðal kvenna koma oft- ast fyrir á aldursskeiðinu frá tíu ára til þrítugs og eru al- gengust í aldurshópnum 15–19 ára. Karlarnir slasast mest um miðjan aldur. Ætla má að þetta sé einnig sá aldurshópur sem mest stundar hesta- mennskuna. Slys eru algeng- ust í apríl, maí og júní enda er það sá tími sem almenningur sinnir mest hestamennsku í þéttbýli. Atvinnumenn og ferðalangar eru meira á ferð- inni á tímabilinu júlí til sept- ember. Þá er ljóst að útreiðar um helgar þ.e. á laugardögum og sunnudögum, eru skæðar enda er þátttakan þá mest. Þeir sem slösuðust stunduðu nánast allir hestamennsku sér til ánægju eða heilsubótar og einungis átta af þeim 1.022 sem í hlut áttu, eru atvinnu- menn í greininni. Langflest slysanna verða á eða við úti- vistarsvæði en fá slys urðu í tengslum við reiðskóla. Á svæðum fyrir keppnis- og al- menningsíþróttir áttu 280 slysanna sér stað en eingöngu 43 slysanna virðast hafa átt sér stað á íbúðarsvæði. Bæði fjöldi slysa og hverjir eiga í hlut leiðir hugann að því hvort og hvað sé gert til að draga úr þeim. Öryggið og fækkun slysa Um það er engum blöðum að fletta að ýmislegt er hægt að gera til þess að draga úr lík- um á alvarlegum áverkum í hestamennsku. Fall af hest- baki og þá sérstaklega ef hest- urinn er á mikilli ferð býður hættunni heim. Góð þjálfun, varkárni og virðing fyrir hest- inum ásamt góðum fatnaði manna og vel gerðum reiðbún- aði minnka líkur á slysum og alvarlegum áverkum. Reið- hjálmar bjarga mannslífum. Hestamönnum fjölgar í ná- grenni höfuðborgarinnar og víðar. Full ástæða er til þess að minna fólk á gildi þess að sinna öryggi og aðgæslu í hesta- menskunni. Frum- skylda á að vera notkun reiðhjálma bæði meðal áhuga- og atvinnufólks og góður hlífðarbúnaður. Reið- tygi þurfa á vera í góðu lagi og gæta þarf að því að ístöð séu rúmgóð. Þá er ábyrgð þeirra mikil sem setja óvana knapa á lítt tamda eða varasama hesta. Óöryggi bæði hjá knapa og hesti er ávísun á slys. Nýir og óvanir gæðingar í hesthúsahverfum þurfa að venjast umferð og aðstæðum áður en þeir geta talist full- öruggir til útreiða. Mörgum hefur orðið hált á því að taka óvana hesta og ætla þeim um of á nýjum stað. Lokst verður að ætla vönum sem óvönum hestamönnum fullkomna til- litssemi hverjum við annan á reiðstígum og við og í hest- húsum. Árlega kemur nýtt fólk til leiks, sumir vanir og aðrir óvanir. Hægt er að draga úr slysum í hestamenskunni – það á að vera sameiginlegt átak allra hestamanna. Þetta má gera með réttri umgengi, réttum búnaði og hugsunarsemi. Hér reynir umfram aðra á leiðbein- endur, atvinnumenn, sölumenn á öryggisbúnaði og samtök hestamenna sem þurfa að halda uppi öflugri málsvörn fyrir allt sem má verða til þess að draga úr slysum og meiðslum á mönnum og hest- um. Brynjólfur Mogensen og Magnús Pétursson skrifa um slys í hestamennsku Brynjólfur Mogensen er svið- stjóri lækninga á slysa- og bráðasviði. Magnús Pétursson er forstjóri Landspítala – háskólasjúkra- húss. Magnús Pétursson Brynjólfur Mogensen Fækka má slysum í hestamennsku ’Á fimm ára tímabilifrá 1999–2003 komu alls 1.022 einstakling- ar á slysa- og bráða- móttöku LSH með áverka sem tengjast hestamennsku á ein- hvern hátt… ‘

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.