Morgunblaðið - 24.10.1958, Side 9

Föstudagur 24. okt. 1958
M O R Cl TS RL 4 Ð 1 Ð
9
Jakobína Johnson skáldkona 75 ára
ÞAÐ á ef til vill ekki við að sami
maðurinn skrifi oft um það
sama, en ég vona að mér fyrir-
gefist þótt ég nú í þriðja sinn
skrifi um skáldkonuna Jakobínu
Johnson, sem er 75 ára í dag.
Styðst ég að nokkru leyti við síð-
ustu grein mína um skáldskap
Jakobínu Johnson (Vísir 22. des.
1956).
Jakobína Sigurbjörnsdóttir er
seinna tók sér nafnið Johnson,
er i þennan heim borin 24. dag
októbermánaðar árið 1883, að
Hólmsvaði í Aðaldal í Suður-
Þingeyjarþingi, dóttir SigUr-
bjarnar Jóhannssonar skálds og
Maríu Jónsdóttur frá Höskulds-
stöðum í Reykjadal. Sigurbjörn
er jafnan kenndur við Fótaskinn
(nú Helluland) í Aðaldal. Sigur-
björn var gott ljóðskáld, svo
sem bók hans vitnar gleggst um:
Ljóðmæli Winnipeg Man. Can-
ada 1902, sem nú er löngu ófáan-
leg. Kvæði Sigurbjarnar eru nú
farin að fyrnast og er það að von
um á þessari brjáluðu öld er
heita má að efnishyggja sé alls-
ráðandi.
Um ættstofn Sigurbjarnar kvað
skáldið og fræðimaðurinn Indriði
Þorkelsson á Fjalli í Aðaldal
þessa vísu:
Frá rótum hans eru runnir,
rammir um aldamörk þrenn,
allflestir innan vors héraðs
orðsins kunnáttumenn.
Móðurætt Jakobínu er í lang-
ættir fram komin af þeim kyn-
sæla manni, síra Einari Sigurðs-
syni presti að Heydölum (Eydöl-
um) d. 1626, þess er orti fyrir
Guðbrand biskup, sbr. Vísnabók
Hólum 1612.
Það mun hafa verið árið 1888,
þá er Jakobína var 5 ára, sem
Sigurbjörn frá Fótaskinni og
fjölskylda flutti alfarin vestur
um haf. Þá voru harðindi á ís-
ndi.
Níundi tugur nítjándu aldar
var að heita mátti óslitinn harð-
indakafli, hófst með frostavetr-
inum 1881, eftir hann kom fell-
isvorið 1882, stundum nefnt misl-
ingasumarið, og þannig má heita
að einhver plága sé kennd við
næstu árin. Þetta var sagan að
yrkja sig upp: Lurkur. Píning-
ur. Eymdarár. Það er því að von-
um að mikilla leysinga gætti í
íslenzku þjóðlífi á þessum ár-
um. Vesturheimsferðir voru í al-
gleymingi:
„Vesturheimur veruleikans áifa,
vonaland hins unga snauða
manns",
(Einar H. Kvaran).
Mikið var skrafað um Vest-
urheimsferðir á þessum árum,
. bæði með og móti svo sem sjá
má á samtíma viku- og mánað-
arblöðum (Þjóðólfur — ísafold
o.fl.).
Skáldið Benedikt Sveinbjarn-
arson Gröndal skrifaði tvo ritl-
inga um Vesturheimsferðir árið
1888 og lagðist eindregið gegn
þeim. Jón Ólafsson skáld og rit-
stjóri sem þá var vesturfara
„agent“ svaraði með riti sem
heitir: „Eitt orð af viti um vest-
urfara og Vesturheimsferðir.
Svar og ávarp til Bjarnar rit-
stjóra Jónssonar upp á allan
þann ósanninda-þvætting, ó-
hróður og óráðs-bull, sem út-
breytt er í og með „ísafold“,
Benedikt Gröndal afklæddur,
hirtur, og settur í gapastokkinn“.
Minna mátti það ekki vera.
Svona var þá umhorfs á íslandi
er Sigurbjörn frá Fótaskinni
kvaddi land og þjóð:
... „Þess snilldardrengs, er fór
af föðurlandi
sem flóttaþegn — á meðan hjart-
að brann“.
(Indriði Þorkelsson).
Sigurbjörn settist að í Argyle-
byggð, skammt suð-vestur af
Winnipeg, því að þangað var þá
fluttur Jóhann bróðir hans, er
tók sér nafnið Reykdal. Þarna
óist Jakobína upp og naut góðr-
ar heimilismenntunar undir
handleiðslu f'iður síns, — þar
ríktu alíslenzkir lifnaðarhættir.
Hinum löngu vetrarkvöldum í
Manitoba var á heimili Sigur-
bjarnar skálds varið til lestrar
góðra bóka, veraldlegra sem
andlegra. Jakobína heldur því
fram að guðstrú hafi verið sér
örugglega meðfædd, og vissan
um framhaldslif og sigur hins
góða að lokum.
Að Sigurbirni Jóhannssyni
látnum (1903) orti Stephan G.
fagurlega eftir hann svo sem
lesa má í ljóðasafni Stephans,
Andvökum.
Jakobína Johnson mun í fyrstu
ekki hafa tekið köllun sína til
skáldskapar alvariega. Hún var
komin um þrítugt er hún birti
sín fyrstu kvæði á prenti í vest-
ur-íslenzku vikublöðunum Lög-
bergi og Heimskringlu, laust fyr-
ir fyrri heimsstyrjöldina (1914).
Síðan hefur skáldkonan birt eft-
ir sig fjölda kvæða í biöðum og
tímaritum vestan hafs og austan,
en þrjár ljóðabækur eru útgefnar
í bókarformi eftir hana, sem sé:
Kertaljós (fyrri) 1938, Sá ég
svani, 1942, og Kertaljós (síðari)
1956.
Liður að jólum.
Ljúfust gleði
Kveikt eru á borði
kertaljós!
Dráttarvél
af Clark eða International gerð
óskast til kaups. — Upplýsingar hjá
Landh elgisgæzlunni. Revk i avíkur-
flugvelli.
Stúlkur
helzt vanar saumaskap. óskast.
RIMA
Skipholti 27
Ég leyfi mér að endurtaka það
sem ég sagði í blaðagrein (rit-
dómi) um Kertaljós á sínum
tíma: „Það er einmitt hinn Ijóð-
ræni mjúkleiki og tæra formfeg-
urð sem einkennir kvæði Jakob-
ínu Johnson. Hennar strengur
er fíngerður sem silfurvír, en
traustur eins og gömul fjöll, og
sannar það sem raunar var vitað
að því einfaldari sem gerð kvæð-
is er, því betra, og þess vegna
eru engin andvana fædd ljóð til
eftir Jakobinu Johnson".
Hvert stórskáld væri fullsæmt
af því að hafa ort kvæðið ís-
lenzk örnefni, sem byrjar þannig:
Líti ég á landabréfið
ljóð er mér í hug.
Hreimfögur hrynjandi
hefur mig á flug.
— Gullfoss og Dettifoss
og Dynjandi.
í fyrrnefndum ritdómi mínum
um Kertaljós sagði ég meðal
annars: „Þá er þess að geta að
skáldkonan hefur þýtt úr ís-
lenzku máli á enska tungu fjölda
af kvæðum góðskálda vorra, og
hafa þær þýðingar farið svo að
segja um allan hnöttinn í víð-
lesnum tímaritum, einnig í skóla
bókum sem milljónir fólks hafa
numið, er slíkt landkynningar-
starf sjaldan metið að verðleik-
um.
Fyrsta þýðing hennar birtist
í Stratford Journal árið 1917 á
kvæðinu „Við verkalok" eftir
Stefán G. Klettafjallaskáld. Ein-
mitt það sama ár sótti Stefán
skáld ísland heim, aðeins það
eina sinn. Um þessar ljóðaþýð-
ingar Jakobínu Johnson hafa
þeir menn sem gerst hafa vit á
farið lofsamlegum orðum og
hygg ég að þyngst verði þar á
metunum ummæli prófessors
Watson Kirkconnel, sem sjálfur
kann islenzku og hefur þýtt ís-
lenzk kvæði á enska tungu, þar
á meðal nokkur eftir Jakobínu
Johnson".
Ennfremur segir í fyrrnefndri
grein m.a.: „Tvívegis hefur Jako-
bina Johnson sótt heim föður-
land sitt, í fyrra skiptið árið 1935
og hið siðara árið 1948. Ég óska
og vona að henni auðnist að
koma í þriðja sinn til gamla
Fróns og væri það ekki nema
verðugt og skylt að Alþingi heiðr
aði hana með opinberu heimboði,
en þvi er nú tæplega við að búast
að það sjái sóma sinn í því“. Sú
varð líka raunin!
Jakobína Johnson hefur verið
búsett síðastliðin 50 ár í Seattle-
borg í Washington-fylki á norð-
vesturströnd Bandaríkjanna, ég
taldi mig hafa heimilisfang henn-
ar og ætlaði að senda henni
skeyti, en nú get ég hvergi fund-
ið það og ritstjórarnir reka á eft-
ir mér með handritið, svo þessi
ófullkomna grein verður því af-
. mæliskveðja mín til hennar,
— þú göfga rós með ilmi
tveggja á fna,
en allar þínar meginrætur hér.
Reykjavík 24. október 1958
Stefán Rafn.
ALLTAF
EITTHVAÐ
NÝTT
Þurrk.
SnittuKaimir
Bel'r;i fpraunir
Kósinkál
Purrur
Gulrætur
Ssimiiurtir
Luukur
VEB7.|,I!N

loftþjappa
ásamt viðhömrum óskast strax
Upplýsingar í síma 32204. —
ÍBÚÐ
1—2ja herbergja íbúð óskast
til leigu. Fyrirframgreiðsia.
Uppiýsingar í síma 32241.
KEFLAVIK
Stofa til leigu með húsgögnum,
á Vallargötu 16.
Ytri-Njarðvlk
fbnð til leigu á Tunguvegi 8.
Upplýsingar kl. 6—-10. Sími
748. —
Rermibekkur
Lítill járn-rennibekkur óskast
til kaups. —
Járnsmiðja
CRÍMS og PÁLS
Sími 32673.
Stúlka með tvö börn, óskar
eftir
ráðskonustöðu
Getur tekið að sér sauma fyrir
heimilið. Tilboð sendist afgr.
blaðsins merkt: „Dugleg —
7074“. —
Lítið notað Webeor
Segulbandstæki
til sölu. — Upplýsingar í sfma
33867, milli kl. 7 og 10 í kvöld.

Laugavegi 27.
Sími 15135.
Ný sending
Melusin hattar
Ráðskona óskast
á sveitaheimili < Árnessýslu.
Upplýsingar á Framnesvegi 8
eða í síma 18113, eftir kl. 6,30
í kvöld og næstu kvöld.
Kuldaúlpur
fyrir konur, karla og ungl-
inga.
Sokkahlifar
í mörgum siærðum.
Vinnuföt
í miklu úrvali.
Verzl. ST4KKUR
Laugavegi 99. Sími 24975.
GULU
skáldsögurnar
Góðir vinir
í skammdeginu
☆
Sonimerset Maughani:
Cata»lina
Sagan gerist á Spáni, á tím-
um hins alræmda rannsókn-
arréttar.
☆
/
Hugh Walpole:
liforðinginn
og hinn myrti
(The Killer and the Slain)
"'ir-'kölluð hrollvekja,
dulræn v.e spei.nandi.
☆
Henry Troyat.
Snjér í sorg
(Á ensku: The Mountain)
Óvenjulega spennandi frá-
sögn, seni gerist í hinum
hrikalegu Álpa-fjöllum.
☆
Grace Metalious:
Sámshær
Bók um siðspillt fólk í smá-
bæ í Nýja Englandi. Fræg
nietsölubók.
☆
Hans Mahner-Mons:
öxin
Hrollvekja. Öðrum J)/æði
falleg ástarsaga frá frönsku
stjóriiarbyltingunni.
☆
Dnphne du’Maurier:
Fórnarlombið
Brezkur ferðamaður í Frakk
landi veit ekki fyrr en hann
er orðinn franskur greifi,
vanda bundinn frönskum
konum með frönskum hjú-
skapari iæk j um.
ísa>L.jrprentsmiðja
1____________________