Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.03.2000, Qupperneq 57

Tímarit Máls og menningar - 01.03.2000, Qupperneq 57
ALVARLEGAR SAMRÆÐUR Strindberg er einn þeirra. í formála sínum að Giftas leitast hann við að rétta hlut Helmers, sýna hve vel hann hafi alltaf komið ff am við Nóru þrátt fyri að hún sé í reyndinni eyðslukló og lygari. Strindberg spyr hvort ekki sé ofur eðlilegt að Helmer vilji losa bankann við falsarann Krogstad og hvort ástæða sé til að sverta þann metnað Helmers að standa sig óaðfmnanlega í starfi. Strindberg veltir því einnig fyrir sér hvort sanngjarnt sé að hafa í flimtingum gleðina sem Helmer lætur í ljósi er hann hefur skuldabréf Krogstads í hönd- unum og áttar sig á því að ekki stafar lengur hætta ff á þessum samviskulausa lagasnápi. „Leggið hönd við hjartastað, fjölskyldufeður", skrifar Strindberg og spyrjið sjálfa ykkur hvort þið yrðuð ekki glaðir, ef þið fengjuð þau skilaboð, að ykkar heittelskaða eiginkona, móðir barna ykkar, hefði komist hjá því að vera send í tukthúsið. En það er of ódýr tilfmning! Nei, dýrara skal það vera! Alla leið upp í hinn ídealíska lygahimin. Herra Helmer skal refsað. Hann er glæpamaðurinn.14 Varnarræða Strindbergs getur virkað sannfærandi sé litið á Brúðuheimili sem eina allsherjarárás á Borgarann og Fjölskylduföðurinn, á alla þá sem sækjast eftir borgaralegu hjónabandi og borgaralegum frama. Ibsen er hins vegar öllu nákvæmari hugsuður en Strindberg virðist átta sig á. I reyndinni kemur Strindberg ekki auga á vandamálið sem Ibsen er að glíma við með persónu Helmers. Það verður ljóst ef við berum Helmer saman við Krogstad. Krogstad vill ekkert síður en Helmer ná langt í samfélaginu, hann leggur ríka áherslu á að bæta orðspor sitt og vill gjarnan eignast eiginkonu sem er tilbúin að þjóna honum og börnum hans. Krogstad hlýtur þó ekki þau döpru endalok sem urðu örlög Helmers og Strindberg harmar. Öðru nær; síðustu orð Krogstads í leikritinu eru: „Ég hef aldrei fyrr verið svona ótrúlega ham- ingjusamur“ (187) og við höfum fulla ástæðu til að trúa á að honum takist að endurheimta orðspor sitt í samfélaginu, eins og hann segir frú Linde að hann ætli að gera (186). Bankamönnunum Helmer og Krogstad svipar nægilega saman í borgaralegum metnaði sínum til að við getum notað Krogstad okk- ur til glöggvunar á Helmer, eins og ég tel reyndar að Ibsen bjóði okkur að gera. En hver er munurinn á þeim? Að hvaða leyti er Helmer verr settur en Krogstad? Einu er vert að huga að hér, því að Krogstad, en ekki Helmer, hefur fengið að finna fyrir siðferðisvendi samfélagsins, honum hefur verið útskúf- að. Hann þarf því ekki að ímynda sér mátt vandarins, veit allt um áhrif út- skúfunar. Við þekkjum hversu erfitt getur verið að bíða eftir viðbrögðum samfélagsins og hversu auðvelt er að missa stjórn á huglitlu ímyndunaraflinu undir slíkum kringumstæðum. Helmer hefur hins vegar ekki fengið að kenna á refsivendi samfélagsins og í huga hans kann sá vöndur einn daginn TMM 2000:1 www.malogmenning.is 47
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.