Morgunblaðið - 18.10.1958, Qupperneq 3

Laugardagur 18. okt. 1958
MOnCVNBLAÐIÐ
3
Frumvarpið um embættisaldur
biskups sambykkt til 2 umræðu
FUNDIR voru settir í báðum
deildum Alþingis kl. 1,30 e. h.
í gær. Á dagskrá efri deildar
var eitt mál, frumvarp til laga
um bráðabirgðabreytingu á lög-
um um bifreiðaskatt o. fl., en í
frumvarpi þessu er gert ráð fyrir
framlengingu ákvæða, sem nú
eru í lögum. Var það samþykkt
til 2. umræðu samhljóða og vísað
til nefndar.
Á dagskrá neðri deildar var
eitt mál, frumvarp til laga um
breytingu á lögum nr. 21, 27.
júní 1921, um biskupskosningu.
Flutningsmenn: Bjarni Bene-
diktsson og Ólafur Thors. Fyrri
flutningsmaður, Bjarni Bene-
diktsson, fylgdi frumvarpinu úr
hlaði með stuttri ræðu. Hann
sagði, að árið 1935 hefðu verið
sett lög um aldurshámark opin-
berra embættis- og starfsmanna,
þar sem gert væri ráð fyrir, að
það gilti sem almenn regla, að
menn létu af þessum störfum, er
þeir næðu sjötugsaldri. Sá
skilningur komst þó strax á, hélt
ræðumaður áfram, að þessi
ákvæði næðu ekki til biskups ís-
lands og er Jón Helgason varð
sjötugur 1936, var hann látinn
gegna embætti sínu áfram til
ársloka 1938. Mátti að vísu deila
um, hvort þessi framkvæmd
hefði nægilega stoð í bókstaf lag-
anna, en ég minnist þess ekki
að hafa heyrt að þessu fundið og
mun það hafa gengið fyrir sig
mótmælalaust.
Um þá embættismenn, sem
kosnir eru almennum kosning-
um, gilda þau ákvæði að þeir
megi sitja til 75 ára aldurs, ef
þeir eru kosnir til embættis síns
á ný. Hefur þetta ákvæði fyrst
og fremst þýðingu varðandi
presta, en þeir hafa ætíð haldið
starfi sínu, ef þess hefur verið
óskað, án þess að formleg kosn-
ing ætti sér stað.
Þannig hafa þessi lög verið í
framkvæmd. en deila má um
það, hvort biskupskosning sé
almenn kosning. Engu að síður
er raunin sú, að almennt var
talið að biskup myndi mega sitja
til 75 ára aldurs og því var það,
að meginþorri prestastéttarinnar
skoraði á kirkjumálaráðherra að
hlutast til um að herra Ásmund-
ur Guðmundsson gegndi biskups-
embætti sínu áfram. Kirkjumála-
ráðherra taldi sér ekki fært að
verða við þeirri áskorun að óat-
huguðu máli og leitaði því álits
tveggja ágætra lögfræðikennara,
um hvort til þessa væri heimild.
Gáfu þeir út álitsgerð, þar sem
þeir töldu óheimilt að biskup
sæti áfram. Hér skal ekki deilt
um réttmæti þessa úrskurðar,
hann má rökstyðja með bókstaf
laganna. Eftir að kirkjumálaráð-
herra hafði fengið álitsgerðina,
treysti hann sér ekki, að ó-
breyttum lögum, að verða við
ósk prestanna.
Flutningsmönnum og mörgum
öðrum þykir, að hér sé að ástæðu
lausu verið að láta góðan og
gegnan starfsmann leggja niður
embætti fyrir aldur fram. Frum-
varp það, sem hér liggur fyrir,
er því rökrétt afleiðing úrskurð-
ar lögfræðinganna og hins
Marteinstungu-
kirkju gefinn
skírnarfontur
LAUGARDAGINN 27. septem-
ber sl. voru liðin 90 ár frá fæð-
ingu Þorsteins Einarssonar,
bónda í Köldukinn í Holtahreppi.
í tilefni þess gáfu ekkja hans,
börn og nokkrir vinir Marteins-
tungukirkju fagurlega gerðan
skírnarfont, gerðan af lista-
manninura Ríkarði Jónssyni.
almenna vilja að lögin séu gerð
ótvíræð um þetta atriði. Er ljóst
að úr því að heimilt er að menn
megi gegna vandasömum og um-
fangsmiklum prestsembættum,
er ekki síður ástæða til þess, að
leyfa biskupi að gegna sínu
embætti áfram. Biskupsembætt-
ið er ekki eins amsturssamt, en
þar þarf mjög á að halda virðu-
leik og stjórnvizku, sem fæst
með aldri.
Prestastéttin hefur kveðið upp
sinn dóm í þessu máli. Biskup
íslands hefur ferðazt mjög mikið
um landið að undanförnu og hafa
því fleiri íslendingar séð hann
en flesta aðra og geta dæmt um
það af eigin sýn, hve starfsþrek
hans er óbilað.
Frumvarp þetta er ekki aðeins
flutt vegna núverandi biskups,
heldur gert ráð fyrir að það
verði að almennri reglu varð-
andi biskupsembættið. — öll
almenn rök hníga að því að
biskup hverfi ekki fyrr úr
embætti, en aðrir menn innan
prestastéttarinnar. Það má einn-
ig minna á þann sparnað sem við
það skapast, að biskup haldi
embætti sínu, þó það sé að vísu
ekki mikið atriði. En sífellt er
verið að tala um nauðsyn þess
að spara fé ríkisins og hví þá
ekki að gera það, þar sem það
verður gert að meinfangalausu
og hin kostnaðarminni skipun er
beinlínis heppilegri en hin dýr-
ari?
Fleiri tóku ekki til máls og
var frumvarpið borið upp og
samþykkt til annarrar umræðu
með 24 samhljóða atkvæðum og
til allsherjarnefndar með 20
samhljóða atkvæðum.
Fjórum nýjum þingskjölum
var útbýtt í gær. Voru það breyt
ingartillögur við vegalög frá
Bernharð Stefanssyni og Frið-
jóni Skarphéðmssyni um að
Skíðadalsvegur, Dagverðareyrar-
vegur, Tjarnarvegur og Sölva-
dalsvegur verði teknir í þjóðvega
tölu. Breytingartillögur við vega
lög frá Sigurði Ágústssyni og
Pétri Péturssyni um að eftirtald-
ir vegir verði teknir í þjóðvega-
tölu: Snorrastaðavegur, Syðri-
Rauðamelsvegur, Stórahrauns-
vegur, Höfðavegur, Ytri-Rauða-
melsvegur, Skógarnesvegur, Öl-
kelduvegur, Miðhúsavegur, Hof-
staðavegur, Helgafellsvegur og
Haukabrekkuvegur.
Þá var útbýtt frumvarpi til
laga um breytingu á lögum um
útflutning hrossa. Flm.: Ingólfur
Jónsson, Ásgeir Bjarnason, Jón
Pálmason og Halldór E. Sigurðs-
son. Er lagt til í frumvarpi þessu,
að hrossaútflutningur verði leyfð
ur frá 1. júní til 1. desember í
stað þess að nú er hann aðeins
leyfður frá 1. júní til 1. nóvem-
ber. Einnig frumvarp til laga
um breytingu á lögum um
áburðarverksmiðju. Flm.: Einar
Olgeirsson.

STAKSTEIMR
Sigurjón: — vona, að sr. Bjarni sé dús viff svipinn.
Sýning á verkum Sigurjóns
Ólafssonar opnuð í kvöld
ALLIR Reykvíkingar kannast
við mynd Sigurjóns Ólafssonar
myndhöggvara af sr. Friðriki
Friðrikssyni. Ef einhver man
ekki eftir henni, skal honum
bent á, að hún stendur við Lækj-
argötu, norðan megin við Amt-
mannsstíg. Er óhætt að fullyrða,
að fáar íslenzkar höggmyndir
hafa hlotið eins miklar vinsældir
og þetta ágæta listaverk Sigur-
jóns.
Nú er Sigurjón að verða fimm-
tugur, hver sem trúir því. Nán-
ar tiltekið: á þriðjudaginn kem-
ur. í tilefni af því efnir Félag
íslenzkra myndlistarmanna til
sýningar á verkum Sigurjóns og
verður hún opnuð í Listámanna-
skálanum í kvöld. Eins og gefur
að skilja, komast mörg verk lista
mannsins ekki á sýninguna, sum
eru of stór, önnur erlendis. En
þrátt fyrir það má fá ágæta mynd
af starfsferli hans, enda eru á
sýningunni allmargar ljósmynd-
ir af þessum verkum, og fylla
þær upp í skörðin. Vart þarf að
geta þess, að sýningin er bæði
fjölbreytt og skemmtileg.
Fréttamaður Mbl. hitti Sigur-
jón Ólafsson niðri í Listamanna-
skála í gærdag. Hann vann þá a'ð
því að koma verkunum fyrir, en
gaf sér þó tíma til að sinna ó-
boðnum gestum og fylgja þeim
um salinn. Fyrst gengum við að
mynd af sr. Bjarna Jónssyni í
prédikunarstólnum: — Söfnuður
inn gaf honum hana, þegar hann
átti 40 ára prestsafmæli, sagði
listamaðurinn, og bætti svo við
til að svara spurningu, sem skot-
ið hafði verið inn í samtalið: —
Nei, ég get ekki sagt neitt sér-
stakt um þessa mynd. Ég er sjálf
ur ánægður með hana og vona,
að sr. Bjarni sé dús við svipinn.
— Annars get ég bætt því við,
að mér þykir mjög skemmtilegt
að gera andlitsmýndir af mönn-
um, sem hægt er að segja um,
að séu sérstæðir persónuleikar.
Það er gaman að reyna að rýna
dálítið „inn í þá“ og setja svo
niðurstöðurnar af „rannsókn-
inni“ í andlitsdrættina. En fyrsta
skilyrðið til þess að myndin tak-
ist er: að fyrirmyndin sé sterkur
persónuleiki. Það gerir ekkert til,
þótt hún hafi aðra lífsskoðun
en ég. Ég geri t.d. ekki ráð fyrir,
að það megi lesa út úr svip sr.
Bjarna, að ég trúi ekki á fram-
haldslíf) en vonandi má einhvers
staðar sjá, að hann gerir það.
Næst komum við að mynd af
Guðmundi Thoroddsen lækni. Ég
sagði: — Hún er mögnuð þessi.
Eg vildi ekki vera einn með henni
í herbergi. Hefur þú reynt það,
Sigurjón? — Nei, ekki eftir að
hún var fullgerð.
Við göngum fram hjá næstu
mynd. Hvað heitir hún? — Krían
og guð almáttugur, en ég kalla
hana bara kríuna. En þessar tvær
myndir þarna eru af Knud Ras-
mussen. Ég þekkti hann dálít-
ið persónulega. Fyrir um það bil
hálfu ári var efnt til samkeppni
um tillögur að minnismerki um
hann. Ég sendi báðar þessar
myndir, eins og þú sérð er hann
með hundunum sínum á annarri,
en hin er aðeins af höfðinu. Mynd
irnar áttu að vera 1/5 af eðlilegri
stærð, en ég gerði þær til hægð-
arauka 1/12 og sendi þær út með
flugvél Loftleiða. Þeir neituðu að
dæma þær, skoðuðu ekki einu
sinni hausinn. Ég ætla að sýna
þær í Höfn í janúar. Þeir hafa
gott af því að sjá þær.
Loks komum við að lítilli and
litsmynd af sr. Friðrik: — Ég
hitti hann oft í Gothersgötu
stríðsárunum, segir Sigurjón. Það
var á þeim tíma sem hann var
tóbakslaus, alveg voðalegt að sjá
hann, ég hélt hann ætti ekki langt
eftir. Eitt sinn gekk ég til hans
og spurði, hvort ég mætti gera
af honum mynd: — Jú, velkomið,
sagði hann. Hvenær á ég að
koma? Ég sagði honum það. Síð
ar gat ég útvegað honum tóbak
— og ekki held ég þú getir séð
neinn þjáningarsvip á „portrait
inu“. Ég var að lesa kafla úr end
urminningum Montgomerys mar
skálks í Politiken nú um dag
inn. Hann segir frá því, þegar
Churchill bauð honum heim 1
fyrsta skipti. Þegar ég hugsa um
sr. Friðrik, rifjast þessi saga upp
fyrir mér: Churchill spurði, hvað
marskálkurinn vildi drekka með
matnum. Hann svaraði: Ekkert.
Ég hvorki reyki né drekk — ég
er 100%. Þá svaraði Churchill
—■ Ég bæði reyki og drekk
og er 200%. Skemmtilegt hj
gamla manninum, finnst þér
ekki?
í þessu slógust tveir aðkomu
menn í hópinn. Annar benti Sig
urjóni á, að Listamannaskálinn
væri hriplekur: Sjáðu, sagði
hann, hvernig rigningin lekur nið
um finnast. Það gerir ekkert,
ur á gólf. Sigurjón lét sér fátt
sagði hann, ég er vanur leka.
Svo stakk hann höndum i vas
ann og gekk inn á mitt gólfið,
leit upp í loftið og sagði lágt:
Það verður víst engin sól.
Ég kvaddi.
Ríkisstjórnia
og verkalýðssamtökin
Alþýffublaðið kemst m.a. aff
orði á þessa leiff í forystugrein
sinni í gær:
„Ríkisstjórnin hefur veriff reiffu
búin að starfa með verkalýðs-
hreyfingunni og bændasamtökun-
um að lausn efnhagsmálanna.
Þaff markar tímamót í íslenzk-
um stjórnmálum. En hér er enn
aðeins um vegamótin að ræffa af
>ví aff mistökin á síðasta AI-
þýffusambandsþingi táknuðu kyrr
stöðu. Framtíðarleiðin í efna-
hagsmálunum getur þá fyrst
komið til sögunnar, að alþýðu-
samtökin séu þeim vanda vax-
in að móta farsæla og samræmda
heildarstefnu og bera hana fram
til sigurs í samstarfi við ríkis-
valdið og vinstri meirihluta á
Alþingi. Það tækifæri er fyrir
hendi ef það er rétt notað“.
Hjákátlegt
bænakvak
Þetta sagði Alþýðublaðið. Jú,
það er rétt að vinstri stjórnin
hefur sífellt lýst yfir vilja sín-
um til þess að starfa með og fyr-
ir verkalýðssamtökin og bænda-
stéttina. En þær yfirlýsingar
skipta ekki meginmáli. Kjarni
málsins er, hvað ríkisstjórnin
hefnr gert, hvernig hún hefur
leyst vandamál þessara stétta,
hvernig hún hefur gætt hagsmuna
þeirra og alþjóðar. Þegar það er
athugað verður ljóst, að engin
ríkisstjórn hefur þröngvað jafn-
harkalega kosti verkalýðsins og
launþega og einmitt vinstri
stjórnin. Bænakvak Alþýðublaðs-
ins um áframhaldandi samstarf
milli launþegasamtakanna og
„vinstri meirihluta á Alþingi“ er
því hjákátlegt.
„Ftramtíðarleiðin
í efnahagsmálunum“
Alþýðublaðið er í þessu sam-
bandi aff tala um „framtiðar-
leiðina í efnahagsmálunum". Þá
leið sé þá fyrst hægt að fara og
framkvæma er verkalýðssamtök-
in geti markaff „farsæla og sam-
ræmda heildarstefnu“ í samstarfi
við „vinstri meirihluta á Al-
þingi".
Hafa menn nú heyrt aðra eins
loðmullu? Hefur ekki setið hér
vinstri stjórn á þriðja ár, og
segir ekki Alþýðublaðið sjálft að
hún hafi verið „reiðubúin aff
starfa með verkalýðshreyfing-
unni“? Hvers vegna hefur hún
ekki farið „framtíðarleiðina í
efnahagsmálunum"?
Vegna þess að hún hefur eng-
in úrræffi átt og skort allan mann
dóm til þess aff gera nokkuð af
af viti í þessum málum. Hún
hefur affeins getað látiff moðhausa
vinstri blaðanna þvæla um „var-
anleg úrræði“ og „framtíðarleið-
ir“. En hún hefur ekkert getaff
gert nema jóðla stöffugt um að
hún vildi samstarf við verkalýð-
inn. En samt hefur hún haldið
áfram að skerða kjör hans á alla
lund, leggja á hann drápsklyfjar
skatta og tolla!
En það er Alþýðusambands-
þing framundan. Þá byrja mál-
gögn vinstri stjórnarinnar nýja
þvælu um „framtíðarleið í efna-
hagsmálunum“. Falsið, yfirdreps
skapurinn og úrræðaleysið skín
út úr skrifum þeirra. Vinstri
stjórnin á engin úrræði í efna-
hagsmálunum frekar en fyrri dag
inn. En hún vill samt hanga við
völd áfram. Þess vegna talar Al-
þýffublaðið um nauðsyn þess að
verkalýðshreyfingin hafi sam-
starf viff „vinstri meirihluta á
Alþingi".