Dagskrá: tímarit um menningarmál - 01.01.1958, Side 65

Dagskrá: tímarit um menningarmál - 01.01.1958, Side 65
því óvinsælt, eins og allir vita. Ekki er sízt listagagnrýnendunum mikill vandi á höndum, og sjaldnast öfundsverðir. Það er ekki þeirra verk að skapa list, heldur reyna að ala hana upp. Ef allt er með felldu, eru þeir, eða eiga að vera, hin sívakandi sam- vizka listamannanna, leiðbeinendur og kenn- arar almennings, sem í flestum tilfellum hef- ur takmarkaða sjálfstæða skoðun í þessu efni. Starf leikgagnrýnandans hefur margar hlið- ar. Stærsti og þýðingarmesti þáttur þess hlýt- ur æ að vera samtvinnaður leikhúsinu sem stofnun og öllu starfinu þar. Vil ég nejna það nr. 1. I raun og sannleika eru gerðar allt of háar kröfur til þessara manna. Leikstjóri, leikarar, málarar, ljósamenn, og í mörgum tilfellum höfundur leikritsins ásamt mörgum öðrum af hinu margvíslega starfsliði leikhússins hafa unnið hver á sínu sviði, og þó í náinni samvinnu, i margar vikur að sviðsetningu leiks- ins. Fáa aðra en þetta fólk mun gruna, hvílík óhemju vinna hefur verið innt af hendi, þeg- ar tjaldið fer frá á frumsýningunni. Þó eru þær kröfur gerðar til leikgagnrýn- andans, að hann, eftir þetta eina kvöld, sem hann hefur séð sýninguna, sé fær um að leggja fullnaðarmat á listrænt gildi þess, sem fram fór. Frammistöðu leikenda, gildi leikritsins, leikstjórn, búninga, tjöld, ljósbrigði, oft og einatt söng og hljómsveit. Það er búizt við, að hann dæmi um þetta allt af meiri þekkingu og viti en allt það fagfólk, sem unnið hefur að þvf langan tíma að bera sýninguna fram fyrir leikhúsgesti. Allir hljóta að sjá, að þetta er í raun og veru flestum, ef ekki öllum, ofurefli. Það er engin sanngirni að ætlast til, að nokkur geti gert öllu slíku þau skil, að allir aðilar megi vel við una. Leikurunum finnst sig varða mestu, hvað um leik þeirra er sagt í ræðu og riti. Er það skiljanlegt. Marga skítakrítíkina fá þeir — en einnig mörg lofsamleg ummæli. Ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að leikarar þoli yfirleitt vel aðfinnslur, ef þeir finna og sjá, að leikdómandinn skrifar af vand- DAGS KRÁ virkni, kurteisi, samvizkusemi og virðingu fyr- ir starfi þeirra. Því miður finnst mér það brenna stundum við, að leikdómarnir í blöðunum bera nokk- urn blæ flausturs, jafnvel hroðvirkni. I leik flestra, jafnvel í því, sem að miklu leyti virðist misheppnað, er samt oftast eitt- hvað, sem á viðurkenningu skilið. Góðum og vel færum leikgagnrýnanda sést ekki yfir þetta. Leikara í stóru hlutverki, sem kannski ekki hefur tekizt alls kostar vel, hlýtur þó að finnast það all hart, ef hann er afgreiddur með þrem til fjórum línum, — sem sé ekki virtur um- tals, né öll sú vinna, sem hann hefur á sig lagt við að reyna að skilja cg skapa leik- persónuna. Hlutverkin eru svo óendanlega misjöfn og miserfið viðfangs. Sum liggja næst- um strax opin fyrir manni, svo að hægt er að skríða inn í ham persónunnar undir eins á fyrstu æfingunum. Onnur eru svo óskiljanlega samansett og lítt skiljanleg. Góðum leikara tekst þó oftast að ganga með sigur af hólmi og tileinka sér persónuna, eins og höfundurinn hefur viljað hafa hana. Ef honum tekst þetta ekki, nema e.t.v. að einhverju leyti, er það leikdómandans að benda á, í hverju þessu sé áfátt. — Þvi ef leikdómari rífur niður með aðfinnslum, sem auðvitað geta oft verið rétt- mætar, verður hann líka að vera fær um að byggja upp. M.ö.o. sagt, hvernig þetta eða hitt hefði átt að vera. Ef hann gerir þetta ekki, er gagnrýni hans neikvæð og kemur ekki að gagni, sem tilgangurinn hlýtur þó að vera. I þessari sömu andrá vil ég nefna eina teg- und leikdóma, sem er illa þokkuð, og það víð- ar en hér í Reykjavík. Það er hin svonefnda „kippukrítík", eins og leikhúsfólk nefnir hana. Hún er þannig konstrueruð, að nöfn all- margra leikenda eru talin upp í einum hóp — dregin upp á band, líkast þorskhausakippu á snæri, — og hljóta þessir allir eina sameigin- lega umsögn, eins og t. d. „Leikur þeirra var mjög góður að vanda“ eða „Öll sýndu þau þokkalegan leik.“ Maður spyr ósjálfrátt sjálf- an sig: „Hvernig mun óþokkalegur leikur þá fara á sviði?“ 63

x

Dagskrá: tímarit um menningarmál

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Dagskrá: tímarit um menningarmál
https://timarit.is/publication/1059

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.