Hugur - 01.01.2007, Síða 183

Hugur - 01.01.2007, Síða 183
Milli Guðs ogjjöldans 181 Stórmennið sem milliliður Svipað Channing í fyrirlestrinum „Sjálfsmenntun“ er niðurstaða ritgerðar Emer- sons um „Nytsemi stórmenna" (1850) sú að „stórmenni [séu] til svo fram geti komið stærri menn.“131 Með útgeislun smiti stórmennið aðra menn sem taki í kjölfarið sjálíir að opna fyrir innstreymi hins sameiginlega ljóss: „I okkur öllum býr viska þótt fæst okkar virki hana. Það þarf ekki nema félagsskap eins viturs manns og þá verða allir vitrir, svo hratt smitar viskan út frá sér.“132 Stórmenni þessi eru ekki alfarið á eigin vegum heldur sendiboðar að ofan: „Náttúran sendir aldrei stórmenni á þessa jörð án þess að trúa annarri sál fyrir leyndarmálinu."133 Emerson leggur áherslu á það að uppspretta ljóssins sem stórmennið geislar út frá sér er ekki í stórmenninu sjálfu: „Mátturinn sem þeir miðla er ekki þeirra. Þegar við hrífumst af hugmyndum er það ekki Platoni að þakka, heldur hug- myndinni sem Platon stóð einnig í þakkarskuld við.“134 Yíirsjáist okkur þetta hef- ur það eftirfarandi afieiðingar: „Dálæti okkar á skynseminni úrkynjast út í það að verða persónudýrkun boðberans."135 Þegar við erum hins vegar farin að átta okkur á þessu munum við hætta að leita að fullkomnun í mönnum, og munum gera okkur ánægð með félagslegt sendifulltrúahlutverk þeirra. [...] Við höf- um ekki fundið hina einu sönnu leið til að hagnast á snillingi svo lengi sem við höldum að hann sé upphafskrafturinn. Þegar hann hættir að hjálpa okkur sem orsök tekur hann að hjálpa okkur fremur sem afleiðing. Þá birtist hann sem málsvari margfalt stærri hugar og vilja. Hið ógagn- sæja sjálf verður gagnsætt með ljósi frumorsakarinnar.136 Með þetta fyrir augum er eftirtektarvert að Róbert Haraldsson virðist gera boð- skap Emersons að guðlausri einstaklingshyggju sem hvetur menn til að sleppa á réttum tímapunkti takinu á eftirbreytniverðum fyrirmyndum og leita snilligáf- unnar í sjálfum sér. Hjá Emerson jafngildir það að snúa aftur til sjálfs sín því að snúa aftur til Guðs innra með sér: „einungis með því að snúa aftur til sjálfs sín eða Guðs innra með þeim sjálfum geta þeir vaxið að eilífu."137 Maðurinn sleppir fyrir- myndinni eða milliliðnum til þess að komast í milliliðalaust samband við upp- sprettu snilligáfiinnar, Guð, sem er bæði innra með manninum og utan hans, í innri náttúru mannsins jafnt sem í hinni ytri náttúru: „gakktu einn [...] og þorðu að elska Guð án milligöngumanns".138 m Emerson, „Uses of Great Men“, s. 38. Sama rit, s. 29. J33 Sama rit, s. 36. x34 Emerson, „The American Scholar", SWE 240-241. x35 Emerson, „Uses of Great Men“, s. 23. x36 Sama rit, s. 38. x37 Emerson, „Divinity School Address", s. 254. j38 Sama rit, s. 261. Svipaða áherslu á sjálfstraust finnum við hjá Róberti H. Haraldssyni („Um ólánsleiðir að hamingjunni", s.30) þótt áherslan á náttúruna sé ekki lengur sú að hún sé guðleg: „I barnaskólanum er börnum uppálagt að sjá hlutina með augum annarra, leggja á minnið skynjun forfeðranna og vanrækja að sama skapi eigin skynjun. Sjálfstraust cr bannorð og börnin fá aldrei að komast í milliliðalausa sncrtingu við náttúruna."
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200
Síða 201
Síða 202
Síða 203
Síða 204
Síða 205
Síða 206
Síða 207
Síða 208
Síða 209
Síða 210
Síða 211
Síða 212
Síða 213
Síða 214
Síða 215
Síða 216
Síða 217
Síða 218
Síða 219
Síða 220
Síða 221
Síða 222
Síða 223
Síða 224
Síða 225
Síða 226
Síða 227
Síða 228

x

Hugur

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.