Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Žjóšviljinn

og  
S M Þ M F F L
. . . 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31 .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Žjóšviljinn

						2« SIÐA — ÞJÓÐVILJINN   — Jóiablað 1976.
ihöföaði svarti örninn,
hermerki Skanderbegs,
er I skjaldarmerki og
þjóðfána albana.
Albanasagan
í örstuttu formi
Hér verður gefið til þess að gera örstutt yfirlit um
sögu Albaniu frá fyrstu tið fram til loka siðari
heimsstyrjaldar; um þær gagngeru breytingar, sem
siðan hafa orðið á þjóðlifi og þjóðarbúskap albana,
er fjallað i öðrum þáttum.
Gjergj Kastrioti Skanderbeg, þjóðhetja albana, sem stjórnaði frelsis-
baráttu þeirra gegn tyrkjum.
Höggmynd, sem táknar sigur albana á Þýsku nasistunum.
Albanla liggur á Balkanskaga
sunnan- og vestanverðum, hefur
landmæri að Júgóslavlu I norðri
og austri, að Grikklandi I
suðaustri. i vestri er Adrlahaf og
Otranto-sund, og eru þar aðeins
rúmir 70 kllómetrar yfir til fylkis-
ins Apúllu á ítaliu, þar sem
skemmst er. Að flutarmali er
Albanla tæpir 29.000 ferkllómctr-
ar, eða litlu viðari einum iands-
fjöröungi á tslandi. Miöjarðar-
hafsloftslag er við ströndina,
meginlandsloftslag þegar kemur
inn I Iandið. Kaldasti ínánuðurinn
er janúar (meðalhiti 4—7 gráður
á C.) sá heitasti ágúst (meðalhiti
24—25). Crkoma er 1000—2000
mm árlega, langmest I fjöliunum
norðan og sunnan til.
Afkomendur illýra
Að uppruna til verða albanir að
teljast, ásamt með grikkjum,
elstir núverandi þjóða Balkan-
skagans. Þeir eru að öllum likind-
um beinir afkomendur illýra
hinna fornu, sem á siðasta árþús-
undinu fyrir Krist eða fyrr
byggðu nokkurnveginn það svæði,
sem nú er Júgóslavia og Albania,
auk þess sem illýrskir þjóðflokk-
ar létu sjá sig á Itallu. Tungu-
málalega séð teljast illýrar sér-
stakur stofn innan indóevrópska
flokksins, hliðstætt gerrriönum og
slövum, en nú er albanskan hin
eina eftirlifandi af tungum illýra
og þvl ekki náskyld neinni ann-
arri lifandi tungu. Mjög hefur þó
dregið úr sérstöðu hennar fyrir
það að i aldanna rás hefur hún
sogið i sig firn af tökuorðum úr
tungumálum allrahanda drottna
og nágranna: latinu, grísku,
slavnesku, tyrknesku, þannig að
tökuorðin munu nú vera mikill
meirihluti orðaforðans.
Ibúar Albaníu eru nú tæplega
hálf þriðja miljón, auk þess sem
fólk af albönsku þjóBerni býr svo
miljónum skiptir utan landamær-
anna, einkum i Júgóslavíu.
Pýrros og Diókletian
Illýrar komu allmjög við forn-
sögu grikkja og rómverja. Grikk-
ir stofnuöu nýlenduborgir á
ströndinni þar sem annarsstaðar,
þar sem þeir komust að, og varö
sú helsta þeirra Epidamnos, sem
rómverjar kölluðu Dyrrhachium:
af þvi heiti er dregiö núverandi
heiti albana á borginni. DurrSs,
og það nafn sem Italir gáfu henni,
Durazzo, en undir þvi mun sá
staður þekktastur á Vesturlönd-
um. A mörkum byggða illýra og
grikkja var konungsrfkið Eplros,
hvers íbúar munu trúlega hafa
verið illýrskir að kyni, þótt yfir-
stéttin hafi snemma snobbað
fyrir grikkjum og tekið upp mál
þeirra og siði. Þaðan var ættuB
Ólymplas, móðir Alexanders
mikla, sem segja má aö þvi hafi
ve'rið albanskur i aðra ætt. Þar
var konungur Pýrros sá, er fór
með her gegn rómverjum og við
eru siðan kenndir þeir hernaöar-
sigrar sem slst þykja svara
kostnaði. Síöan hefur margt stór-
mennið af illýrskum eða albönsk-
um stofni komist á spjöld sögunn-
ar. Diókletían keisari, sem gerði
þær skipulagsbreytingar á
Rómarveldi að lengt kváðu hafa
Hf þess stórveldis svo öldum
skipti, var illýrskur leysingjason-
ur, og forustukjarni Rómaveldis,
einkum i hernum, var um þær
mundir aö miklu íeyti illýrskur.
Siðar á tlmum hófust margir al-
banir   til   metorða   i   þjónustu
tyrkjasoldáns, þeirra frægastur
Múhameð Ali, kedif af Egypta-
landi, forfaðir siðustu konungs-
ættar þar I landi og þar með
Farkús kóngs hins akfeita,
(Þegar hann var rekinn frá rikj:
um, kvaö mannfjöldinn hafa
hrópað: Aftur til Albanlu!)
Stavar og tyrkir
Rómv. brutu lönd illýra und-
ir sig meö ærinni fyrirhöfn og á
mörghundruð árum, en þegar riki
þeirra leystist upp steyptist yfir
Balkanskagann hvert stormf lóðiö
eftir annaö af þjóðum norðan og
austan úr löndum: gotum, avör-
um, slövum. Fyrir þeim ógnar á-
gangi eyddust fyrri fbiiar skagans
aö miklu leyti eða hurfu saman
viö innrásarþjoðirnar, en af þeim
drógu    slavar   lengsta    stráió
eftir
Dag
Þorleifsson
um það er lauk. A sjöttu og
sjöundu öld varð mestur hluti
Illýriu hinnar fornu (hin núver-
andi Júgóslavía) slavenskur að
máli og menningu. Illýrarnir
héldu aöeins velli I f jalllendinu og
við ströndina syöst.
A siðari hlu'ta miöalda var
Albania ýmist gefin undir
býsanska keisaradæmið eða
ýmsa aðra höfðingja og rlki,
latnesks og slavneáks uppruna.
ítalska verslunarborgin Feneyj-
ar, eitt mesta kaupsýsluveldi
Vesturianda i þá tið, leitaði
snemma eftir ahrifum á strönd-
inni, þar eö Durrés var mikilvæg
verslunarborg á leiöinni til
Konstantinópel (þá leið fóru
margir krossfaranna austur) og
auk þess „hernaðarlega mikil-
væg" vegna legu sinnar viB inn-
siglingu Adriahafsins. Albanir
(eBa arberar, eins og þeir voru
oftast kallaðir af sjálfum sér og
öörum um þær mundir) fengu
einnig að kenna á Stefáni Dúsjan,
stórkonungi serba, er hann
gerði sina skammvinnu tilraun til
aB stofna suBurslavneskt stór-
veldi. En serbum seig skjótt
larBur og þá voru komnir yfir tíl
Evrópu frá Litlu-Asiu tyrkir,
siBasta og versta plagan. Þeir
gersigruBu suBurslava I orrust-
unni á Kosova-sléttu og færBu
sIBan yfirráð sin meBal ahnars yf-
ir Albanlu.
Skanderbeg
Alllöngu áBur, eBa á tólftu öld,
höfBu albanskir höfBingjar haft
uppi tilburði um að ná sjálfstæði
undan keisaranum i Konstantin-
ópel, og sú viðleitni jókst heldur
en hitt viö komu tyrkja. Þá tók
forustuna meðal albana jarlsson-
ur nokkur að nafni Gjergj
(Georg) Kastrioti. Hann hafði að
fornum sið i æsku verið I glslingu
hjá tyrkjasoldáni og lært hjá hon-
um hernaðarvisindi, sem tyrkir
kunnu þá flestum betur. Var hann
og i hernaði með tyrkjum og þáði
miklar sæmdir af soldáni. Köll-
uðu tyrkir hann á sína tungu
Iskander Beg, eða Alexander
fursta, en albanir styttu það siðan
I Skanderbeg eða Skanderbeu.
Undir þvi heiti, er hann slöan
þekktastur.
1443 var Skanderbeg með I
leiðangri soldáns gegn ungverj-
um, og biðu soldánsmenn þá
hremmilegan ósigur fyrir
Hunyadi jarli á Sjöborgalandi
(Transsylvaniu). I upplausninni á
flóttanum notað Skanderbeg
tækifærið, strauk Ur her soldáns,
hélt heim til Albanlu og stjórnaði
þar uppreisn þjóðar sinnar gegn
tyrkjum. Honum tókst að fá flesta
helstu innlendra höfðingja til að
gera bandalag undir sinni
forustu, og telja albanir það
fyrstu raunverulegu tilraunina til
stofnunar albansks ríkis og sam-
einingar þjóðarinnar. Jafnframt
gerðu albanir undir forustu
Skanderbegs uppreisn gegn
tyrkjum og ráku þá úr landi.
örninn svarti og
tvihöfðaði
Soldán brást viö hart og sendi á
næstu árum hvern herinn af öðr-
um á hendur albönum, en þéir
brytjuBu þá jafnharBan niBur
undir forystu Skanderbegs.
Soldánsdæmi ósmana var þá
heimsins mesta herveldi og eftir
þvi fór stærB herjanna: einn taldi
samkvæmt bréfum tyrkjasoldáns
100.000 manns, annar 150.000. En
Skanderbeg bar efra skjöld af
þeim öllum, og naut þar bæBi
hernaBarvisinda tyrkjasoldáns,
fósturföBur slns, og hins
hnökrótta albanska landslags,
sem bauB upp á góB tækifæri til
launsátra og skyndiárása. Meöan
Skanderbeg lifði héldu albanir
velli gegn tyrkjum. En hann lést
1468, og var þess þá skammt að
bfða aö ósmanar legBu landiB
undir sig. Olli sérhyggja
innlendra lénshöfBingja, sem
jafnan voru reiðubúnir aö ganga
á mála hjá tyrkjum eða feneying-
um, mikíu um það.
Allar götur sfðan hefur enginn
maBur veriB meira metinn af
albönum en Skanderbeg. Her-
merki hans, svartur, tvfhöfBaBur
örn, er I skjaldarmerki og fána
hinnar sósíalisku Albaniu nútlm-
ans, og i þvi landi er hiB mikils-
virta fimmstirni þeirrar greinar
marxismans sem albanir aBhyll-
ast (Marx, Engels, Lenin, Stalln,
Maó) jafnvel ekki hærra sett en
hann.
Fjórar aldir
undir tyrkjanum.
Albania var siBan undir
tyrkjasoldáni til ársins 1912, eBa I
rúmar fjorar aldir. A sextándu
öld gerBu albanir hverja
uppreisnina á fætur annarri. A
þéim timum og eftir daga
Skanderbegs flýfii fjöldi albana
yfir til Italiu, þar sem
afkomendur þeirra enn þann dag
i dag hafa þjóBernislega sérstöBu
og kallast arberar. Á seytjándu
öld þröngvuBu tyrkir meirihluta
albana til að taka Múhameðstrú,
efalaust fyrst og fremst i þeim
tilgangi aö lama þannig mót-
stöBuvilja þjóBarinnar. Um alda-
mótin 1700 munu um 70% albana
hafa játað kreddu Múhameðs, og
sat við þaB allt framundir þennan
dag. AstæBurnar til þess aB al-
banir, einir BalkanþjóBa (aB
frádregnum    bosniumönnum)
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52