Dagskrá: tímarit um menningarmál - 01.01.1958, Side 33

Dagskrá: tímarit um menningarmál - 01.01.1958, Side 33
fram ákveðin vandamál og minni (motiv). I einu leikrita sinna er hann að velta fyrir sér svipuðu og Jóhann Sigurjónsson í Galdra-Lofti: er hug- myndin að glæp jafnrefsivert fram- kvæmdinni? — gamalt viðfangsefni heimspekinga. Þjóðverjinn Giinther Eich, einhver fremsti útvarpsleikritahöfundur, sem nú er uppi, hefur að sumu leyti svip- aða afstöðu til efnis síns og Brecht, en form hans er annað. T. S. Eliot er um flesta hluti and- stæða Brechts. Hann á ekkert af upp- runaleika hins síðarnefnda, hinu hráa og djarfa. Leikrit hans eru í bundnu máli, úr hverri setningu andar menn- ing (og stundum lærdómur), kímni hans er fáguð, hugsanirnar formaðar af dómgreind og skerpu, hann lýsir yfirstéttarfólki, sem hefur vanizt því að vinna með heila og ekki höndum, og vandamál þess eru ekki, hvort það hafi ofan í sig og á þessa heims. Brecht hrópar upp frelsun sína með bumbuslætti og lúðraþyt, en þá frels- un, sem Eliot boðar, felur hann und- ir yfirborði létts og eðlilegs samtals- tóns, sem tekur sig vel út á sviði. Það er trúin, sem er hið dramatíska hreyfi- afl hjá Eliot, líkt og hjá Claudel í Partage du Midi og Le Soulier du satin og Graham Greene í The Liv- ing Room og The Potting Shed, átök- in verða oft milli þessa heims og ann- ars. í leikriti eins og The Private Se- cretary er hann að velta fyrir sér ekki óþekktri spurningu: Hver er ég, ásamt spurningunni um arf og uppeldi, hann hefur fært Ion Evripidesar í nútíma- búning. The Cocktail Party er at- hyglisverðara verk, því að lífsskoðun höfundar kemur þar skýrar fram. Trú Eliots er hlífðarlaus og krefst afneit- unar. Það eru ekki nema örfáir, eins og Celia í The Cocktail Party, sem eru færir um að fórna öllu og deyja píslarvættisdauða. Handa hinum á Eliot enga von aflögu. Nýtt leikrit cftir Eliot, „The Elder Statesman“, verður sýnt á Edinborgarhátíðinni í haust. A það hefur verið bent og þótt ein- kennandi, að verk helztu evrópsku leikskáldanna á undanförnum árum höfða oft fullt eins mikið til heila- starfseminnar, eru intellektúell, þar sem verk amerískra skáldbræðra þeirra höfða fyrst og fremst til tilfinn- inga og kennda. Undantekningar eru margar, en þarna höfum við þó eitt af einkennum „hins ameríska skóla“, og það þrátt fyrir augljósa ást hans á sálgreiningu. Eugene O’Neill ruddi þar brautina með tilraunum sínum um persónuklofningu, skiptingu tilsvar- anna í hugsaðan hluta og sagðan (The Great God Brown, Days Without End, Strange Interlude). Það er hold- ið, hið veika hold, sem framar öðru veldur dramatískum átökum hjá amerísku höfundunum, t. d. Tennes- see Williams, ekki í baráttu við trú- arlega köllun eins og hjá Claudel í Partage du Midi, sem hefur sálirnar í æðra veldi og nærfellt dregur vanda- málið yfir á svið háspekinnar, heldur er þvert á móti haldið sér við jörðina og það mót, sem þjóðfélagið setur á þessa einstaklinga. Kynhvöt og pen- ingar eða peningaskortur og hleypi- dómar verða oft tilefni dramatískra átaka, persónurnar eru mannlegar að manni finnst og oft brjóstumkenni-

x

Dagskrá: tímarit um menningarmál

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Dagskrá: tímarit um menningarmál
https://timarit.is/publication/1059

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.