Tíminn - 28.09.1960, Síða 8

8
T í M IN N, miðvikudaginn 28. september 1960.
Afburða listakona á alþjóðamælikvarða
Það var síðla kvölds. laugar-
daginn 6. júní í fyrra sumar,
að flugvél, sem við Halldór
sonur minn, Þórhalla dóttir
mín og Oddný sonardóttir mín
vorum með, lenti á flugvellin-
um í París. Við komum frá
L ondon, en áður en við fórum
þaðan hafði Halldór sent ís-
lenzkri námskonu, sem hann
þekkti í París, símskeyti og
beðið hana að útvega okkur
hótelherbergi og hafð: honum
borizt svarskeyti frá henni,
að herbergi hefði hún þegar
tryggt okkur á Hotel de Blois.
Kona þessi hét Högna Sigurð-
ardóttir.
og hún er íslenzk mannkostakona
inu í leit að bíl til að flytja okkur
á hótelið, snaraðist ung kona út úr
L'íi þar rétt við dyrnar og heilsaði
okkur á íslenzku. Var þar komin
Högna Sigurðardóttir, en þau Hall-
dór voru nákunnug. Kvaðst hún
vera komin i bíl sínum til þess að
sækja okkur Leizt mér hin unga
kona gáfuleg, hraustleg, djarf-
mannleg og laus við tilgerð og
tepruskap. Svipur hennar speglaði
viijafestu. Handtök hennar voru
hröð. Hún var fljót að koma okk-
ut og farangri okkar fyrir í hinum
fremur litla bíl sínum. Ég þóttist
þegar sjá, að hún væri óvenjulega
úrræðagóð, niklaus og dugleg. Er
hún hafði hlaðið farangri okkar í
biiinn, urðu tveir farþeganna að
Högna Sigurðardóttlr
Er hún fædd í Vestmannaeyjum
7. júlí 1929 og alin þar upp. For-
eidrar hennar eru hjónin Sigurður
Friðriksson, verkstjóri, og Elísa-
bet Hallgrímsdóttir. Hún er braut-
skráður stúdent úr máladeild
Menntaskólans í Reykjavík með
hárri I. einkunn vorið 1948. Vetur-
inn á eftir stundaði hún nám í
stærðfræðideild sama skóla. Að
loknum þessum undirbúningi fór
hún til Frakklands með þeim á-
' setningi að Komast inn í listahá-
s/ólann þar — Ecole Nationale
Supprieure des beaux arts —, sem
er heimsfrægur skóli en mjög erf-
iður. Var takmark hennar að.nema
þar byggingarlist. Eftir um þriggja
ára veru í Frakklandi komst hún í
Listaháskólann. Tekur nám
þar sjö ár', en á þeim
ttma verða nemendur að vinna á
teiknistofu jafnhliða öðru námi
að minnsta kosti í tvö ár. Þá hefst
undirbúningur lokateikningar. Efn-
isval er frjáist. Eftir 3—4 mánaða
lestur og vinnu er teikningin, sem
teiknuð er á spjöld, sem til samans
eru 16 m2, varin og útskýrð fyrir
10 manna dómnefnd. Falla þá
margir.
Vík ég nú aftur að því er við
fjórmenningarnir vorum komin til
Farísar. Er við vorum komin inn í
borgina á afgreiðslu flugvélarinn-
or, vorum búin að fá farangur okk-
ar og ætluðuin út úr afgreiðsluhús-
sitja ofan á honum, og ekki mundi
slík hleðsla á bíl hafa verið leyfð
í Reykjavík, en í París er ekki
íengizt um siíkt. Högna ók okkur
síðan heim á Hotel de Blois, at-
hugaði herbergin, sem við fengum
þar, hvort allt væri þar, sem okkur
hentaði bezt, og lét þjónustustúlku
ráða bót á því, er henni þótti van-
hnga. Að þessu loknu bauð hún
okkur að koma í íbúð sína, sem
vrr í bakhúsi við hótelið. Þar bjó
hún með manni sínum, Gerhard
Anspach. Hann hefur ríkisborgara-
rétt í Bandaríkjunum, en þangað
liafði hann flúið 13 ára gamall með
föður sínum frá Danzig undan of-
sóknum nazista. En faðir hans var
af gyðingaættum og hafði verið
bankastjóri í Danzig. íbúð þeirra
h.ióna var aðeins eitt allstórt her-
bergi, en hátt til lofts, og var pall-
ur yfir hluta þess, og þar uppi
sváfu þau hjónin, en fyrir eitt
horn herbergisins var tjaldað og
þar var eldhúsið. Þar sem komið
var fram á nótt, var húsbóndinn
genginn til hvílu, en hann þurfti
að vera kominn til vinnu sinnar
ki. 7 að morgni, en húsfreyja bar
mat og drykk á borð fyrir okkur.
Var hún alúðleg og skemmtileg í
v'ðræðum. Áð lokum fylgdi hún
okkur aftur til herbergja okkar og
bað okkur dð koma aftur til sín
er við værum komin á fætur um
riorguninn og neyta hjá sér morg-
unverðar.
Við dvöldum 8 daga í París.
högna var í skóla á daginn. Um
kl. 5 síðdegis kom 'nún heim, fór
þá að kaupa í matinn og tilreiða
kvöldverð. Ekki komumst við hjá
því að sitja kvöldverðarboð hjá
Högnu og manni hennar alla dag-
ana, sem við vorum í París. Og
jafnan var þar fleira gesta, íslenzk-
ir og franskir námsmenn, og eitt
kvöldið kaupsýslumaður frá
Bandaríkjunum. Högna var hin
slyngasta matreiðslukona og marg-
ir réttir á borði hvert kvöld. Þótt
húsakynni væru ekki rýmri né rík-
mannlegri en framan greinir,
munu gestir þeirra hjóna hafa
fundið að þeu voni á hámenntuðu
og gestrisnu höfðingjasetri. Þótt
Högna verði miklum tíma að sinna
gestum sínum, þá stundaði hún
nám sitt af kappi og með óvenju-
lega glæsilegum árangri. Ég frétti,
cð í þeirri deild Listaháskólans,
sem hún tilheyrði, væru um 2000
nemendur, og hún hefði þá um
veturinn fengið heiðursverðlaun,
sem hæfasti nemandi déildarinnar.
Laugardeginum, 13. júní, og
sunnudeginum á eftir, fórnaði
Högna öllum mér og skylduliði
mínu. Á laugardaginn fór hún með
ckkur til Versala, og sýndi okkur
bina sögufrægu sali konungshall-
arinnar þar, og hið fagra umhverfi
hennar með vötnum og skógum.
Þar hafði fyrir rúmum 170 ,árum
hm glæsilega, en léttúðuga og
eyðslusama drottning, María Ant-
cniette, ásamt háaðli Frakklands
reynt að svala skemmtanaþrá sinni.
Og ég held að meiri andstæður sé
vart hægt að finna, en hinn gulli
skreytta drottningar svefnsal í
Versölum, og klefann undir Dóm-
höllinni í París, sem María Antoni-
etta var geymd í áður en hún var
lc’dd á höggstokkinn — Á sunnu-
daginn 14. ,'úní fóru þau hjónin,
Ilögna og maður hennar, með okk-
ur á Flóamarkaðinn, þar sem allt
mögulegt fæst keypt, gamalt og
nýtt, sem nöfnum tjáir að nefna.
Um kvöldið skilaði Högna okkur
aftur á flugvallarafgreiðsluna, er
hún hafði sott okkur til fyrir 8
dögum.
Ég hafði aldrei áður komið til
hlnnar fögru höfuðborgar Frakk-
lands, enda hef ég ekki átt víð-
reist um dagana. Mér verða ó-
gleymanlegir dagarnir, sem við
dvöldum í París. Hin fagra borg;
hinir mörgu sögustaðir, sumir
glæsilegir, aðrir óhugnanlegir;
h'n miklu og glæsilegu söfn. Fátt
mátti sjá á söfnum þar, sem minnti
á ísland. Á hinu mikla mannfræði-
safni voru tvær hendur settar hlið
v:'ð hlið, báðar mótaðar í gips.
Var önnur þeirra af íslendingi, en
hin af apa. Ekki vorum við Halldór
sammála um, af hvaða ástæðu að
Frakkarnir höfðu valið hendi af
íslendingi, íremur en einhverri
annarri þjóð, til þess að hafa til
samanburðar á apahendi. Áleit ég,
að það kæmi af því, að þeir teldu
ckkur íslendinga standa öpum
ræst allra pjóða að skyldleika, en
Halldór taldi, að þeir myndu telja
okkur komni lengst allra þjóða á
þróunarbrautinni. Höfum við enn
ekki fengið úr því skorið, hvor
okkar muni hafa ályktað rétt. Á
þessu sama safni sáum við íslenzk-
an kvenbúniug frá 18. öld. Á öðru
safni sáum við fallegt ísaumað
teppi islenzkt frá 13. öld. Var það
með helgisögumyndum. Þetta litla,
sem við sáum á söfnum I París og
minnti á fsland, var sem dropi í
hefi.
Á vegg Sorbonneháskóla, er að
götu snýr, eru letruð nöfn fræg-
vstu manna heimsins. Eitt fyrsta
nafnið, sem ég kom þar auga á,
Þorsteinn M. Jónsson
var nafnið Snorri Sturluson. Ég
leitaði að nafninu, Sæmundur Sig-
fússon, en tann það ekki. En ég
hcfði þó heyrt fullyrt af miklum
fræðimanni, að hann hefði fyrstur
allra Norðurlandabúa, stundað
nám í þessum nafnfræga skóla,
sem íslenzkar þjóðsögur nefna
Svartaskóla. Þarna fann ég til
rneiri hrifningar, en ég hafði áður
fundið til við að skoða nokkrar
af þeim furðum Frakklands, er
Paris geymi:. Hrifningin kom af
því, að ég tróð nú hina sömu götu
og Sæmundur hafði troðið fyrir
nál. 9 öldum, og yfir því, að Frakk-
ar skipuðu þó einum íslendingi,
Snorra Stunusyni, í hóp meðal
frægustu mánna heimsins frá því
er sögur hófust. En til jafnmikils
þjóðarmetnaðar fann ég, að hafa
kynnzt ungri íslenzkri konu í hinni
miklu heimsborg, er byggingar-
listardeild Listaháskólans þar taldi

Ævar R. Kvaran, leikari:
ÆLT BVSÁL
Ókunnugum manni, sem
kæmi til Englands og spyrði
þarlendan mann, hvar heyra
megi fegurst talaða enska
tungu, myndi sennilega ráð-
lagt að gera eitt af þrennu:
Fara í kirkju og hlýða á pré-
dikun, bregða sér í leikhús í
West End í Lundúnum og sjá
góða leiksýningu eða hlusta
á þuli brezka útvarpsins.
Sá, sem hefur sæmilega
kunnáttu i enskri tungu
getur á augabragði þekkt á
máli Englendings, hvort
hann hefur hlotið skóla-
menntun eða ekki. Fram-
burður málsins segir til um
það. Þetta stafar vitanlega
af því, að hver menntaður
maður ber svo mikla virð-
ingu fyrir móðurmáli sínu,
að hann leggur rækt við
framburð þess, enda yrði
hann sér fljótlega til athlæ-
is ella. Þetta finnst hverj-
um Englendingi svo sjálf-
sagt, að honum kemur ekki
í hug að ræða það. Sjálf-
sagður skilningur á þessu
ríkir vitanlega einnig hjá
stjóm menntamála; enda
finnst tæpast sá mennta-
skóli í öllu landinu þar sem
framsögn er ekki tekin al-
varlega sem sjálfsagður hluti
af námi nemenda. Þetta á
vitanlega við allar þjóðir
sem kenna sig við menn-
ingu-
Erlendur vinur íslenzkrar
menningar myndi tæpast
trúa því, væri honum sagt
það, að fagur framburður
íslenzkrar tungu væri ekki
kenndur j einum einasta
skóla íslands; að þar væri
einungis lögð áherzla á ritað
mál. Það er engu líkara en
við íslendingar höldum, að
íslenzk tunga sé einungis rit
málið. En eins og orðið
„tunga“ ber með sér, er vit-
anlega ekki síður átt við
talað mál en ritað. Við eig-
um ágæta málfræðinga og
málvísindamenn, sem hafa
ritað talsvert um íslenzku
frá ýmsum hliðum; en
næstum allt er það helgað
rituðu máli. f skólum eru
réttilega gerðar til okkar
strangar kröfur um kunn-
áttu í íslenzkri 'málfræði,
bragfræði, setningarfræði o.
s. frv., og er vitanlega ekki
annað en gott um það að
segja. Eg hef gengið hina
venjulegu menntabraut gegn
um barnaskóla, mennta-
skóla og háskóla, en aldrei
minnist ég þess þó, að hafa
orðið var við eða heyrt þess
getið, að íslenzkukennari
skipti sér af framburði nem
enda á máli þjóðarinnar. ís-
lenzk skáld hafs> í fögrum
Ijóðum vegsamað móðurmál
ið og með réttu. Vig erum
af skiljanlegum ástæðum
hreykin af því, að hafa get-
að varðveitt hina fornu
tungu Norðurlandaþjóða. En
nú vill svo undarlega til, að