Tíminn - 15.02.1952, Blaðsíða 4

Tíminn - 15.02.1952, Blaðsíða 4
TÍMINN, föstudaginn 15. febrnár 1952. 37. blað. *>¦¦ Pétar Sigurbsson, erindreki: Orðiö er frjálst Kjötkatlar Egyptalands Oft þegar ég les eða heyri alla þessa hlakkandi dóma manna yfir aldamótabjart- sýninni eða aldamótaguð- fræðinni, sem oftast er nefnd nýja guðfræðin, þá koma mér í hug orð skáldsins: „Hve megtugur trúboði mein- semd og hel, ó, mannleg hörmung, hve fer þér það vel, að kúgarans fótum að krjúpa." Ég fæ ekki skilið, hvers vegna þarf að syngja ein- hvern líksöng yfir aldamóta- bjartsýninni, trú manna á ei- lífa framför, vaxandi menn- ingarþroska.bætt kjör manna, jafnrétti, frelsi og fagurt mannlíf. Að vísu brugðust mónnum þessar vonir í bráð, en halda menn í fullri al- vöru, að þær hafi brugðizt mönnum um aldur og ævi? Annað mál er það, að bjart- sýnismenn aldamótanna kunna að hafa reiknað dæm- ið skakkt .Mönnum var kennt að treysta um of á skynsemina og meðfæddan góðleik mannsins, en hin and legu og trúarlegu öfl, sem bezt höfðu gefist við uppeldi kynslóðanna, voru of lítils metin. Menn hafa því rekið sig á það, að vonalönd alda- mótabjartsýninnar muni ekki rísa úr tímans sjó, nema að meiri alúð sé lögð við „brjóstsins innstu rödd," en þá var gert ráð fyrir. En all- ir dauðadómar manna yfir aldamótabjartsýninni eru ó- réttmætir. Hana má átelja fyrir ágalla, en alls ekki for- dæma. Trú þeirrar bjartsýni á framtíð mannkynsins, og á getu og ágæti mannsins, mun reynast rétt, þegar gerninga- veðri illvættanna slotar, og menn taka að ákalla guð sinn á ný, eins og börn móður. Ef kona á son, sem hún ger ir sér miklar og glæsilegar vonir um, en sonur hennar veikist af tæringu og er sjúklingur árum saman, er þá veiki hans sönnun þess, að vonir hennar hafi verið reist- ar á fölskum grundvelli? Alls ekki. Sonur hennar getur feng ið aftur fulla heilsu og látið alla hennar glæsilegu drauma um hann rætast. Ég er sannfærður um, að aldamótabjartsýnin á eftir aö fá aftur fulla heilsu, og að allar hennar glæsilegu vonir eiga eftir að rætast. Og ég er eins sannfærður um það, eftir allnáin kynni af „gamalli" guðfræði og jafn- vel ýmsum heittrúarstefnum sérflokkanna, að þetta, sem menn stöðugt eru að skamma sem „nýja" guðfræði, á líka eftir að reynast rétt að mestu leyti, þegar hörmungunum linnir og menn þora að skríða út úr því þröngsýnistrúarhýði, sem hræðsla oftast rekur menn inn í, eða þeir eru rekn ir inn í af vissum mönnum, sem ævinlega kunna að hag- nýta sér hörmungatímabilin til þess, að hræða fólk með refsidómahrellingum og hneppa það aftur í þær rétt- línukvíar, sem upplýsing og framfaratímabilin jafnan brjóta utan af sálum manna. Þaö sem menn kalla „nýja" guðfræði, er sannarlega ekki síður í samræmi við heilbrigða skynsemi og hina beztu þekk- ingu manna, heldur en hin svonefnda „gamla" guðfræði. Það sem færa má nýju guð- fræðinni til syndar er þetta, að hún fóðraði börn sín ekki rétt. Hún gaf þeim ljúffenga, en ekki að sama skapi hald- góða fæðu. Þau þjáðust því af vanfóðrun. Hún gleymdi því um of, að „ritning er hljóm- laus, hol og dauð, ef hjartað les ekki í málið," eins og skáldið orðar það, og í Ijóði unga skáldsins, Jóhanns G.' Sigurðssonar, svarar hjartað huganum: „Vit, að þú mér veitir bana, viljirðu mig frá henni toga, annars skal ég yl þér færa, eld, sem brennur skærum loga." Það er þessi eldur hjartn- anna, þessi „heiti blær, sem til hjartans nær," sem þarf að loga og anda í allri há- leitri fræði, allri guðfræði, nýrri eða gamalli, ef hjartað á ekki að hrópa: „Vit, að þú mér veitir bana." Guðfræðin má ekki vera aðeins björt, ekki í nýjum fötum eingöngu. Hún verður að vera hlý, hún' verður að vera evangelisk,' engu síður en frjálslynd. Það getur verið hrífandi að klifra upp á fjallstindinn og njóta' óviðjafnanlfegrar útsyninn-' ar, en hver vill standa þar í næðingnum um aldur og ævi? Vilja ekki allir heldur búa í hlýju og skjóli dalanna? Þessu má engin fræðimennska gleyma. Hún má aldrei gleyma hjarta mannssálarinnar. — Hafi nýju guðfræðinni orðið þetta á, þá er hún búin að átta sig á því og bæta ráð sitt að mestu leyti í þeim efn um. Hún á því enga fordæm- ingu skilið. Hafa menn gleymt frásögn inni um brottför ísraels- manna af Egyptalandi? Voru það ekki bjartsýnir og von- glaðir menn, sem lögðu upp í þá för, og var ekki drottinn siálfur förunautur þeirra? En hvernig fór? Náði ekki böl- sýnin tökum á þessum lýð, þegar eyðimerkurhrakningur inn kreppti að? Vildu þeir þá ekki hverfa aftur til hins „gamla", hverfa aftur til kjötkatla Egyptalands, heim í fjötra þrældómsins? Svo mektugur trúboði er mein- semd og hel, að hann fær oft snúið mönnum frá frels- ishugsjóninni heim í fyrri alda þröngsýni og kúgun. Á þrengingatímum gerast menn bölsýnir, halda, að allar a>*<S~~ji >'':/• 3BASS8HSM þeirra fyrri björtu vonir hafi verið blekkingar einar. Voru vonir ísraelsmanna, er lögðu upp frá Egyptalandi, falskar vonir? Ónei. Hvers vegna skyldu hinar glæsilegu vonir manna um aldamótin hafa veriö á sandi reistar, þótt menning þjóðanna hafi sýkst um stund, hórmungar dunið yfir og byrgt mörgum sýn inn i fyrirheitna landið Ég óska ekki eftir deilum um þetta spjall mitt, þótt ég geti ekki stillt mig um að láta þessa rödd heyrast, því að svo hátt ber nú á hinum, og ég bið menn að misskilja mig ekki. Þegar ég í þessum línum hefi talið alla for- dæmingu á aldamótabjart- sýninni og nýju guðfræðinni óréttmæta, þá er það ekki skoðun mín að eitthvert bjart sýnisglamur og frjálslyndis- hopp og hí sé neitt bjargráð þjáðu mannkyni. Ég trúi því, að evangeliskur trúarhiti, hjartagróin guðshyggja og fullkomin ræktarsemi við trúariðkun, bænalif og and- legan þroska, verði að vera lifæð allrar bjartsýni og trú- ar á eilífa framför og bjarta menningu, og einnig allt frjálslyndi í trúmálum. Hinn „heiti blær" þarf að fara saman með birtu vorsins, ef vel á að vora. En skortur á hinum heita blæ þarf þó ekki að fordæma sjálfa birtuna. Sjúkdómur menningarinnar og hörmuleg gönuskeið þjóða, sannar alls ekki að bjartsýni og frjálslyndi aldamótanna hafi verið falsvonir. Þá sungu menn: „Sem morgunblær um löndin frelsið fer". Þetta var satt og rétt, en oft dregur ský fyrir sólu, og svo fór í það skiptið, en aftur mun heið- ríkjuhiminn Ijóma yfir Ijós- elskum mannannabörnum. Hamingjan góöa forði okk- ur frá öllu afturhvarfi að mið aldahugsunarhætti og úrelt- um fræðum, jafnvel þótt þau heiti guðfræði. Heimurinn er búinn að kveljast nóg fyrr og síðar í hinum þrönga stakk réttlínutrúar, kirkjulegri og pólitískri, þótt ekki sé hann hnepptur að sálum manna á ný. Upp mun stytta nú eins og oft áður, eftir illviðrið, þótt margt kunni áður að fara for görðum, og af tur munu menn syngja sína fagnaðar- og sig ursöngva í trú á eilífa fram- för og guðríki á jörðu. Einar Jónsson, Skúlagötu 70 í Reykjavík, hefir orðið: „Starkaffur minn! Þar sem orðið er frjálst, leyfi ég mér að taka til máls en máske eru aðrir á undan, en það gerir ekkert til. Fyrir nokkrum dögum fékk ég Tímann til að lesa, eins og oft áður, og ég flýtti mér í baðstofu hornið, ef ske kynni að þar væru vísur. Jú, þær voru þar, og ekki af verri endanum, hringhendur I eftir vin minn Gísla Ólafsson. Hann hefir gaman af að gera 1 hringhendur og kann þar vel | til verks. Hann er snillingur í ; meðf erð ríms. Ég hef líka gaman í af hringhendum, en er klaufi | að búa þær til. En hvað um ' það. Ég byrjaði lesturinn, en þá , versnaði sagan. Prentararnir og prófarkalesararnir hafa ekki rek ið púkann út áður en þeir byrj- ' uðu verk sitt, enda hefir hann verið stórvirkur á meðan þeir 1 settu vísurnar, og skal ég nú leyfa mér að benda á verk púk- ans. Strax í fýrstu línu vantar r aftan við aftasta orðið. Þar á ¦ auðvitað að vera brár, sem rím- l ast við ár í 3. línu, og í 4. línu , vantar fremsta orðið, sem sýni lega á að vera nú, sem ríma 1 við n-stuðlana í hendingunni á 1 undan. Annars verður það ekki rím. Þetta var nú fyrsta vísan. Þá er næst 5. vísan. Þar er , seinasta orðið í f jórðu hending unni vitleysa. Þar stendur bili, en á auðvitað að vera búi, sem rímar á móti snúi í annarri línu, enda er þetta gamall máls háttur, sem við hljótum að kann ast við (oft er hart i búi). Þá er það næst áttunda vísan. Annað orð í fyrstu hendingu, sem er miðrímsorð hefir orðið limir. Það rimast ékki við orðin fyrir neðan, en á að sjálfsögðu að vera linnir, enda ber efnið það með sér. Nú Bið ég þigr, húsbóndi góður, að leiðrétta þetta púka-verk, bæði vegna lesandanna og ekki sízt vegna Gísla míns. Ég veit að honum leiðist að sjá þessa galla á vísum sínum. Þú bara berð saman handritið og þessar leiðréttingar mínar, og sérð, hvort ég hef ekki lög að mæla. Að endingu skal ég skrifa vís- urnar eins og þær verða, þegar ég hef leiðrétt prentvillurnar og eru þær þá svona: i Aldrei flýja bros um brar, böls þó drýgi kulið. {Þettað nýja náðar ár, nú er skýjum hulið. Enn er bjart um okkar störf, öfugt margt þó snúi. Ei er kvartað umfram þörf, en oft er hart í búi. " Skuggans linnir langri þraut, léttast finnum sporið, bezta vinning ber í skaut, bjartsýnin og vorið. Svo kveð ég ykkur með ósk um meira af vísum í baðstof- unni". Ég þakka Einari leiðrétting- arnar, sem munu vera réttar. Jafnframt bið ég Gísla afsökun ar á villunum og vonast til þess, að hann líti fljótlega inn til okkar aftur, þótt svona slysa- lega hafi tiltekizt í þetta sinn. i - Starkaður. Skautamótið (Framhald af 3. síðu.) 4. Finn Hodt Noreg 43,4 5. Aoki, Japan - 43,7 6. Parkkinen Finnland 43,9 Stig: Noregur 42. Hinar þjóð- irnar 36. 5000 m. 1. Kees Broekmann Holl. 8:11,0 2. P. Lammio Finnlandi 8:17,3 3. Kornel Pajor Svíþjóð 8:22,8 4. Wiggo Hansen Noregi 8:24,3 5. Yngvar Karlsen Noregi 8:25,0 6. Huiskes Hollandi 8:25,9 Stig: Noregur 35. Aðrar þj. 43. Tími Broekmanns er sá næst i bezti í heimi, aðeins Hjalmar hefir náð betri tíma. Seinni daginn urðu úrslit I þessi: 1500 m. 1. Van der Voort Hollandi 2:18,9 2. Ivar Martinsen Noregi 2:19,2 3. Roald Aas Noregi 2:19,4 4. Hroar Elvesen Noregi 2:19,9 5. Parkkinen Finnlandi 2:19,9 6. Nic Stene Noregi 2:20,4 Stig: Noregur 50,5. Aðrar þjóð ir 44,5. 10000 m. 1. Hjalmar Andersen N. 16:33,6 (Nýt heimsmet). 2. Kees Broekmann Holl. 16:56,3 3. Lammio Finnlandi 17:01,1 4. Kornel Pajor Svíþjóð 17:10,1 5. Anton Huiskes Holl. 17:18,9 6. Wiggo Hansen Noregi 17:26,4 Stig: Noregur 24. Aðrar þj. 31. Blikksmiðjan GLÖFAXI Hraunteig 14. — Sími 7236 \Uapp<(?œtti \ ~TwaHA Það er samdóma álit að sjaldan hafi verið stofnað til jafn vandaðs happdrættis 30 úrvalsvinningar Verðgildi 80 000 kr. Verð miðans AÐEINS 10 kr. m~ Dregið 1. marz hSWl r«-«-«-«-.»-i I." Árnesingar! •. Nú er sérhver að verða síðastur, sem ekki hefir keypt •; sér miða í HAPPDRÆTTI TÍMANS. ",» Þeim, er eigi hafa enn tryggt sér miða, skal bent á, ». ;¦ að snúa sér þegar til skrifstofu Kaupfélags Árnesinga, ¦« »» Selfossi, sem sendir yður miðana um hæl. *l Dregið I. marz. Drœtti ehhi fresta&! mmVmV.m.VmV.Vmm.VmV.mmmmmmVmV.VmV.V.mmVmVmm.VJVmVmV.VJW Áskriftarsími Tímans er 2323

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.