Morgunblaðið - 18.10.1958, Page 6

6
MORGVNBL4 Ð1Ð
Laugardagur 18. okt. 1958
Ólafur Finsen héraðslæknir
— minningarorð —
í DAG fér fram á Akranesi útför
þess manns, sem lengst allra
manna hefur lagt læknishendur
á meinsemdir fólksins í Skipa-
skagahéraði og mestu hefur
áorkað um endurbætur og fram-
farir í heilbrigðismálum þessa
hyggðarlags, fyrrverandi héraðs-
læknis Ólafs Finsen. Hann lézt 10.
þ. m. níutíu og eins árs að alari.
Ólafur Finsen átti að baki sér
merkilegan starfsferil. Hann og
starfsbræður hans í læknastétt
inntu af hendi, um þær mundir,
sem Ólafur Finsen hóf læknis-
störf sín, og raunar lengi síðan,
mjög erfitt brautryðjendastarf á
landi hér. Um langan aldur hafði
þjóð vor átt lítilla kosta völ um
læknishjálp.
Lærðir læknar voru lengst af
svo fáir í landinu, að tiltöiulega
lítill hópur manna átti þess nokk
urn kost, sökum fjarlægðar við
þá, að freista þess að fá hjá þeim
bót meina sinna.
Það var ekkj fyrr en allmikið
var liðið á sjöunda tug nítjándu
aldarinnar, að fjölgað var föst-
um læknum hér á landi, en til
þess tíma voru aðeiná fjórir fast-
skipaðir læknar, sinn í hverjum
landsfjórðungi, aúk landlæknis
í Reykjavík.
Árið 1868 var fyrsta stofnað
læknisembætti í Borgarfjarðar-
héraði. Starfssvið þess læknis,
sem það héraði skipaði, voru
báðar sýslur héraðsins. Fjrrstur
læknir þar var Páll Blöndal í
Stafholtsey.
Sextán árum síðar. eða árið 1884,
var stofnað nýtt læknisembætti
fyrir svæðið utan Skarðsheiðar,
sem fékk heitið Skipaskagalækn-
ishérað, og skyldi læknir þess
hafa búsetu í Akraneskauptúni.
En sá var munur á embætti því,
er hér var stofnað, og hinum
læknisembættunum, sem fyrir
voru, að þetta embættj var talið
vera aukalæknisembætti, og gátu
þeir, sem um það sóttu eigi fengið
veitingu fyrir því til frambúðar,
heldur setningu til bráðabirgða.
Þetta olli því, að læknar, sem
settust í þetta nýja embætti,
neyttu fyrsta færis, sem þeir áttu
kost á til að komast á brott, í
embætti, er þeir gátu fengið veit-
ingu fyrir. Þannig var það, að á
fyrsta áratugnum, eftir að
embætti þetta var stofnað, voru
þar þrír læknar hver fram af
öðrum, er allir hurfu á brott í
embættj annars staðar, þar sem
framtíðarstaða þeirra var betur
tryggð.
Fyrstur var læknir í þessu
embætti Þorgrímur Þórðarson,
síðar læknir í Austur-Skaftafells-
sýslu og Keflavíkurlæknishér-
aði. Þar næst Ólafur Guðmunds-
son, síðar læknir í Rangárvalla-
læknishéraði, og loks Björn Óiafs
son, er fyrstur varð augnlæknir
hér á landi. Við brottför Björns
úr embættinu 1894, sótti Ólafur
Finsen um það og var settur
til að gegna því. Hófst þá læknis-
ferill þessa unga manns.
Tvö næstu árin á undan, hafði
hann ,að loknu læknisprófi, stund
að framhaldsnám erlendis. Vann
hann á þeim árum á sjúkrahús-
um og kynnti sér eftir föngum
nýjungar þær og framfarir, er þá
voru á baugi í læknisvísindum
á Norðurlöndum. Eftir komu
Ólafs Finsens í embættið var þeg
ar af hálfu héraðsbúa lögð á það
mikil áherzla að fá ákvæðunum
um skipun embættisins breytt. En
sá róður var ekki auðsóttur. En
traust það og hylli, sem Ólafur
Finsen ávann sér brátt hjá hér-
aðsbúum, herti þá í sókn þeirri,
sem hafin var fyrir því, að hann
fengi veitingu til frambúðar fyr-
ir embættinu. Þetta vannst að lok
um. Aldamótaárið 1900 var Ólafi
veitt embættið.
Létti við þetta þungum steini
af héraðsbúum, sem ekki máttu
til þess hugsa, að þessi ungi og
vinsæli læknir flytti burtu úr
héraðinu, svo sem gert höfðu
fyrirrennarar hans hver eftir
annan.
Með Ólafi Finsen bárust ýmsir
nýir straumar inn í læknishérað-
ið. Gætti þess ekki sízt í Akra-
neskauptúni, þar sem hann hafði
búsetu. Og það kom brátt í ljós
að það var góður jarðvegur til
hagnýtingar á kynningu þeirri á
margs konar nýjum viðhorfum,
sem Ólafur Finsen breiddi út frá
sér og varð til þess að valda
nokkrum straumhvörfum í hinu
fábreytta lífi þessa fólks.
Ólafur Finsen hafði haft til
þess góða aðstöðu á uppvaxtar-
árum sínum í Rykjavík, að kynn-
ast ýmsum þáttum í þjóðlífi voru.
er mjög stóðu til bóta og íramtíð
þjóðarinnar beinlínis valt á að
tæki framförum. Faðir Ólafs Fin-
sens læknis, Ólafúr P. Finsen, var
um langt skeið póstmeistari í
Reykjavík og um leið afgreiðslu-
maður póstskipa, er fluttu varn-
ing til og frá landinu. Ólafur
læknir, sem vann ungur að þess-
um störfum hjá föður sínum,
kynntist því að sjálfsögðu til hlít-
ar, hversu þá var háttað samgöng
um í landi voru, innanlands og við
útlönd, og hve veigamikill þáttur
samgöngurnar voru í athafnalífi
þjóðarinnar. Þá hafði hann og á
menntabraut sinni, bæði innan-
og utanlands kynnzt og komizt
í snertingu við þá menningar-
strauma, er líklegir voru til
að orka mest til áhrifa á hugs-
unarhátt fólksins í andlegu lífi
þess, íþróttum o. fl.
Allt var þetta gott veganesti
hinum unga lækni, er hann hóf
starf sitt í ókunnu byggðarlagi,
og alveg jafnt fyrir því, þótt
sumt af þessu væri ekki í bein-
um tengslum við embættisstörf
hans. Það var ei að síður gildis-
ríkt á öðrum sviðum, svo sem
raun ber vitni um.
Ólafur Finsen stundaði læknis-
störf sín með stakri alúð og
samvizkusemi, og uxu vinsældir
hans í héraðinu og traust manna
á honum sem lækni og hollum
ráðunaut og mannkostamanni
með hverju árinu sem leið á hin-
um langa embættisferli hans.
Þá naut Ólafur Finsen ávallt
sérstakrar viðurkenningar yfir-
boðara sinna í læknisembættinu
fyrir frábæra reglusemi h.?ns í
allri skýrslugerð, glöggar lýsing-
ar á margháttuðum sjúkdóms-
fyrirbærum og hann hefði í því
efni unnið þarft og gott verk og
nytsamlegt fyrir vísindin og heil-
brigðisstjórnina í baráttunni við
farsóttir og hvers konar sjúk-
dóma.
f öllum embættisrekstri sínum
og dagfari var Ólafur Finsen
grandvar maður, sem í engu
mátti vamm sitt vita. Var því
jafnan viðbrugðið, hve viðbragðs
fljótur hann var, er hans var
vitjað til sjúkra, hvort heldur var
á nótt eða degi. Var hann frá-
bærlega ötull ferðamaður og
ótrauður í hverri raun. Á þetta
reyndi mjög fram eftir embættis-
tíð hans. Frá ómunatíð og langt
fram í starfstíma Ólafs Finsen lá
aðalþjóðbrautin af Akranesi og
í efri hluta I*knishéraðsins á
sjávarbotni í Grunnuvogum,
þannig að sætt var sjávarföllum
og farið um fjöruna. En ofan við
Grunnuvoga varð að brjótast um
vegleysur, forarflóa, holt og urð-
ir. Nú leiðir það af líkum, að
lítt hentar að sæta sjávarföllum,
þegar um er að ræða læknisvitjun
og líf manns liggur við. Komst
Ólafur Finsen á þessum árum
því oft í hann krappan í læknis-
ferðum, og fleirj en þetta voru
torfærurnar, sem hann varð að
fara um, þar á meðal vatnsmikiar
ár. í einni slíkri ferð að vetrar-
lagi í vondri færð var það, að
skör brotnaði undan hesti þeim,
er Ólafur Finsen reið, og fékk
hann vonda byltu við fall hests-
ins og fótbrotnaði mjög illa. Átti
hann lengi í fótbrotinu, en varð
heill að lokum. Er Ólafur F:nsen
lét af embætti, var þetta gjör-
breytt. Þá var orðið að heita
mátti bílfært um allt héraðið.
Var Ólafur Finsen mikiivirkur
hvatamaður þess, að bættar væru
samgöngur í héraðinu, og munaði
mikið um liðveizlu hans í þeim
málum sem ávallt endranær.
Einni læknisvitjunarferð, sem
Ólafur Finsen fór, var lengi við-
brugðið fyrir þann sérstæða fiýti
og röskleik, er þá var sýndur.
Ólafur Finsen var þá sóttur til
manns, sem lá fyrir dauðanurn
í lungnabólgu á Ingunnarstöðum
í Brynjudal, en sá bær er utan
læknishéraðsins. Fylgdarmaður
Ólafs Finsens að þessu sinni var
hinn mikli ferðagarpur Helgi
Jónson hreppstjóri í Stórabotni.
Var svo fast sótt reiðin í þessu
ferðalagi, að aldrei hafði í manna
minnum þessi langa leið verið
farin á jafnskömmum tíma, enda
oft skipt um hesta á leiðinni.
Tókst Ólafi Finsen fyrir það snar
ræði, sem hér var á hafc, að
bjarga lífi hins sjúka manns. sem
var mjög aðframkominn. Það
sýnir ljóslega, hvers álits og virð-
ingar Ólafur Finsen naut hjá
stéttarbræðrum sínum og hve vin
sæll hann var, að þegar hann
varð sjötugúr, þá leigði hópur
lækna í Reykjavík sér skip til
þess að sigla á upp á Akranes í
heimsókn til þessa stéttarbróður
síns'.
Það er að því vikið hér að
framan, að Ólafur Finsen gerðist
brátt boðberi ýmissa nýjunga í
byggðarlaginu, og lagði hann sig
mjög fram um það, að því væri
gaumur gefinn. Hann hafði tek-
ið mikinn þátt í íþróttaiðkunuin
þeim, sem kenndar voru í Latínu
skólanum á námsárum hans.
Hvatti hann unga menn í Akra-
neskauptúni til þess að hefja
íþróttaiðkanir og bauð fram lið-
sinni sitt í því efni. Safnaði hann
brátt um sig fríðum flokki ungra
manna og var sjálfur kennari
þeirra. Voru aðstæður allar vafa-
laust frumstæðar til slíkra iðk-
ana, en hinir ungu og uppvaxandi
æskumenn staðarins höfðu af
þessu bæði gagn og gaman. Var
með þessari kennslu Ólafs Fin-
sens lagður grundvöllur að því
íþróttalífi, sem síðan hefir legið
þar í landi, og nú síðustu árin
hafa knáir knattspyrnumenn á
Akranesi haldið hátt á lofti
heiðri og sóma byggðarlagsins í
slíkum leikum víðs vegar, bæði
utan- og innanlands.
Ólafur Finsen var mjög söng
elskur maður og var sjálfur gædd
ur góðri söngrödd. Hann hófst
því brátt handa um það að efla
söngmennt staðarins. Var Sveinn
Oddsson á Akri barnakennari og
forsöngvari honum mjög sam-
hentur um að þróa og glæða söng
hneigð karla og kvenna í byggð-
skrifar ur
daglegq lífinu
Akstur á hringtorgum.
SÍÐAN nýju umferðarlögin
gengu i gildi fyrir nokkrum
vikum, hafa ýmsar nýjungar ver-
ið teknar upp og breytingar
gerðar, til að auka öryggi fólks
í umferðinni í höfuðborginni. —
Kemur mönnum ekki saman um
ágæti þeirra allra, eins og gengur.
T. d. hefi ég heyrt mikið deilt
um akreinarnar á hringtorgum,
eins og Miklatorgi. Ég held að
þeir, sem efast um gagnsemi
slíkra akreina, hafi ekki enn átt-
að sig á því, hvernig háttað er
akstri á slíkum hringtorgum og
hringla því á milli akbrautanna
skipulagslaust, til mikillar hættu
fyrir sjálfa sig og aðra. Menn
þurfa aðeins og muna, að aka
ekki á ytri brautinni, nema þeir
ætli út af torginu á næstu götu.
Nýlega skrifaði danskur blaða-
maður í „Dagens Nyheder" hvern
ig umferðin i Reykjavík kæmi
honum fyrir sjónir. Glöggt er
gests augað, segir máltækið, og
ekki er ófróðlegt að heyra skoð-
un aðkomumannsins:
„Á íslandi er vinstrihandar-
akstur, en það er sannarlega ekki
auðvelt að sjá það í fljótu bragðx
á hinum nýju götum Reykjavík-
ur. Þar eru umferðarljós, en það
væri gaman að vita hvernig þau
eiga að hafa stjórn á umferðmni.
Enginn frelsisunnandj íslending-
ur .virðist láta sig dreyma um
að taka mark á þeim ....
Bílarnir hafa engin stefnuljós
og gefa engin merki, þegar þeir
ætla að beygja. Margir bíistjórar
virðast þvert á móti hafa þann
vana, að horfa til hægri, þegar
þeir eru að beygja til vinstri.
Ökuskírteinið gildir sem nokkurs
konar veiðileyfi til að fara á fót-
gangenda-veiðar, og þar er eng-
inn friðunartími árið um lcring.
Fótgangandi maður hefur mesía
möguleika til að komast yfir götu
með því að loka augunum og
stökkva hratt yfir. Það kemur
Reykjavíkurbílstjórunum á
óvart.....
Á götuhornunum standa lög-
regluþjónar, sem allir líkjast
glímuköppum, og — nei, það get-
ur annars ekkj verið — það er
engu líkara en að þeir hafi bara
gaman af þessu“.
Sjálfsagt er þetta í og með skrif
að til að láta brosa að því, en ef
við viljum vera hreinskilin, verð-
um við að viðurkenna, að það er
nokkuð til í því.
Sálmanúmerin lesin fyrir
útvarpsmessur.
S. skrifar:
VILJIÐ þér koma á framfæri
í þáttum yðar þeirri ósk, að
lokið verði að lesa sálmanúmer
fyrir útvarpsmessur áður en for-
spil hefst í kirkjunni. Mætti
hefja lestur sálmanúmeranna 5
mínútum fyrir messutíma. Mörg-
um þykir að vonum sárt, að fá
ekki notið forleiksiils, að minnsta
Kosti þegar Páll ísólfsson leikur
verk eftir Bach við guðsþjónust-
ur.
Sérstaklega langar mig til að
fara fram á það, að slíkt verði
ekkj látið henda.oftar á jólum,
hvorkj jólakvöld eða jóladaga, að
hlustendur fái ekki að njóta
hinna fögru preludía, sem þá eru
leiknar, vegna þess hve seint er
byrjað á að lesa sálmanúmerin.
arlaginu. Varð af þessu mikil
vakning, og hefur nú um langt
skeið verið mjög fjörugt og þrótt-
mikið sönglíf á Akranesi og var
Ólafur Finsen jafnan ótrauður
styrktarmaður þeirra söngflokka,
er þar hafa starfað.
Ávallt var Ólafur Finsen fram
arlega í flokki þeirra manna,
er ræddu og beittu sér fyrir verk-
legum framförum, lendingarbót-
um, vegagerð og öðru því, sem
var undirstaða þess og lyfti-
stöng, að breyttir hættir og fram
farir á sviði atvinnuveganna til
sjós og lands gætu þrifizt og tek-
ið framförum. Áhugi hans á efl-
ingu atvinnulífsins og breyttum
háttum til betri lífsafkomu og
vellíðan almennings var einlæg-
ur, og eigi var honum annað um-
ræðuefni hugleiknara, er tóm
gafst til frá önn og störfum hins
daglega lífs.
Ólafur Finsen hafði, eins og
vænta mátti, mikinn áhuga á
því, að komið yrði á umbótum
í heilbrigðismálum. Bar starf
hans í þeim efnum mikinn og
margháttaðan árangur. Hann
vann að stofnun sjúkrasamlags
og hjúkrunarfélags á Akranesi.
Fann Ólafur Finsen mjög til þess,
að ekkert sjúkraskýli eða sjúkra-
hús var þar. Vann hann að því
með öðrum áhugamönnum að
safna fé í sjóð til sjúkrahúsbygg-
ingar. Var Ólafi Finsen það ó-
blandið gleði- og ánægjuefni, hve
ríkur skilningur var á þessu
nauðsynjamáli og stórtækt ör-
læti til stuðnings því var fyrir
hendi. Ólafur Finsen hafði lengi
þráð það að fá því af sér létt
að þurfa sjálfur að hafa á sínum
vegum lyfjabúð, sjá um kaup á
meðulum og annast blöndun
þeirra og útlát. Var þetta mikill
ábætir við sjúkravitjanir nær
og fjær og önnur læknisstörf.
Beitti hann sér mjög fyrir þvi,
að komið yrði á fót sjálfstæðu
apóteki á Akranesi. Var það hon-
um mikið ánægjuefni, er hann
fékk því áorkað, að þetta komst
í kring.
Mikill og einlægur var fögnuð-
ur Ólafs Finsens, þegar hið nýja
sjúkrahús reis af grunni og það
var tekið til afnota. Va'r hann
þar, þótt hættur væri læknis-
störfum, tiður gestur, enda íylgd
ist hann ávallt af lífi og sál með
þeim framförum og endurbótum,
sem urðu á sviði læknavísind-
anna.
Mun Ólafur Finsen hafa verið,
meðan honum entist sjón, við-
staddur flesta meiri háttar upp-
skurði, sem þar voru gerðir.
Slíkur var áhugi hans á lækning-
um til síðustu stundar.
Mörg voru þau störf, er mið-
uðu að almenningsheill, sem
Ólafi Finsen voru falin um dag-
ana. Þannig starfaði hann lengi
í heilbrigðisnefnd, hreppsnefnd,
og skólanefnd. Og safnaðarfull-
trúarstörfum gegndi hann lengi
og mætti á héraðsfundum. Ólafur
Finsen var trúhneigður maður og
kirkjurækinn. Hann hafði ríkan
áhuga á bóklegri fræðslu æsk-
unnar, jafnframt því sem efld
væri líkamsrækt hennar, eins og
fyrr getur.
Þegar stúdentafélag var stofn-
að á Akranesi, fyrir einum ára-
tug, eða svo, var Ólafur Finsen
kjörinn formaður þess, og þrátt
fyrir háan aldur, ævinlega hrók-
ur alls fagnaðar á félagsfundum.
Ólafur bar vel hinn háa aldur,
enda heilsuhraustur að öðru en
því, að honum dapraðist sýn hin
síðustu ár. Sjónina missti hann
alveg fyrir tveimur árum. En
eigi dró það úr áhuga hans að
fylgjast með öllu, sem fréttnæmt
var, bæði í blöðum, sem lesin
voru fyrir hann, og á útvarp
hlustaði hann jafnan, því heyrn
hafði hann óskerta til síðustu
stundar.
Ólafi Finsen hlotnaðist margs
konar viðurkenning samborgara
sinna fyrir störf sín. Hann var
kjörinn heiðursborgara Akra-
nesskaupstaðar 1947 og áður
höfðu íþróttafélögin á Akranesi
kjörið hann heiðursfélaga sinn.
Ólafur Finsen var lánsmaður
í lífinu. öll störf hans í héraði,
bæði í embættisrekstri og utan
Frh. á bls. 18.