Tíminn - 28.04.1964, Blaðsíða 14

CLEMENTINE
KONA CHURCHILLS
Fyrir nokkrum árum ráðlagSi
vinur þeirra þeim að sjá Richard
Burton í hlutverki Coriolanusar í
Old Vic. Hann sagði við Winston:
„Shakespeare sá fyrir ævi þína.
Þetta er í rauninni ævisaga þín.“
Winston og Clementine fóru að
ráði hans og sáu leikinn. Fáum
dögum siðar hittu þau aftur þenn-
an vin sinn og Winston sagði
kuldalega: „Ég get ekki séð neitt
líkt með ævi minni og ævi Corio-
lanusar."
„En Coriolanus bjargaði Róma-
veldi, alveg eins og þú bjargaðir
Bretaveldi'1, sagði vinurinn, „og
þegar stríðinu var liokið, ráku
Rómverjarnir Coriolanus úr veld-
isstóli, alveg á sama hátt og brezk-
ir kjósendur höfnuðu þér.“
„Jú,“ sagði Clementine, „en
Winston gekk ekki í lið með óvin-
unum.“
Frá rósagörðunum liggur stígur
með vínviði á báðar hendur yfir
að blómaskála, sem kallaður er
Mlarlborough-skálinn. Skálinn er
prýddur verkum hins fræga
frænda þeirra, listmálarans Johns
Spencer Churchill. Þar er málað-
ur Blenheimbardaginn, en í hon-
um sigraði hin mikla hetja ættar-
innar, hertoginn af Marlborough.
Inni í skálanum eru brjóstmyndir
af hertoganum og hertogaynjunni,
Eugene prins af Savoy og Önnu
drottningu.
Á stríðsárnum var Chartwell
að mestu lokað, en Winston og
Clementine þráðu alltaf að líta
augum þetta heittelskaða hús sitt,
þótt það stæði autt og tómt, og
stundum gerðu þau þangað snögga
ferð með starfsliði sínu, þó að
ekki væri til annars en fá að njóta
þar skammrar dvalar um eina nótt.
Eitt sinn, er illar fréttir höfðu
borizt, sá Clementine að nú var
rétta tækifærið og sagði: „Við
skulum fara heim í kvöld“, og
Winston tók því fegins hendi að fá
að losna úr argaþrasinu andartaks-
stund.
Þetta kvöld gengu þau saman
um herbergi hússins, klædd kvöld-
sloppum.
Skrautjurtirnar blómguðust og
breiddu úr stórum, hvítum blöð-
um. Garðstígamir voru grónir, en
þegar þau leiddust þar um næsta
morgun, virtist styrjöldin undar-
lega fjarri þessum friðsæla garði.
Seinna sama daga komu þau til
Downing Street, hress og endur-
nærð eftir skamma dvöl í þessu
gamla grásteinshúsi.
Chartwell er ekki lengra frá
London en svo, að gestir þaðan
geta ekið þangað til að snæða há-
degisverð eða kvöldverð, og helg-
ar stendur þangað stöðugur
straumur fólks, sem kemur og fer.
Uppáhaldsafþreying Churchillana
eru skemmtilegar samræður. Cle-
mentine hefur ein á höndum
stjóm samkvæmislífsins innan
veggja þessa húss og sér um öll
heimboð.
Majór generállinn sir Edward
Speers segir um hádegisverðarboð
68
á Chartwell eftirfarandi: „Manni
leiðist ekki andartaksstund á heim
ili Churchills. Þar svífa yfir vötn-
unum gáfur, skarpskyggni og
kímni auk hinna sérstöku töfra, er
einkenna hið bezta í enskri nú-
tímamenningu.
Gestgjafinn var ungur og glaður
og hress eins og alltaf, þegar hann
er í skauti fjölskyldunnar, þrátt
fyrir að hann hefði orðið undir í
þrætu, sem hann átti í við Cle-
mentine um, hvort tilhlýðilegt
væri að hella í vatnsglösin áðurl
en málsverður væri borinn fram.!
Winston hélt því fram, að svo
værj ekki ,en samt sem áður veitti
ég því atnygli, að vatn var í glös-
unum. Það ríkti gleði og ánægja
við matborðið. Orðræður voru
fjörlegar og athugasemdir létu
aldrei á sér standa, stundum í
skarpara lagi, en aldrei óvingjarn-
legar eða græskublandnar.“
Áhugi hennar á Chartwell er
honum mikils virði. Fyrirhyggja
hennar og skipulagsgáfa hennar
eru til mikillar hjálpar við hús-
haldið og daglegan rekstur, og
mundi enginn geta gert betur.
í þjónustuliði Chartwell er ein
'matselja, tvær vinnustúlkur, eld-
hússtúlka, einkaþénusta Clemen-i
tine og herbergisþjónn Winstons, I
og aldrei eru færri en tveir einka-
ritarar þeim til aðstoðar.
Það hefur aldrei verið neinum
til efs, hver stjórnar á heimilinu,
og enginn þjónanna hefur reynt
að stela senunni. Clementine sér
um það allt saman. Á hverjum
morgni fer hún niður til að ráðg-
ast við matseljuna og ákveða mat-
seðilinn fyrir daginn. Hversu
marga gesti þarf að matbúa ofan
í og hve miklar matarbirgðirnar
eru. Síðan fer hún til ritaraher-
bergjanna og gefur þeim, fyrir-
mæli, þó að hún að vísu láti sig
ekki dreyma um að gefa þeim
fyrirmæli þvert ofan í það, sem
Winston hefur sagt þeim að gera.
Það er aldrei neitt, sem heitir „ég
cr búin að segja þér, hvað þú áttir
að gera.“ Hún fylgist gerla með
að verkin séu unnin rétt og dyggi-
lega.
Frændi þeirra, John Spencer
Churchill, sagði eitt sinn:
„Það vekur mér alltaf jafnmikla
furðu að sjá hve frábærlega
frænku minni tekst að hafa góða
stjórn á öllu á Chartwell. Hún
hefur í rauninni svipað hlutverk
og háttsettur hershöfðingi. Því að
Chartwell og önnur heimili frænda
míns eru ekki aðeins eins konar
hernaðarmiðstöðvar, heldur einn-
ig stór verksmiðja þar sem stjórn-
andinn þarf að hafa auga á hverj-
um fingri. __
Auk þess að hafa alið upp stór-
an barnahóp, hefur hún einnig
sinnt skyldum sínum sem frábær
húsmóðir og gestgjafi, fjölda gesta
af hvers konar sauðahúsi. Og jafn-
vel þótt hún kenni lasleika, lætur
hún engan sjá það á sér.
Gestrisni þeirra hjóna er eins-
dæmi í heiminum.
Það var alltaf mjög ánægjulegt
að koma um kl. 12,30, til þess að
geta fylgt frænku minni í stutta
gönguferð um garðana fyrir há-
degisverðinn.“
Ritari, sem vann í þjónustu
Churchills sagði: „Það eru til tvær
Clementínur. Önnur er hefðar-
konan mikla — agasöm kona, sem
fijinur fyllilega til þess hvaða
hlutverki hún hefur á að skipa.
Hin er afskaplega mánnleg. Cle-
mentine getur verið mjög ströng,
ef því er að skipta, en næsta and-
artak er hún vingjarnleg og töfr-
andi. Hún var mest aðlaðandi,
þegar hún gat lagt til hliðar skyld-
ur forsætisráðherrafrúarinnar. og
rætt málin frá sama sjónarhóli og ,
maður sjálfur, eins og hver önnur
kona.“
Þó að þægindin séu góð á Chart-
well, er þar ekkert óhóf. Á fyrstu
lijúskapaiárum þeirra, þegar börn
in þurftu klæði og menntun, og
þegar var úr litlu að spila, kynnt-
ist Clementine þeim sannleika,
sem fólst í gamla máltækinu:
„Græddur er geymdur eyrir.“ Og
henni finnst enn gaman að geta
gert „góð kaup“.
Einn rítara hennar frá stríðsár-
unum segir: „Það var ekki hægt
að segja að hún væri nízk, en hún
vildi ekki borga meira en hún
taldi nauðsynlegt. Ég man eitt
dæmi þess frá mínu fyrsta sumri
bjá þeim.
Hún hafði séð slopp, sem snið-
inn var á þann vegí er vinsælast
var um þessar mundir, auglýstan
í dagblaði sveitarinnar. Hún benti
mér á auglýsinguna og sagði: „Sjá-
ið þér þetta! Svona linsloppar
kosta tvær gíneur í borginni, en
hér kostar hann tvö pund. Þetta
er ódýrt, og ég ætla að ná mér í
einn.“ Hún var himinglöð yfir því
að geta sparað þarna tvo shillinga.
Ég man eftir sloppinum. Hann
var úr ljósbláu líni, og þegar hún
fór í hann, var hann reglulega
fallegur. Hún notaði hann í garð-
inum, og þá leit hún eins og hún
væri klippt út úr tízkublaði frá
París."
Þó að þau hafi hvort sitt svefn-
herbergið á Chartwell, þá eyða
DAUDINNI' KJÖLFARINU
MAURI SARIOLA
26
sér, hvað gera skyldi. Hann átti
enn fyrir sér nokkra klukkutíma,
þar sem Cassiopeja átti ekki að
halda af stað til Stokkhólms, fyrr
en seint um nóttina, og Lindkvist
ákvað að láta auðnu ráða og kasta
túkall upp á hvert halda skyldi.
Kabarettinn á Lorry, sjómanna-
búllurnar í Nýhöfninni og úti-
veitingastaður Tívoligarðsins
komu til greina.
Lindkvist þreifaði eftir pen-
ingi í jakkavasa sínum og hann
var einmitt í þann veginn að
fleygja honum upp í loftið, þegar
sagt var við hlið hans:
— Lindkvist sýslufulltrúi. Eruð
þér á leið í Tívolí?
Lindkvist sneri sér við. Þarna
voru Berg verkfræðingur og Kirsti
Hiekka komin. Þau leiddust og
hún reyndi á elleftu stund að
draga til sín höndina, en þegar
hún sá, að Lindkvist hafði þegar
veitt því athygli, yppti hún að-
eins öxlum brosandi og lét hönd
sína hvíla létt á armi förunautar
síns.
— Það var gaman að hitta ein-
hvern, sem maður þekkti, sagði
Lindkvist glaðlega. Hvert er ykk-
ar för heitið?
Lindkvist benti á innganginn í
Tlvoli, sem var ljósum prýddur
og spurði enn: — Ætlið þið hér
inn?
Berg og Kirsti horfðu hvort á
annað.
Eftir andartakshik svaraði verk
fræðingurinn: — Við ætluðum nú
reyndar að fá okkur eitthvað í
sarpinn. Það eru notalegir veit-
ingastaðir þarna inni og . . .
Berg hóstaði og bætti við eftir
stutta vandræðalega þögn:
— Konan mín var ekki almenni-
lega hress og varð eftir um borð.
En . . . krhm . . . Hiekka læknir
var svo vinsamleg að veita mér
samfylgd.
— Það er ánægjulegt að fá'
félagsskap, sagði Lindkvist og
bætti við: — Ég stóð hér einmitt
og veltí fyrir mér . . .
Berg greip fram í fyrir honum:
— Ef þér hafið ekld neitt sér-
stakt fyrir stafni þá . . .
Hann leit örsnöggt á stúlkuna
við hlið honum, og þegar hún gaf
honum merki sem augsýnilega átti
að skiljast sem samþykki, hélt
hann áfram: — Þá . . . datt
mér í hug, að þér gætuð ef til
vill fylgzt með okkur.
— Ég vil ómögulega gera neitt
ónæði. . .
— Við biðjum yður endilega að
koma með, greip Kirsti Hiekka
fram í fyrir honum og hló við.
Hún hlær fallega, hugsaði Lind-
kvist. Hún er alls ekki eins og
ég hef alltaf hugsað mér hinn
dæmigerða lækni. Nú, en af
hverju skyldj það líka vera . . .?
Læknir, þó kvenkyns sé, þarf ekki
nauðsynlega að vera einhver harð-
soðinn háðfugl, jafnvel þótt hún
hafi fengið nasasjón af leyndar-
dómum lífs og dauða.
Lindkvist brosti við þeim.
— Ég vildi gjarnan fá að vera
með, ef það er fullvíst, að ég
valdi ekki ónæði. Satt að segja
var ég hálf einmana, þegar ég
rásaði hér um göturnar, án þess
að vitá, hvað ég ætti að gera f
mér.
Lindkvist sveiflaði út hendinni.
— Það var eins og allir hefðu
eitthvað víst fyrir stafni, marglr
leiðast um og virðast hamingju-
samir, og . . .
Iindkvist beit á vör og þagn-
aði. Ef til vill mundi þau Berg
og Hiekka taka þetta sem glósu
til sín, þótt hann hefði reyndar
aðeins meint það sem almenna at-
hugasemd.
— Jæja, við skulum koma,
flýtti verkfræðingurinn sér að
segja.
Kirsti Hiekka stakk handleggn-
um undir arm Lindkvists og þau
leiddust af stað öll þrjú og konan
l í miðju. Hispurslaus framkoma
hennar kom Lindkvist ögn á ó-
vart, en eftir nokkur orðaskipti
varð Lindkvist þess áskynja, að
þau höfðu kynnt sér hinn heims-
fræga Túborgbjór og ef til vill
höfðu einn eða tveir álaborgarar
skolazt í kjölfarið. Þau voru ekki
drukkin, aðeins í góðu skapi og
Lindkvist datt í hug, að ef til vill
hefðu þau svipuð áhrif hvort á
annað og Álaborgarákavíti á
venjulegt fólk. Nú og kannske
vildi Hiekka aðeins sýna honum,
að hún liti á þá báða sömu augum
— sem góða félaga á gleðistund.
Lindkvist hló með sjálfum sér,
en varð þess brátt áskynja, að
brýn nauðsyn bar til að þau héldu
fast hvert við annað, þar sem
þröngin í skemmtigarðinum var
ógurleg, og þau hefðu auðveldlega
getað villzt hvort frá öðru. Auk
þess var honum allt annað en
ógeðfellt að finna mjúkan arm
hennar hvíla á handlegg sér.
— Þangað skulum við fara,
stakk Hiekka upp á, þegar þsu
komu inn i miðbik garðsins. Hún
betni á lítið og snoturt hús, sem
lá að hálfu úti í lygnu vatni.
Allavega lit ljós lýstu upp veggi
þess og fjörug hljómlist barst til
eyrna út um opna gluggana.
— Þetta lífrur ágætlega út, sagði
Berg.
— Alveg prýðilega, samsinnti
Lindkvist.
Þau gengu umhverfis vatn-
ið eftir litlum stíg, sem lá í
gegnum trjáraðirnar og gengu
inn á veitingastaðinn. Þetta var
þokkaleg, lítil krá, innréttuð að
gömlum sveitasið. Laust borð fyr-
ir þrjá stóð við einn gluggann og
að vörmu spori birtist þjónn, við
borðið.
— Eigum við að fá okkur
„smörrebröd", spurði Berg. —Og
ákavíti og bjór. Maður á að
semja sig að staðháttum, þar sem
maður er.
Lindkvist og Hiekka guldu hon-
um jáyrði sitt þegar. Berg pant-
aði á enskri tungu, enda hafði
hann orðið þess áskynja, að Kaup
mannahafnarbúar skildu ensku
jafnvel og sænsku. Þegar þau
höfðu kveikt sér í sígarettum og
þjónninn hafði fært þeim þrjár
flöskur af exportbjór sátu þau og
horfðu rannsakandi hvert á ann-
að, og skiptust á hversdagslegum
athugasemdum um umhverfið og
útsýnið, sem í rauninni var þess
vert að því væri gefinn gaumur.
Marglit Ijósin endurspegluðust á
dökkum vatnsfletinum og handan
vatnsins slúttu trjákrónurnar yfir
bakkann í rökkrinu. Ilátt yfir
höfðum þeirra vögguðu körfur
Parísarhjólsins og á vinstri hönd
blikaði á uppljómaða veggi hljóm-
leikahallarinnar. Hljómlist barst
þeirra hvaðanæva.
— Bjórinn er fínn, sagði Berg.
— Og lífið er vert þess að lifa
því.
— Því gæti ég trúað, hugsaði Lind
kvist, um leið og hann beindi aug-
um sínum að aðlaðandi konunni
við hlið hans. Hann var enginn
smámunaseggur, en einhverra
óskiljanlegra ástæðna vegna fékk
hann skyndilega löngun til að
minna Berg á raunveruleikann.
Hann spurði kurteislega:
— Þér sögðuð, að konan yðar
orðið eftir um borð: Er hún al-
varlega veik?
Áhyggjuleysið hvarf af andliti
Bergs eins og dögg fyrir sólu og
í stað þess kom fjandsamlegur
glampi í augu hans, eins og fyrst
nú rynni upp fyrir honum, að
Lindkvist væri óviðkunnanlegur
ípaður og hann sæi eftir, að hafa
boðið honum með þeim.
— Smáhöfuðverkur, held ég,
sagði hann stuttlega.
— Það líður sjálfsagt frá í
svölu sjávarloftinu, þegar skipið
fer frá Kaupmannahöfn, sagði
Lindkvist. Hann lét sem hann
hefði ekki tekið eftir þungbúnum
svip verkfræðingsins, en skipti
um umræðuefni þegar. — Það er
einkennilegt, hvað fólk virðist
geta gleymt fljótt, sagði hann. —
Til dæmis á Cassiopeja er allt
nákvæmlega eins og það var áður.
Farþegarnir eru áhyggjulausir,
hlæja og virðast glaðir . . .
— Af hverju skyldi þeir ekki
T í M I N N, þrlðjudagur 28. apríl 1964. —
14