Morgunblaðið - 10.09.2005, Síða 30

Morgunblaðið - 10.09.2005, Síða 30
30 LAUGARDAGUR 10. SEPTEMBER 2005 MORGUNBLAÐIÐ UMRÆÐAN AF HVERJU sérstakan dag til- einkaðan þessu málefni? Sjálfsvíg eru eitt stærsta heilbrigðisvanda- mál heimsins þar sem um milljón manna falla fyrir eig- in hendi ár hvert. Þetta er ein algeng- asta dánarorsökin hjá ungu fólki. Áhrif sjálfsvígs á einstaklinga, fjöl- skyldur, vinnustaði, skóla, nágranna og samfélag eru mikil og þungbær. Kostnaðurinn sem tengist sjálfsvígum og sjálfskaðandi hegðun er áætlaður skipta billjónum dollara. Að ein milljón manna svipti sig lífi á ári þýðir að fleiri líf tapast á þennan hátt en í styrj- öldum, að á hverjum degi tapist jafn mörg líf og í New York 11.09. 2001. Vegna þessa hafa alheims- samtök fyrirbyggjandi aðgerða gegn sjálfsvígum (International Association for Suicide Prevent- ion, www.iasp.info)í samvinnu við Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina lagt til að þessi dagur 10. sept- ember verði táknrænn fyrir sam- eiginlega ábyrgð allra til að bjarga lífum sem annars glatast með sjálfsvígum. Árið 2000 sviptu 51 ein- staklingur sig lífi á Íslandi og þar af voru níu undir 20 ára aldri. Sem betur fer hafa þessar tölur farið lækkandi sérstaklega í yngsta hópnum. Á undanförnum árum hefur ver- ið unnið af meiri krafti að fyrir- byggjandi aðgerðum gegn sjálfs- vígum hér en áður. Margir aðilar hafa lagt hönd á plóginn og munar mestu um að á vegum Landlæknisembættisins var komið á fót verkefninu Þjóð gegn þunglyndi – fækkum sjálfs- vígum (www.thunglyndi.landlaekn- ir.is). Á vegum þess hefur verið rekið fræðslu- og þjálfunarstarf fyrir fagfólk um land allt, fræðslu- starfsemi fyrir almenning og ýmsa lykilhópa, auk samstarfs við fjöl- marga aðila, og má þar nefna hjálparlínuna 1717. Verkefnisstjóri er, Salbjörg Bjarnadóttir geð- hjúkrunarfræðingur. Sjálfsvíg og sjálfsvígstilraunir eru flókin og erfið vandamál en ekki er hægt að setja ábyrgð þess alfarið á sérfræðinga. Þessi mál koma öllum við. Eitt sjálfsvíg leið- ir af sér að líf glatast, hæfileikar tapast, og framlag til samfélags- ins lýkur. Fjölskyldur missa syni, dætur, feður og mæður. Sárin gróa seint hjá þeim sem eftir lifa. Sjálfsvíg og sjálfsvígstilraunir koma því okkur öllum við og snerta mörg okkar á lífsleiðinni. Vegna þessa alls er ég þess fullviss að Íslendingar telja að þessi málaflokkur fyrir- byggjandi aðgerðir gegn sjálfs- vígum sé fjármagnaður úr sam- eiginlegum sjóði landsmanna. Því miður er þetta ekki þannig. Stór hluti af kostnaði þessa starfs er fjármagnaður af viðskiptavinum einkafyrirtækja auk þess sem Evrópusambandsstyrkur vegur drjúgt í rekstri verkefnisins. Fyrirtæki hafa áttað sig á sam- eiginlegri ábyrgð en opinberir að- ilar mættu standa sig betur hvað þennan málaflokk varðar. Af opinberum aðilum hefur Heilbrigðisráðuneytið lagt mest til málaflokksins og ekki ætla ég að gera lítið úr því. Þegar stór sjálfsvígsbylgja gekk yfir á níunda áratugnum tóku þingmenn á sig ábyrgð og gerðu eitthvað í málunum. Hver er ábyrgð þeirra í dag?. Ég skora á þingmenn í öllum flokkum að kynna sér málefnið og meta sjálfir hvort fjárútlát úr sameiginlegum sjóðum séu við- unandi. Eflaust er hér gamla sagan á ferðinni það að málefnið gengur þvert á ráðuneytin og enginn einn vill taka ábyrgð. Menn hafa ekki hugsað málið til enda. Ég skora því á ráðherra þessa lands að hugsa til þessa málaflokks 10.september og koma með úrbætur ef þeim finnst ástæða til. Sjálfum finnst mér eðlilegt að grunnþjónustan varðandi þennan málaflokk sé greiddur af ríki en ýmis verkefni af fyrirtækjum og einstaklingum. Margar þjóðir hafa tryggt þetta með því að setja lög um þessa grunnþjónustu. En meðan við höfum ekki lög um þennan málaflokk þá væri eðli- legt að flest ráðuneytin legðu sitt af mörkum. Stundum hafa verið skipaðar nefndir með fulltrúum ráðuneyta af minna tilefni. Sýnum sameig- inlega ábyrgð. Þjóð gegn þunglyndi er ekki með neina dagskrá á þessum degi heldur verður frekari umfjöllun um sjálfsvíg og forvarnir í tengslum við geðheilbrigðisdaginn 10. október. Fyrirbyggjandi aðgerðir gegn sjálfsvígum Wilhelm Norðfjörð skrifar í til- efni alþjóðadags um fyrirbyggj- andi aðgerðir gegn sjálfsvígum ’Sjálfsvíg eru eittstærsta heilbrigðis- vandamál heimsins þar sem um milljón manna falla fyrir eigin hendi ár hvert.‘ Wilhelm Norðfjörð Höfundur er sjálfstætt starfandi sálfræðingur. LANDBÚNAÐUR er án nokkurs vafa stærsti atvinnuvegur jarðar- búa. Svo er trúlega einnig í Evrópu, enda rennur meginhluti fjárlaga Evrópusambandsins (ESB) til land- búnaðarmála. Þar er ekki um neina smá- aura að ræða, heldur um 4.250 milljarða á ári, sem er upphæð sem erfitt er að setja í skiljanlegt samhengi. En landbúnaður teng- ist einnig öðrum mik- ilvægum málaflokki, umhverfismálum. Það er rík ástæða til að staldra við á vettvangi landbúnaðar- og um- hverfismála í Evrópu, því þar á sér nú stað ör þróun með miklum breytingum á land- búnaðarkerfinu. Landbúnaðar- styrkir – umhverfisstyrkir Breytingar sem hér um ræðir fela í sér að reynt er að draga úr styrkjum hinna ríku þjóða til landbúnaðar, m.a. til að bæta sam- keppnisstöðu fátækari þjóða heimsins, sem geta ekki keppt við niðurgreiddar fram- leiðsluvörur iðnríkja. Einnig er verið að minnka fram- leiðslutengingu styrkja ESB en beina þeim í annan farveg, m.a. á vett- vangi byggðamála og umhverf- isverndar. Við úthlutun slíkra styrkja er gerð krafa um sjálfbæra landnotkun. Greiðslur ESB til landbúnaðar og dreifbýlis fylgja einkum tveimur meginleiðum: landbúnaðarstefnunni (Common Agricultural Policy; CAP) og byggðastefnu. Árið 2003 voru kynntar breytingar á landbún- aðarstefnunni og nú er stefnt að því að skera á tengsl milli framleiðslu og stuðningsgreiðslna. Þá eru byggða- styrkirnir í endurskoðun. Talið er að greiðslur ESB til land- búnaðar og byggðaþróunar (EDFRD) muni nema um 1.150 milljörðum íslenskra kr. á ári á tíma- bilinu 2007–2013. Þarna eru með- taldar greiðslur til umhverfis- verndar í landbúnaði (agri-- environmental measures), sem hafa verið hluti af stuðningi ESB við landbúnað og umhverfismál um nokkurt skeið. Þær geta t.d. falið í sér leiðir til að auka fjölbreytileika lífríkisins eða möguleika til útivistar, snúið að endurheimt votlendis o.m.fl. Miðað er við að aðildarríki leggi fram helm- ing fjármagnsins á móti ESB til þessara aðgerða. Þessi tegund stuðningsgreiðslna er einkar athygliverð út frá sjón- armiðum umhverfisverndar og byggðamála á Íslandi. Sambærilegir styrkir hérlendis gætu t.d. miðað við landgræðslu, endurheimt votlendis eða nátt- úrulegra birkiskóga, að hætta beit á auðnir og rofsvæði, uppbyggingu ferðamannaiðnaðar varðveislu menningarminja og búsetulands- lags, fjölbreytileika í atvinnuháttum í dreifbýli, eða varðveislu mikil- vægra búfjártegunda á borð við þær íslensku, svo nokkur dæmi séu tekin. Jarðvegsvernd Landbúnaður hefur gengið nærri jarðvegsauðlindinni á stórum svæð- um í Evrópu, auk þess sem hann hefur víða orðið til þess að ferskvatn mengast svo að erfitt getur verið að afla heilnæms drykkjarvatns. Með ofnýtingu hafa mikilvægar eigindir jarðvegsins skaðast, t.d. geta til að binda og miðla næringu og vatni. Nú þegar eru í gildi margvíslegar til- skipanir vegna vatns- verndar og mengunar til að draga úr neikvæð- um umhverfisáhrifum landbúnaðar. En jafn- framt hófst nýlega ferill sem miðar að jarðvegs- vernd í Evrópu. Gefið var út sérstakt skjal, svokallað Jarðvegsreifi (Soil Communication), sem síðan var rætt í opnum umræðuhópum um nokkurt skeið. Þessir hópar hafa nú skilað áliti og í undir- búningi er sérstök stefnumótun Evrópu- sambandsins um jarð- vegsvernd sem líta mun dagsins ljós á næstunni. Mikilvæg ráðstefna á Íslandi Það er mikilvægt að umræða um jarðvegs- vernd sé opin og að sem flestir taki þátt í henni. Það sama á við um stuðningsgreiðslur til landbúnaðar, Sú um- ræða er þó oft á tíðum afar viðkvæm, enda hagsmunir margra í húfi. Stuðningur til landbúnaðar á Íslandi er mikill og verður æ háðari alþjóð- legum skilyrðum. Dagana 14.–18. september verður haldin alþjóðleg ráðstefna um stefnumótun fyrir jarðvegsvernd í heiminum. Hún er haldin á vegum Landbúnaðarháskóla Íslands og Landgræðslu ríkisins í samvinnu við erlendar stofnanir og ráðgjafa- nefndir. Ráðstefnuna sækja 50–60 erlendir sérfræðingar á þessu sviði. Ætlunin er að móta tillögur fyrir þá sem endanlega taka ákvörðun um framkvæmd jarðvegsverndarstefnu í ESB og á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Að lokum Það eru tímar breytinga og tæki- færa í alþjóðlegum landbúnaði og umhverfismálum. Breytingar á styrkjaumhverfi í átt til umhverfis- styrkja eru ekki ógnun við landbún- aðinn, heldur tækifæri til að styðja við framleiðslu hágæða afurða á Ís- landi, í sátt við umhverfið, til hags- bóta fyrir hinar dreifðu byggðir landsins. Þær breytingar sem nú eiga sér stað endurspegla það sjónarmið að það er ekki sjálfsagður réttur bænda að fá landbúnaðarstyrki, heldur val samfélagsins, í almanna- þágu. Þjóðir heimsins vilja tryggja fæðuöryggi og gæði framleiðslunnar og viðhalda dreifðum byggðum og til þess eru gerðir samningar við bændur og aðra dreifbýlisbúa. Landbúnaðarstyrkir eru ekki einka- mál bænda og viðsemjenda hverju sinni, heldur varða þjóðarheill. Það er því mikilvægt að sem flestir komi að mótun landbúnaðarstefnu og að verndun umhverfisins sé höfð að leiðarljósi. Landbúnaðar- og jarðvegsvernd: Alþjóðleg þróun til sátta Ólafur Arnalds fjallar um mikilvægi jarðvegsverndar og minnir á ráðstefnu um sama efni Ólafur Arnalds ’Þær breyt-ingar sem nú eiga sér stað endurspegla það sjónarmið að það er ekki sjálfsagður rétt- ur bænda að fá landbúnaðar- styrki, heldur val samfélags- ins, í almanna- þágu.‘ Höfundur er prófessor við umhverfis- deild Landbúnaðarháskóla Íslands. ÞÁ ERU fram komnar hug- myndir stjórnarflokkanna um hvernig sameigin- legum sjóði lands- manna, sem fékkst fyrir sölu Símans, skuli útdeilt. Það er alltaf álita- mál hvernig skuli forgangsraða, en þau verkefni sem ráðist verður í eru öll brýn. Hafa sum þeirra beðið úrlausnar lengi, svo ætla má að lands- menn séu almennt sáttir við að verja fénu til fram- kvæmdar þeirra, s.s. til byggingar fram- tíðar háskólasjúkra- húss, niðurgreiðslu erlendra skulda, vegabóta o.fl. Öllum er kunnugt um hvernig pening- unum verður varið í stórum dráttum, en ástæða er til að vekja sérstaka athygli á vegabótum á höfuð- borgarsvæðinu. Þar á meðal annars að verja um 8 millj- örðum í að ljúka fyrsta áfanga Sunda- brautar á árunum 2007–2010 og er það vel. En því miður kemur einnig fram að hugmyndin er að fara með Sundabraut í einkafram- kvæmd með tilheyrandi gjaldtöku. Því má segja að þetta sé ekki fjár- veiting af hálfu hins opinbera heldur lánveiting til lengri tíma. Og hverjir skyldu svo borga brús- ann? Slíkur skattur verður þungur baggi á Vestlendingum sem þegar greiða einka- framkvæmdina við Hvalfjarðargöng að stórum hluta, en hún bitnar þó hvað harka- legast á Kjalnes- ingum. Reykjavíkurborg skiptist í 10 hverfi og svo virðist sem það hafi enn einu sinni gleymst að Kjalarnes er eitt þeirra. Kjal- arnes er hluti af Reykjavíkurborg og það er fráleitt að ætla að skattleggja eitt hverfi borgarinnar með þeim hætti að íbúarnir þurfi að greiða sérstakt gjald til að komast til ann- arra borgarhverfa. Það er harla ólíklegt að íbúum Vesturbæjar eða Hlíða væri boðið upp á slíka skattlagn- ingu aukalega. F- listinn í borgarstjórn leggst eindregið gegn þessari fráleitu skatt- heimtu á íbúa Reykjavíkur. Kjalnesinga- skattur? Margrét Sverrisdóttir fjallar um samgöngubætur og hverjir greiða fyrir þær Margrét Sverrisdóttir ’… það er frá-leitt að ætla að skattleggja eitt hverfi borgar- innar með þeim hætti að íbú- arnir þurfi að greiða sérstakt gjald til að kom- ast til annarra borgarhverfa.‘ Höfundur er varaborgarfulltrúi F-listans í borgarstjórn. Jónína Benediktsdóttir: Sem dæmi um kalrifjaðan sið- blindan mann fyrri tíma má nefna Rockefeller sem Hare telur einn spilltasta mógúl spilltustu tíma… Sturla Kristjánsson: Bráðger börn í búrum eða á afgirtu svæði munu naumast sýna getu sína í verki; þeim er það fyrirmunað og þau munu trú- lega aldrei ná þeim greind- arþroska sem líffræðileg hönnun þeirra gaf fyrirheit um. Kristján Guðmundsson: Því miður eru umræddar reglur nr. 122/2004 sundurtættar af óskýru orðalagi og í sumum tilvikum óskiljanlegar. Sigurjón Bjarnason gerir grein fyrir og metur stöðu og áhrif þeirra opinberu stofn- ana, sem heyra undir sam- keppnislög, hvern vanda þær eiga við að glíma og leitar lausna á honum. Þorsteinn H. Gunnarsson: Nauðsynlegt er að ræða þessi mál með heildaryfirsýn og dýpka umræðuna og ná um þessi málefni sátt og með hagsmuni allra að leiðarljósi, bæði núverandi bænda og fyrrverandi. Aðsendar greinar á mbl.is www.mbl.is/greinar

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.