Morgunblaðið - 25.08.1957, Blaðsíða 8

Morgunblaðið - 25.08.1957, Blaðsíða 8
MORGV1SBL4ÐIÐ Sunnudagur 25. ágúst 1957 Útg.: H.f. Arvakur, Reykjavík. Framkvæmdastjóri: Sigfús Jónsson. Aðalritstjórar: Valtýr Stefánsson (ábm.) Bjarni Benediktsson. Ritstjórar: Sigurður Bjarnason frá Vigur. Einar Asmundsson. Lesbók: Arni Óla, sími 33045 Auglýsingar: Arni Garðar Kristinsson. Ritstjórn: Aðalstræti 6. Auglýsingar og aígreiðsla: Aðalstræti 6. Sími 22480. Askriftargjald kr. 30.00 á mánuði innanlands. í lausasölu kr. 1.50 eintakið. ÞAÐ, SEM BLASIR V/Ð S |Ú staðreynd blasir nú við, að ríkisstjórnin hefur ekki getað leyst neitt af þeim höfuðverkefnum, sem fyrir liggja. Nú steðja að hin alvar- legustu vandræði í fjárhagsmál- um þjóðarinnar. Um leið og eyðslan vex dregst aflinn sam- ann. Við höfum aldrei lifað svo freklega „um efni fram", eins og nú. Á síðasta ári, síðan ríkis- stjórnin tók við völdum, hefur hag okkar hrakað stórlega. Þar munar upphæð, sem telst í hundruðum milljóna. Hvað hef- ur ríkisstjórnin gert til að af- stýra því, sem við blasir. Svarið er stutt: Alls ekkert. Það er að- eins ein önnur staðreynd, sem er jafnvís og þessi og hún er sú, að þessi ríkisstjórn, sem leitt hefur öngþveiti yfir okkur, mun ekki leiða okkur út úr því aftur. Upphafið að þeim vandræðum, sem nú steðja að, má finna í hin- um miklu verkföllum, . sem kommúnistar komu af stað með aðstoð nokkurs hluta af Fram- sóknarflokknum undir forustu Hermanns Jónassonar, vorið 1955. Þá sagði Eysteinn Jónsson fjármálaráðherra réttilega að nú væri „brotið blað" í fjármálum landsins. Allur vandi, sagði hann, hefði verið tiltölulega auðleyst- ur, ef þessi verkfallaalda hefði ekki komið til. Það er rétt að þá hafði að undanförnu verið spyrnt við fótum. Efnahagsmálin voru á góðri leið að komast í rétt horf. Það var auðséð, að búskapur okkar var að rétta sig úr kútn- um eftir andstreymi langra hafta. Alls staðar blasti við mikil bjartsýni og framkvæmda- hugur var vaxandi. Fjárhagur landsins fór batnandi. En þegar verkfallsaldan skall yfir, fór alit úr skorðum, sem að undanförnu hafði leitað jafnvægis og verð- bólgualdan tók að rísa á ný, með vaxandi hraða líkt og óstöðvaridi flóðbylgja. • • Þegar kommúnistum hafði tek- izt að koma ár sinni fyrir borð á þennan hátt, hafði jarðvegur- inn fyrir þá batnað að mun Þeir tóku nú höndum saman við Her- mann Jónasson, sem raunar hafði stutt þá með ráðum og dáð í verkfallinu, og nokkra svanga og viljalitla menn úr Alþýðuflokkn- um, sem töldu sig of lengi hafa verið utangarðs. Nú hófst hið mikla tafl. — Sezt var við að reikna út hvernig unnt væri að ná meirihluta á Alþingi, þó at- kvæðamagnið væri takmarkað. Og nú var hafinn þessi áróður, sem nefna mætti „betra-að- vanta-brauð"-áróðurinn. — Tími hins mesta valdabrölts, sem ís- lenzk þingsaga kann frá að segja, rann nú upp. Ekki var þess svif- izt að draga hin örlagaríkustu og viðkvæmustu utanríkismál þjoð- arinnar inn í þessa baráttu. Af- leiðingin var sú, að við glötuðum trausti vestrænna þjóða og mun- um eiga erfitt með að ná því aft- ur. Hér kann einhver að benda á, að núverandi ríkisstjórn hafi fengið hvert stórlánið á fætur öðru erlendis og beri það ekki vott um glatað traust. En hér er rétt að segja afdráttarlaust að þær lánveitingar hafa ekki sprottið af því, að lánbeiðendur hafi haft traust þeirra, sem féð létu af hendi. Hér var einungis um kaupskap að ræða, þar sem hönd seldi hendi. Öðrum megin voru samningar um áframhald- andi veru varnarliðsins í land- inu, hins vegar voru dollararnir handa vinstri-stjórninni. • Miðdepill alls þessa mikla valdabrölts var Framsóknarflokk urinn. Hermanni Jónassyni, sem haft hafði samspilið við komm- únista í verkföllunum, tókst að leiða flokk sinn inn í hina svo- nefndu vinstri-fylkingu, þar sem kommúnistar lögðu til það fylgi, sem vantaði á hjá Hræðslubanda- laginu. Eysteinn Jónsson varð allt í einu harðskeyttasti tals- maður samvinnu við kommún- ista, sem hann hafði mest for- dæmt á árinu áður. Ríkisstjórn var mynduð, stærsti flokkur landsins með yfir 42% allra atkvæða, gersamlega sviptur öll- um áhrifum á stjórn landsins. Nú var lika horfið frá þeirri stefnu sem fylgt hafði verið síðustu 5 árin í átt til meira frjálsræðis í atvinnumálum og viðskipturn. Skattastefnan var rekin harðlcg- ar en nokkru sinni fyrr og lögð á þyngstu gjöld, sem landsmenn hafa fengið að kynnast. Með því var raunverulega framkvæmd mikil gengislækkun og kjör manna á flestum sviðum tóku að versna. Afleiðingin varð svo sí- felldur ófriður á vinnumarkaðn- um, sem reynt var að kenna öðr- um. Hið síðasta, sem sést er svo gjaldeyrisöngþveitið, en afleið- ingar þess eru enn aðeins að litlu leyti komnar í ljós. Sá gífurlegi halli, sem orðinn er á gjaldeyrisbúskapnum, er áhyggjuefni hverjum hugsandi manni. Ríkisstjórnin hefur ekki reynzt megnug að forða frá þeim vandræðum fremur en öðrum.__ Hér er ekkert annað aðhafzt en að þegja um það, sem gerzt hef- ur. Þegar Morgunblaðið birti tölulegar staðreyndir um það, hve fjármálaaðstaðan hefði versn að stórlega á undangengnu ári, þögðu öll stjórnarblöðin. Það liðu dagar án þess að nokkuð heyrð- ist frá þeim, en þá birtu þau ekki hejdur neinar upplýsingar fyrir lesendur sína um þetta al- vörumál, heldur einungis skæt- ing í garð Sjálfstæðismanna og vandræðalegar afsakanir. Stjórn- arliðum kom ekki saman um. hverjar væ'ru orsakirnar. en þeg- ar það frumatriði liggur ekki einu sinni Ijóst fyrir, hjá þessum herrum, hvernig skyldi það þá vera með úrræðin? Menn munu spyrja að hverju muni nú fara. Sennilegast er að ríkisstjórnin leiti enn til Banda- ríkjanna um nýtt lánsfé og vcrð- ur þá vafalaust spilað enn á hern aðarþýðingu landsins, líkt og var gert við hinar lántökurnar. Þjóð- viljinn segir, að unnt sé að fá stórlán austan við járntjald og mun ríkisstjórnin ekki láta þess ógetið við bandamenn okkar í vestri til þess að „örva" þá til sem mestrar rausnar. Það má vel vera að unnt verði að fleyta stjórnarskútunni áfram með þess háttar meðölum um sinn. En sannarlega horfir sú sigling til vaxandi ógæfu fyrir þjóðina. UTAN ÚR HEIMI ] Batista og „Nessos-skyrtan" Fulgencio Batista Zaldivar hershöfðingi og einræðisherra á Kúbu, stærstu eyjunni í Kariba- hafi, hefur setið við völd tæpan aldarfjórðung. Nú eru dagar hans brátt taldir. Andstaðan gegn hon um magnast með degi hverjum, og þess verður tæplega langt að bíða, að þessi grimmi og valda- sjúki harðstjóri falli eins og svo margir af kollegum hans. Batista hefur raunar sjálfur sagt, að hann langi að draga sig í hlé, þegar kjörtímabili hans sem „for- Úr bændastétt Batista er hraustur og mikill að burðum, enda er hann kom- inn af bændum og vandist snemma erfiðisvinnu. Hefur haldið spengilegum vexti sínum og líkamskröftum fram á þennan dag. En fjör hans og eldur hafa dvínað. Áhyggjurnar íþyngja honum mjög. Bæði hann og synir hans lifa í stöðugri lífshættu — það hefur þeim orðið ljósara en nokkru sinni fyrr eftir banatil- Nýleg mynd af Fulgencio Batista, umkringdum skjólstæðingum sínum og skósveinum. seti" lýkur 1. febrúar 1959, en fá- ir ætla honum svo langan tíma við völd. Batista hefur verið á leiðinni til glötunar síðustu 5 árin. Hann hefur orðið æ óvinsælli með hverju ári, sem liðið hefur síðan 10. marz 1952, þegar hann gerði byltingu í miðri kosningahríð- inni, þegar honum varð ljóst, að hann mundi ekki ná kosningu til forsetaembættisins. Hann naut stuðnings hersins í Havana. Síð- an hefur Batista verið alger ein- ræðisherra. Öll stjórn hans hef- ur verið gerspillt. Hann hefur beitt skefjalausri grimmd og ógn- um til að berja niður uppreismr andstæðinganna. En allt kemur fyrir ekki. Kúbu- búar hafa orð fyrir að iáta ekki kúga sig mótmælalaust. Nú er uppreisnin gegn Batista orðin svo víðtæk, að hann ræður ekkert við hana. Tvennir tímar Gestir, sem heimsækja Batista núna, bera þá sögu, að bæði „for- setinn" og umhverfi hans séu gerbreytt. Áður fyrr var höll hans opin öllum og venjulega yfirfull af alls konar fólki. Þar voru fáir verðir og engar sér- stakar varúðarráðstafanir. Nú eru göturnar kringum höllina hins vegar lokaðar allri umferð. Þykkar stálslegnar hurðir eru í öllum dyrum. Hfjllin er nærri mannlaus þegar frá er talinn Kiik ill fjöldi hermanna og Jiðsfor- ingja. Maðurinn í höllinni hefur elzt mikið síðustu ái-in; hann hef- ur þungar áhyggjur. ræðið í forsetahöllinni 13. marz sl., en þá munaði minnstu, að Bat- ista væri komið fyrir kattarnef af stúdentum. Eigi að síður getur Batista ver- ið mjög geðþekkur maður, segja þeir sem til þekkja; hann er mjög litríkur persónuleiki, enda væri óhugsandi, að hann hefði komizt til valda á Kúbu án þess. En hann er hataður af öllum þeim mörgu fjölskyldum á Kúbu, sem eiga um sárt að binda vegna grimmdar hans, sem hafa misst feður, syni, eiginmenn af völd- um hans. Batista hefur þetta sér kennilega sambland af þokka og skefjalausri grimmd, sem ein- kennir svo marga Suðurlanda- búa. Hann er ekki talinn gæddur mikilli skynsemi, en þeim mun meiri slægð og frumstæðu hug- rekki, sem er þess valdandi að hann heldur áfram að berjast, þótt barátta hans sé dauðadæmd- Hann hlustar ekki á aðra en tungulipra skjallara og getur ekki skilið það, að uppreisnin gegn honum er ekki aðeins öflug og víðtæk, heldur og sprottin af einlægum hugsjónum. Þegar Batista getur ekki beitt mútum eða bitlingum, eins og hann hef- ur gert undanfarin 24 ár, grípur hann til mórða. • „Nessos-skyrtan" Þessi háttur flestra einræðis- herra eridar venjulega með skelf ingu. Hann vekur upp öfl, sem á endanum tortíma þeim, sem beita honum. Mussolini, sem hélt lengi vel, að hann slyppi, nefndi þetta „Nessos-skyrtuna", eftir klæðinu í grískum goðsögnum, sem á endanum tortímdi þeim, er báru það. Erfið byrjun Batistá á að baki viðburðaríka ævi. Hann fæddist 16. janúar 1901, og í æðum hans rennur blandað blóð. Foreldrar hana voru fátækir, og hann eyddi bernsku sinni og æsku við hörð kjör daglaunamannsins. Hann vann á búgörðum og sykurmill- um, var járnbrautarverkamaður, rakari, klæðskeri og margt fleira. Árið 1921 gekk hann í herinn sem óbreyttur liðsmaður. Þar lærði hanni hraðritun, og það réði ör- lögum hans, þótt undarlegt megi virðast. Vegna kunnáttu sinnar í hraðritun, var hann gerður að yfirliðþjálfa, og hærra gat ó- breyttur hermaður ekki komizt. Árin 1928—33 voru ár mikillar ógnarstjórnar á Kúbu. Þá ríkti hinn grimmi harðstjóri Gerardo Machado, og þá skall heimskrepp an á. Landslýður tók upp hraust- lega baráttu gegn ógnarstjórn- inni. Foreldrar ungu mannanna, sem nú berjast gegn Batista, börðust þá við hlið hans gegn Machado. Batista átti ekki mik. inn þátt í að steypa Machado af stóli. Það voru liðsforingjar í hernum, sem ráku hann frá völd- um 13. ágúst 1933. En í ringul. reiðinni, sem kom í kjölfar bylt- ingarinnar, skipulagði Batista hina frægu „liðþjálfauppreisn", sem færði honum völdin 4. sept- ember. Næstu 7 árin, frá 1933 til 1940, var Batista hinn sterki maður á Kúbu og stóð á bak við hvern forsetann og hverja ríkisstjórnina eftir aðra. Hann hafði hin eigin- legu völd. Þegar honum fannst tími til kominn að gerast for- seti, skipulagði hann samstarf nokkurra stjórnmálaflokka — þeirra á meðal kommúnista, sem hann fordæmir nú — og var kos- inn forseti. Samkvæmt stjórnar- skránni mátti hanun ekki vera forseti tvö kjörtímabil í röð, svo hann sendi fram annan mann. En sá tapaði kosningunni, og Bat- ista sá þann kost vænstan til að forða lífi sínu og auðæfum, að setjast að í Daytona Beach á Flor ida-skaga. Þar bjó hann fram á árið 1948, en þá var hann kosinn á þing í fjarveru sinni, og gat snúið heim óhultur um líf sitt. Hrifsaði völdin Næstu 2V2 ár nr.taði hann til að undirbúa sigur sinn í væntanleg- um iorsetakosningum 1. júní Frarnh. á bls. 11 Fidel Castro — leiðtogi uppreisn. armanna, sem hafast við á aust- anverðri eyjunni.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.