Morgunblaðið - 28.12.1960, Qupperneq 6

6
MORCUIKRT AÐIÐ
Miðvikudagur 28. des. 1960
Fagra la
Birgir Kjaran: Fagra lanrd.
Ferðapistlar og frásöguþætt
ir. Útgefandi: Bókfellsút-
gáfan 1960. Atli Már teikn-
aði titilblað, myndir og
kápu. Prentsmiðjan Oddi
annaðist prentun.
ÞESSI bók er augnayndi, þó
maður geri ekki annað en horfa
á hana lokaða. Og þegar maður
blaðar í henni, án þess að stöðv-
ast við lesturinn, þá gleður aug-
að fallegt letur, hinar mörgu
vignettur Atla Más og ljós-
myndir höfundarins, sérstaklega
fuglalífsmyndirnar, sem eru
ævintýralega vel teknar.
Strax á fyrstu lesmálssíðu
kemur höfundurinn okkur þægi-
lega á óvart, framkallar í okkur
velþóknun. Ekki með því að
skrifa formálann, heldur hinu
að nefna formálann Hvítu fiðr-
ildin. Pennateikning Atla M9s
af hvítu fiðrildunum er falleg,
inngangsorðin hjá Birgi eru það
líka:
„Greinarkorn þessi, sem flögr-
að hafa í hug mér á síðkvöldum,
bera i mínum augum svipmót
hvítu fiðrildanna, sem hún
amma mín sagði fljúga fyrir
utan gluggann----------“
Annars er þessi stutti inn-
gangskafli bókarinnar játningar
Birgis Kjaran hagfræðings, bóká
útgefanda og alþingismanns:
Aðalfundur Félags
íslenzkra leikara
FÉLAG islenzkra leikara hélt
aðalfund sinn 13. nóvember sl. —
Auk venjulegra frundarstarfa
urðu miklar umræður um ýmis
hagsmunamál stéttarinnar. Fund
urinn mótmælti eindregið út-
hlutun listamannalauna á þessu
ári, þar sem leikarar voru ger-
samlega útilokaðir frá lista-
mannalaunum.
Að gefnu tilefni var rætt um
það að F.Í.L. reyni að stuðla að
því að aðeins vandaðar sýningar
séu sendar út á land og meiri
hluti af leikurum í þeim séu við-
urkenndir listamenn. Fundurinn
kaus þriggja manna nefnd til
að vinna að því máli.
Á árinu fóru tveir leikarar á
vegum félagsins á hinar svo köll
uðu Norrænu leikaravikur, I>or-
steinn Ö. Stephensen til Kaup-
mannahafnar og Lárus Ingólfs-
son til Stokkhólms.
Formaður félagsins, Yalur
Gíslason sat þing Norræna leik-
hússamtakanna í Bergen í júní-
mánuði sl.
Fimm félagar nutu á árinu
styrks úr Menningarsjóði félags
ins til náms og kynnisferða er-
lendis.
Stjórn félagsins var öll endur-
kosin, en hana skipa nú: Valur
Gíslason formaður, Bessi Bjama
son gjaldkeri, Klemens Jónsson
ritari.
Birgir Kjaran
hann segir hér í fáum orðum
frá því hvernig hann verður
smátt og smátt stautlæs á bók
náttúrunnar, með hjálp guðs
og góðra manna: málar-
anna, ferðabókarhöfundanna,
sjómanna, bænda og veiði-
manna. Pað voru þessir sem
Birgir telur að hafi orðið lseri-
meistarar sínir. Ekki þurfa þeir
að kvarta udan nemandaum.
Bókin Fagra land er sprottin
sjálfkrafa og fyrir hálfgerða til-
viljun upp úr ferðalögum og
náttúruskoðun höfundarins tvö
udanfarin ár, en vitanlega má
rekja orsakir hennar og rætur
mun lengra aftur í tímann, og
sérstaklega þó til þeirra upp-
sprettulinda í skapgerð og
gáfnafari höfudarins, sem ráða
því yfirleitt, hvort þessi eða
hinn einstakligur getur orðið
skyggn skoðari tilverunnar,
hvar sem hann er staddur, eða
bara duglegur ferðaþjarkur.
Enda þótt Birgir hafi skrifað
bók sína „Fagra land“ á síð-
kvöldum heima hjá sér, er and-
blær víðavangs svo alferskur
á síðum hennar, að likast er því
sem lesandinn sitji allan tímann
við hlið höfundarins þar úti
sem sagan gerist: í bílnum sem
hossast eftir fjallveginum á
Kaldadal, úti fyrir tjaldskörinni
vestur undir Drápuhlíðarfjalli á
Snæfellsnesi, á bakka silungs-
vatnsins í heiðinni, í flugvél
Björns Pálssonar uppi yfir jökl-
inum, — sitji þama, segi ég, við
hlið Birgis og hlusti á lágróma
en glaðvært skraf hans um öll
þau mörgu fyrirbæri náttúrunn-
ar sem fyrir augu og eyru ber.
„Sitji allan tímann“ sagði ég
áðan, — það er of mikið sagt:
Fyrir kemur að Birgir tekur
okkur með sér í talsvert erfiða
gönguferð: upp í fjall til að
safna fallegum steinum út í
hraun og ofan í það til þess að
skoða ógnarstóran helli, þar sem
aldrei skín sól og eilífur ríkir
vetur, þangað inn sem Frosti
jötunn hefur skreytt höll sína
fegurstu myndastyttum úr
klaka, flúrað hvelfingar, veggi
og gólf dropsteinsskrauti af ótrú
legustu gerð.
í>á er Birgir og tíður gestur
í mannabyggð, og er þá spurull
með afbrigðum. Honum dettur
ekki í hug að kveðja fyrr en við
mælandi hans og gestgjafi hefur
leyst hann út með ríkulegum
fróðleik um þau efni, sem eru
sérstök fyrir þær slóðir. Þannig
„pumpar" hann margan mann-
inn af mikilli lagni og þolin-
mæði þangað til eftirtekjan fyll-
ir stóran mal. Einn slíkan mal
ber hann frá Gamalíel á Stað í
Grindavk annan frá borði á
Hval 5 þar sem Agnar Guð-
Nú eru aðeins örfáar sýningar eftir á gamanleiknum Grænu
iyftunni, sem L. R. frumsýndi sl. vor, en hann hefur gengið
síðan við ágæta aðsókn. Næsta sýning er í kvöld kl. 8,30.
— Meðfylgjandi mynd sem Halldór Pétursson hefur teiknað,
er af Helgu Bachmann og Steindóri Hjörleifssyni í hlut-
verkum sínum. —
mundsson fer með æðstu völd.
Sagan af hundinum Rex og
vinum hans um borð er frábær.
Stundum finnur lesandinn
mjög greinilega að höfundurinn
er að lýsa stórkostlegri, ógleym-
anlegri reynslu, augnabliki, sem
hærra ber en flest annað, til
dæmis þegar hann situr við
arnarhreiðrið fyrir vestan og
horfist í augu við hinn unga
konungsson fuglanna og smellir
af honum myndinni. Þar hækk-
ar spennan í taugum höfundar,
svo að minnstu munar a^ frá-
sögnin verði dramatísk. En
þann tón forðast Birgir Kjaran
yfirleitt, hann skrifar allt i
þessum kyrrláta þægilega við-
ræðutón, með bros í öðru munn-
vikinu en andagt í hinu. Hann
hefur hljóðdeyfi á strengjum
sinum meðan hann leikur, eins
og hann viti af einhverjum í
nánd, sem ekki megi hræða:
fugli á eggjum, urtu í flæðar-
máli, kvöldsvæfu blómi sunnan
undir vegg.
Fagurt land er 288 blaðsíður
með mörgum myndum. Megin-
kaflar bókarinnar eru 8.
Guðmundur Daníelsson.
• Ríkuleg veizla
Þá eru jólin liðin, þessir
dagar, sem menn hafa hugs-
að til og undirbúið í margar
vikur. Þau voru stutt í þetta
skipti, engin helgi í nánd til
að bæta við jólafríið. En
þessa fáu daga hafa menn
notað eftir smekk hvexs og
eins.
Því hefur verið haldið fram
og færð að því rök, að orðið
jól þýði „ríkuleg veizla", og
sé úr heiðni. Margir hafa ein-
mitt haldið jólin í þess orðs
fyllstu merkingu. En ákaf-
lega stór hópur hefur einnig
sótt kirkju og hlustað á guðs
orð á jólunum. Allar kirkjur
í Reykjavík voru yfirfullar á
aðfangadagskvöld og ekki ex
vitað hve margir hafa hlust-
að á útvarpsmessurnar úti á
landi og í bænum.
* Heims um ból
Er ég gekk í kringum jóla-
tré með litluim vinum mínum
á jólunum, fór ég allt í einu
að leggja eyrun við og hlusta
á textann í Heims um bóL
Sennilega af því að þó litlu
krakkarnir kynnu erindið, þá
var auðheyrt að þau skildu
það ekki vel. Það varð til þess
að ég fletti upp því sem
Bjöm Sigfússon skrifaði í rit
gerð um þetta efni. Þar stend
ur m.a.:
„Það svíkur engan aS
sökkva sér í Ijóðið og lagið
„Heims um ból“. Sveinbjöm
Egilsson orti þar upp þýzka
sálminn „Stille Naoht", er
Jósep Mohr gerði á jólanótt
1818. Sumt í orðum Svein-
bjarnar er hið venjubundna
kirkjumál (signuð, mann-
kind, andlegur seimur), en
sumt bergmál fremstu is-
lenzku skáldanna. Bjarni
Thorarensen segir í eftirmæl
um.
Er hún nú frjáls
farin að hitta
ljóss og lífs
lávarð helgan
— og þessvegna liggur Svein-
birni næst að kalla mannsson
inn í jötunni lávarð heims,
konung lífs vors og ljóss —
og hefði getað hitt á lakari
orð. Eins og Bjami sýnir með
orðinu „frjáls“ og Sveinbjörn
með því að kalla sannleiks-
konung sinn „lifandi brimn",
sem gefur andlegan frelsis-
mátt, er heknslávarður þeirra
enginn venjulegur valdhafi,
heldur lausnari undan valda-
kúgun heimsins. Sá skilning-
ur á lausnaranum er það, sem
Sveinbjöm tekur óbreyttan
úr þýzka sálminum frá 1818
og leggur í íslenzku orðin
með látlausri heitri list“.
Satt að segja eru fjölda-
mörg ár síðan ég í rauninni
hef hlustað á þennan jóla-
sálm, þó ég hafi sjálfur sung-
ið hann og heyrt aðra syngja
hann á hverjum jólum, þang-
'að til bömin komu mér til
þess núná með framburði sín
um, sem kom upp um það að
þau skildu ekki erindið.
Þeim ber að þakka
Og nú að afliðnum jólum,
þegar við kvörtum yfir þvl
að jóladagarnir hafi liðið
fljótt og fríið verið stutt í
þetta sinn, megum við hugsa
til þeirra sem ennþá styttra
jólafrí höfðu. Allra þeirra,
sem stunduðu nauðsynleg
störf, sem ekki er hægt að
leggja niður, nema það valdi
óþægindum. Mörg hróssyrði
heyrði ég sögð um bílstjóra
og forráðamenn strætisvagn-
anna fyrir að þeir héldu uppi
strætisvagnaferðum á að»
fangadag. Hrósið á ekki síður
við um aðra þá sem imnu
einhver störf yfir hátíðina.
Þeim ber að þakka.