Morgunblaðið - 10.11.1951, Blaðsíða 7

Morgunblaðið - 10.11.1951, Blaðsíða 7
Laugardagur 10. nóv. 1951. MORGVNBLAÐIÐ 7 } FlylJ tilSiberíué Álit rifhöfundarfns Arnulfs Överland Kaupmannahöfn, í nóv. 1951. ARNULF ÖVERLAND, hinn víð- kunni norski rithöfundur, er ný- kominn í fyrhiestrarferð til Danmerkur. Ætlar hann að tala í ellefu dönskum bæjum, alstað- ar urh sama efni. Fyrirlesturinn heitir: „Leiðin, sem við völdum". Fjallar hann um At'antshafssátt- málann, stríðshættuna og friðar- jnöguleikana. Fjelag, sem vinnur að því að fræða fólk um Atlants- hafsbandalagið og lýöræðið, hef- ir gengist fyrir þessari fyrirlestr- arferð í samvinnu við ýms æsku- lýðsfjelög. Blaðamenn í Höfn áttu tal af Överland, þegar hann kom til bæjarins. HERN^ÐARLEG SAMVINNA ÓIIJ/'.KVÆMILEG NAUÐSYN Þar bar m. a. þetta á góma: — Hvað segir þjer um ástand- ið í heiminum? — Pólitísk og hernaðarleg sam- vinna á miISi hinna frjálsu þjóða er óhjákvæmileg nauðsyn. Þjóð ir, sem stefna að því að auka landsvæði siít, reyna altaf að Överland, rithöfundur. vekja sucdrung meðal andstæð- ínganna ogr leggja nágrannaþjóð- irnar undir sig eina og eina í einu. * Svona fór Hitler að, og sama gerir Stalin. Það er aðeins um eina vörn að ræða, nefnilega sam- heldni á milli hinna vestrænu þjóða. Það er því áríðandi, að nauðsyn samheldninnar verði þeim ljós áður en það verður of seint. SKIL EKKI UNDÉN Það voru beisk vonbrigði, að ekki tókst að skapa norræna samvinnu í landvarnarmálunum. Því miður er oft svo ástatt, að fólk byggir athafnir sínar aðeins á eigin reynslu. Svíar aðhyllast stöðugt hlutleysisstefnuna blátt áfram vegna þess að þeir voru hlutlausir í báðum heimsstyrjöld- unum. Þeir hafa aldrei reynt — eins og Norðmenn og Danir — hvað hernám er. Svíar vilja ekki skilja það. En hugsum okkur nú, að Sví- um takist líka að vernda hlut- Jeysi sitt í næstu heimsstyrjöld, að Rússar vinni sigur og geri Noreg, Danmörku, Holland, Eelgíu, Þýskaland, Frakkland og Bretland og ef til vill ennþá fleiri lönd að sovjetlýðveldum. Hve lengi gætu Svíar þá vernd- að sjálfstæði sitt og frelsi? Mjer er alveg óskiljanlegt, hvernig Osten Hndén, utanríkisráðherra Svía, hefir getað komist hjá því að leggja þessa spurningu fyrir eig. Ef Svíþjóð væri í Atlantshafs- bandalaginu, þá væru austur- landamæri Noregs tryggð. Og þá gætum við hugsað um að yerja suðuiiandamæri okkar, en þau liggja i Suður-Jótlandi. Þar þyrftum við að hafa nokkrar berdeildir. Leiðin til Noregs Jiggur um Danmörku og Sví- ÞJóð. | ENGINN LÝDRÆÐISFLOKKUR ANDVÍGUR A-SATTMÁLAN- UM - ! — Eru Norðmenn sammála um Atlantshafssáttmálann? i — Til eru þeir í Noregi, sem aðhyllast ennþá hlutleysisstefn- una. Þeir eru þó færri en í Dan- mörku, þótt þar sje yfirgnæfandi meirihluti fylgjandi Atlantshafs- sáttmálanum. Enginn lýðræðis- flokkur í Noregi hefir hlutleysið á stefnuskrá sinni. Einstaka jafn- aðarmenn og vinstrimenn eru fylgjandi þessari stcfnu. En hlutleysið hefir annars aðallega fylgi meðal listamanna og kvenna, sem sitja „friðarráðstefn ur." HVAÐ LIGGUR A RAK VÍÐ FRIÐARUMLEITUNINA? — Haldið þjer, að þátttaka Tyrklands í Atlantshafsbanda- laginu muni auka möguleika At- lantshafsþjóðanna til varna? — Á því er enginn efi. Tyrkir hafa mikinn og vel æfðan her. Þá vantar þó vopn, en geta nú vafalaust fengið þau frá Banda- ríkjunum. En hinn óskiljanlegi jvanmáttur Frakka er mjer á- hyggjuefni.. — Hvað segið þjer um það 'sem nú er að gerast í Kóreu og Þýskalandi? — Við vitum ekki hvað ligg- ur bak við friðarumleitanirnar í Kóreu og nýju tilraunirnar til að sameina Þýskaland. Menn gætu hugsað sjer, að Rússar eigi við svo mikla örðugleika að stríða í leppríkjunum, að þeir vilji losna við Austur-Þýskaland. En þetta væri of gott til þess að geta ver- ið rjett. ÞAÐ ER UNDIR STALIN KOMIÐ — Haldið þjer að hægt sje að afstýra nýrri heimsstyrjoiav ¦— Við verðum að vona það. En við vitum ekki, hvað morg- undagurinn ber í skauti sínu. Gætið að því, að aðeins einræð- isherrarnir geta stofnað til styrj- alda. Ófriður milli Norðurlánda, á milli Bretlands og Frakklands og á milli Vestur-Evrópu og Bandaríkjanna er óhugsanlegur, vegna þess að þarna er um lý'ð- ræðisríki að ræða. Þeim er stjórnað í samræmi við vilja almennings, og almenningur vill ekki stríð. Það er undir Stalin komíð, hvort komist verður hjá stríði. Verið er að undirbúa nýja styrj- öld. Við Vituni ekki, hvort hún skellur á í náinni framtið. Eng- inn veit það nema Stalin. — En er líklegt, að Stalin vilji stríð? LANDAMÆRI ASÍU _V * ' FÆRÖUST VESTAR — Ekki nema hann sje viss um sipur Rússa, og haldi, að hann geti ekki náð takmarki sínu — þ. e. a, s. geti útbreitt kommún- ím¦íann um alla Evrópu — án óMðar. Ef tii vill er það ekki geriegt nema raeð því móti að flytja 30« miljónir Evrópubúa til Síberíu eða lífláta þá. En hvoru- tveggja er vandkvœðum bund- i«. — Við losnuðum við skrílstjórn nasista. En um leið færðust landa mæri Asíu vestur á bóginn. Við megum ekki loka augunum fyrir hinni miklu hættu, sem Vestur- Evrópu og öllum frjálsum þjoð- Fraaih. 4 bls. 12. Hættan eykst stöðugt. — Egypískir ráðamenn hvttja til áframhalds hins „heilaga stríðs" og Bretar senda hverja flugvjelina af annari þjettskipaða hermönnum, austur þangað. Myndin sýnir viðbúnaíf Breta í Ismailia, en þar hefur þegar komið til alvarlegra árekstra. eon q n_ n Eftir JÖRGEN HALCK ÞAÐ ER október, en hjer í Kairó er þó mjög heitt. Pálmarnir eru þaktir ryki og flugurnar ágengn- ari en nokkru sinni fyrr. Og á hinum þröngu og dimmu göt- um verður á vegi manns ólýsan- leg fátækt og örbyrgð, — svo mikil að jafnvel sólin neitar að skína þar. í fljótu bragði virðist hin egyptska götumynd ekki hafa j breytst síðan jeg var hjer gíð-1 est fyrir nokkrum árum. Og þó — það er aðeins á yfirborðinj, sem lifið þar er eins og áður. Beinum athygli okkar að Egyp'- unum á götukaffihúsunum, þeir sem einu sinni voiu svo glaðir og kátir. Nú leikur enginn þeirra teningaspil. Þeir eru aJvarlegir á svip. Samræðurnar fara fram i hálfum hljóðum. Hjer heyrist engin hlátur. Það er óróleiki í loftinu, — óróleiki, sem maður ekki kemst hjá að verða var við. Hvar eru allir bersku hermenn irnir, sem áður settu svip sirm a bæjarlífið? Maður sjer ekki einn einasta þeirra. Þeir halda sig í herbúðum sínum við Súez, Isma- lia og Kassassine. Já, maður finnur breytinguna. Hvar sem maður fer finnur maður hinn eldlega ákafa Egyptanna, sem hvað eftir annað hefur broxist út í áeirðuin og árásum á and- niúhamedska útlendinga. Afleiðing hinnar ofstækisfullu þjóðernisöldu, sem á undanföm- um árum hefur íisið í Egypta- landi, er sú, að mikill hluti ioú-| anna líta á Evrópumenn — ekkij aðeins Englendinga — sem full- trúa „heimsveldisstefnu og yfir-' jgangs". Og nú vilja íhúarnir [ leggja allt í sölurnar til að kom- ast undan aga slíkrar heimsveLí- isstefnu. Fordæmið i Persíu gaf þeim eldmóðinn og undansláttur Bretk bæði hjer og i öðrum lönd- um hefur sannfæ.rt Egypta uín að „tími frelsunarinnar" er upp runnin. Þeim, sem fylgst hafa rnið stjórnmálaþróuninni í Mið- Austurlöndum, kemur ekki á ó- vart sú ákvörðun Egypta um að segja upp samningum við Breta. ' Þessi ákvörðun hefur valdið hrifningaröldu meðal fólksins, . som af völdum stórfelldra ó- I spekta gegn Bretum í Kairó og jvíðar lætur sjer til hiiga.r koma að þvj sje stjórnað og innblásinn andi frá hærri stöðum. „AÐRIR VIÐSKIPTAVINIR ERU TIL" Stuttu áður en hin örlagaríka íu holdffl ikki sfriliiiiiiEiiiii á!!a§itsfiafsríkin tiafa ekki ráð á aS fiafa eySu í varnarlínu úm\ ®| Brelar veria áfram við Im samningsuppsögn var gerð heyr- . in kunn, skrifaði ritstjóri Al Mussawar (málgagn stjórnarinn- ; ar), leiðandi grein í blað si.tt, sem ef til vill varpar skýrara ljósi yfir tilfinningar Egypta cn flestar hinna hálf-opinberu frjettaklausur. Þar hvatti rit- stjórinn m. a. til þess að „Egypta land leitaði hjálpar og vinskap- ar Sovjetríkjanna og kæmi Bret- um úr landinu." En ritstjórinn gerði hjer þó ekki annað en að taka dýpra í árinni heldur en utanríkisráðherrann Salah el din hefði gert nokkru áður ev hann lýsti því yfir, að „Egypta- land mundi ganga í bandalag við Satan sjálfan, ef nauðsyn krefði'. Hann bætti við að Egyptar gætu fundið aðra viðskiptavini en Bretland eða Satan og lauk máli sínu með því að draga upp í stórum dráttum nýja utanríkis- stefnu, þar sem m. a. var kveðið á um varnar- og vináttusamning við Sovjetríkin, viðurkenning á kínverska alþýðulýðveldinu, yfir- lýsing um hlutleysi Egypta í deilunni milli austurs og vest- urg, auk þ.ess sem í undirbúningi eiu viðtækir verslunarsamning- ar við Sovjetríkin og löndin bak járntjaldsins. MÁLIN A VOGARSKÁHNNI í hinni ofsalegu baráttu blað- larrna gcgn Bretum, sem náði há- imarki rjett fyrir samningsupp- sögnina, vitnuðu skriffinnar Egyta alloft til „hinnar miklu jlrjálpar, "* sem Egyptar veittu iB.andamönnum i heimsstyrjöld- ii.ni — án nokkuri'a launa." Hjer má einnig ininnast á hvað Bret- ar hal'a gert og ihugi maður mál- in frá þeirri hlið hafa Egytar ekki áslæðu til annars en að vera þakklátir, þvi landið komst hjá hei--námd óvinveittra ríkja ein- ungis vegna setu Breta i land- invi. Það leikur þó vaila vafi á að gerðir Breta i olíustríðinu við Persa hafa í'lýtt tyiir ákvörðun egypsku stjó.rnarinnar. Ennfrem- ur hefur Moskva áreiðanlega hvatt stjórnarvöld Egytalands til að fara inn á þessa hættulegu braut. en Moskvavaldið gerir nú ]mjög- tii bess að vingast við Múhamedstrúarlönd í því skyní að iá ráðið um gerðir þeirra. RÚSSAR HAFA VEITT OKKUR STUBNING Er jeg ræddi við egyptskart embættismann og dró í efa laga- legan rjett stjórnar hans til aS segja upp samningunum, hló> hann og sagði: ,,Er þetta þá ekki einmitt hið rjetta augnablik til að toga i skottið á breska ljón- inu — núna, meðan þeir eru önri- um kafnir í kosningabaráttunni? Persarnir gerðu það með full- komnum árangri. Þeir ráku Bret- ana frá Abadan — og burt sjeít- frá öllum lagalegum rjetti." ÞÁ ER LANBIÐ OKKAR EIGPÍ Jeg spurði egyptskan vin mina (sem hlotið hefur ágæta mennt- un í Englandi) hvort honum fynd ist það ekki óviturlegt af eg- yptsku stjórninni að hafna til- boði Vesturveldanna um þátt- töku i varnarbandalagi. Hann. svaraði: „Nei, það var viturlega gert. Það hefði aðeins þýtt a?? hermenn Vesturveldamia undir nafni Bandamanna hersætu land okkar. Öllum er ljóst að Egypta- land getur ekki eitt staðið á móti hugsanlegri kommúnistiskri árás i Ajdð-Austurlöndum og við get- um ekki reiknað með stuðningi hinna muhamedsku bræðraþjóða vorra. Þau bera svo mikið van- traust til gerða Vesturveldanna að flest þeirra myndu verða hlut- laus ef til ófriðar kæmi milli Austurs og Vesturs." Jeg spurði hann hvort hann. væri blindur gagnvart þeirri óga un, sem stafaði frá Rússum við" máleíni Mið-Austurlanda og þá ekki síst í Egyptalandi. Svar hans- \.ar skorinort: „Rú'ssar hafa alltaf stutt frelsiskröfur okkar. Það man þjóðin alltaf." Meðan hann talaði fór æpaníH skari unglinga fram um götuna. Þeh voru hlaðnir auglýsinga-r spjöldum, sem á var ritaður and- beskur áróður. Vinur minn hristi höfuðið. „Það tr leitt, að það skuli gerast á þennan hátt", sagði hann, „en Þessir menn fara að dæmi Persa. Framh. á bls. 10

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.