Morgunblaðið - 26.06.1962, Síða 12

12
MORCVNBLAÐIÐ
Þriðjudagur 26. júní 1962
útgefandi: Hf. Árvakur, Reykjavík.
Framkvæmdastjóri: Sigfús Jónsson.
Ritstjórar: Valtýr Stefánsson (ábm.)
Sigurður Bjarnason frá Vigur.
Matthías Johannessen.
Eyjólfur Konráð Jónsson.
Auglýsingar: Árni Garðar Kristinsson.
Útbreiðslustjóri: Sverrir Þórðarson.
Ritstjórn: Aðalstræti 6.
Auglýsingar og afgreiðsla: Aðalstræti 6. Sími 22480.
Áskriftargjald kr. 55.00 á mánuði innanlands.
í lausasölu kr. 3.00 eintakið.
SJÁLFSÖGÐ
RÁÐSTÖFUN
TDráðabirgðalög þau, sem
" ríkisstjómin setti sl.
sunnudag til lausnar síld-
veiðideilimni, em sjálfsögð
og nauðsynleg ráðstöfun.
Fulltrúar sjómanna og út-
vegsmanna hafa í margar
vikur reynt að komast að
samkomulagi um kaup og
kjör á síldveiðum, en ekki
tekizt það. Sáttasemjari rík-
isins hefur gert ítrekaðar til-
raunir til þess að leysa deil-
una en án árangurs, þrátt
fyrir mikið og þrautseigt
starf. Var svo komið, að
sáttasemjari var orðinn al-
gjörlega vonlaus um að geta
komið á samkomulagi.
Lausn þessarar síldveiði-
deilu gat ekki beðið einum
degi lengur. Flotinn var til-
búinn og hafði sumstaðar
verið það um lengri tíma.
Síldin var farin að veiðast
fyrir norðan og engan dag
mátti missa. Af því gat leitt
tugmilljóna tjón fyrir þjóð-
arbúið og hundruð milljóna
tap, ef margar vikur hefðu
liðið án þess að flotinn
kæmist á veiðar, eða ef síld-
arvertíðin hefði eyðilagzt
vegna ósamkomulags aðila
um kaup og kjör.
Ríkisstjómin hefur þvi
gert það, sem þjóðarheill
krafðist. Það er að sjálf-
sögðu alltaf álitamál, á
hvaða stigi skuli grípa inn í
kjaradeilur af hálfu ríkis-
valdsins. Vitanlega er æski-
legast að það þurfi alls ekki
að skipta sér af slíkum
málum. Aðilar eiga- sjálfir
að semja sín í milh um kaup
og kjör. En svo mikið getur
verið í húfi fyrir þjóðfélag-
ið að ríkisstjóminni beri
beinlínis skylda til þess að
hafa forystu um lausn kjara
deilu. Það bar henni vissu-
lega að gera í þetta skipti.
Þess vegna mun allur al-
menningur í landinu telja
þau bráðabirgðalög sjálf-
sögð, sem nú hafa verið sett
um lausn síldveiðideilunnar.
Skipin halda nú sem óðast
úr höfn og innan örfárra
daga mun einn stærsti floti
veiðiskipa, sem íslendingar
hafa sent á sumarsíldveiðar,
kominn á miðin fyrir Norð-
urlandi.
Það er svo á valdi deilu-
aðila sjálfra, hvort gerðar-
dómur verður látinn ákveða
kaup og kjör á síldveiðun-
um eða ekki. Deiluaðilar
hafa frest til 10. júlí til þess
að semja. Ef þeir hafa þá
ekki komizt að samkomu-
lagi ber gerðardómi að á-
kveða ráðningarkjör á síld-
veiðunum og skulu þau vera
bindandi fyrir aðila sumarið
1962, á sama hátt og þau
hefðu verið ákveðin með
samningi þeirra í milli.
Fyllsta ástæða er til þess
að þakka ríkisstjóminni af-
skipti hennar af þessu máli.
Hún brást vel og skörulega
við á úrslitastundu, þegar í
mikið óefni var að komast.
'Sennilega hefur núverandi
ríkisstjóm aldrei átt eins
ríku trausti að fagna meðal
þjóðarinnar og einmitt nú.
SAMKOMULAGIÐ
í LAOS
(Damkomulag hefur loks
^ tekizt um friðun Laos og
myndun samsteypustjómar í
landinu. Em það fyrst og
fremst þrír flokkar, sem að
þessari stjórnarmyndun
standa, hægri menn, komm-
únistar og hlutlausir, sem
svo kalla sig. Hafa þeir for-
ystu í stjórninni.
Með þessu samkomulagi
er, að minnsta kosti í bili,
bundinn endir á 10 ára
styrjöld í Laos. Hin nýja
stjóm lýsir því yfir, að hún
sé engu einstöku stórveldi
eða ríkjasamsteypum háð.
Takmark hennar sé upp-
bygging hlutlauss Laos. Á
þessum gmndvelli hafa
kommúnistar, sem staðið
hafa fyrir skæruhernaði og
blóðsúthellingum, lofað að
leggja niður vopn.
Styrjöldin í Laos hefur
undanfama mánuði verið
talin fela í sér vemlega
hættu fyrir heimsfriðinn.
Samkomulagi hinna þriggja
aðila um friðun landsins og
nýja stjómarmyndun mun
því almennt fagnað. — En
menn em áreiðanlega mis-
jafnlega trúaðir á það, að
kommúnistar muni halda
þau loforð sem þeir hafa
gefið. Ekki spáir það góðu,
að fulltrúar þeirra í ríkis-
stjóminni, em þegar byrj-
aðir að lýsa því yfir, að
stuðningur Bandaríkjamanna
við vamir Thailands feli í
sér ógnun við sjálfstæði La-
os. En Bandaríkjamenn
sendu eins og kunnugt er
örfámennt lið til Thailands
samkvæmt beiðni stjórnar
landsins, sem taldi sér hættu
búna af yfirgangi kommún-
ista í Laos og víðar í Suð-
austur-Asíu.
MTAN IÍR HEIMI ’
afrÍka [X
jT
Landakrölur Kxna.
Landakröfur Kína gegn Sovét
AGREININGUR milli hinna
tveggja páfaríkja kommún-
ismans er nú kominn á það
stig, að Kína hefur gert
landakröfur á hendur Sovét-
ríkjunum. Einnig hefur ver-
ið sett fram krafa um að fá
vissar eignir til baka. Kín-
verki hershöfðinginn Lung
Yun (í kínverska varnarráð-
inu) hefur sett fram ákveðna
kröfu um að Rússar skili
aftur heilum verksmiðjum og
vélum, sem þeir höfðu á
brott með sér frá Mansjúríu
(Mansjúkó) árið 1945. Her-
foringinn segir, að Mansjúría
sé „iðnaðarhjarta Kína, og
við söknum vélanna, sem
Rússar hafa ranglega fjar-
lægt þaðan“.
Hvað snertir landakröf-
urnar, þá er þar um að
ræða strandhéraðið Primori
í Austur-Síberíu, þar sem
hin mikilvæga borg, Vladivo-
stok, er. „Rússar tóku þessa
borg og héraðið frá Kína
árið 1860“, er sagt í Peking.
Ekki bætir það skap Kín-
verja, að nafnið, sem Rúss-
ar gáfu borginni, þýðir
„herra austursins“.
1 augum Kínverja eru
Rússar eins og hverjir aðr-
ir vestrænir nýlendukúgarar.
Engin þjóð hefur brotið
fleiri þjóðir né lagt fleiri
lönd undir nýlenduveldi sitt
en Rússar. Á miðöldum
fóru þeir að senda herleið-
angra lengra og lengra í
austur, en upphaflega var
Rússland lítið annað en
svæðið umhverfis Moskvu.
Þjóðirnar, sem byggja lönd
Há-Asíu, höfðu ekki bol-
magn til að standast Rúss-
um snúning, en þó var það
ekki fyrr en 1858, að þeir
höfðu náð öruggri fótfestu
við Kyrrahaf. Þá lögðu þeir
undir sig Amúr-héraðið, sem
er norður af Mansjúríu, og
1860 náðu þeir Primori og
Vladivostok,. Þar með var
Rússland orðið mesta ný-
lenduveldi sögunnar, og átti
það þó eftir að stækka enn,
þegar heimsveldisstefna sov-
ézkra kommúnista kom til
sögunnar.
Þótt bæði ríkin játi komm
úníska trú og ágreiningur
þeirra sé dulinn með forn-
eskjulegum marxiskum og
leninískum vígorðum, þá er
hér þó um hina sömu deilu
að ræða, og hefur staðið
milli hinna tveggja heims-
velda öldum saman. Meðan
keisararnir i Peking og
Moskvu sátu enn í hásætum
sínum, var þessi deila alveg
sams konar. — Rússneska
heimsveldið sótti austur um
Asíu, allt að Kyrrahafi, en
hið kínverska sótti í norður,
þvert á braut Rússa. Hjá því
gat ekki farið, að til geysi-
legra hagsmunaárekstra
kynni að koma, sem stund-
um voru útkljáðir með
vopnaviðskiptum. — Enginn
skyldi ætla, að þessir árekstr
ar séu eitthvað mildari nú,
vegna þess að hin opinberu
trúarbrögð, kommúnisminn,
eiga að heita hin sömu. Fá-
ar styrjaldir hafa verið heift
úðugri en trúarbragðastyrj-
aldir milli kristinna manna
innbyrðis, eða t.d. Múha-
meðstrúarmanna. Klofningur
milli trúbræðra er einmitt
alltaf útkljáður á harðvítug-
an hátt, og þegar.hér rekast
einnig á gífurlegir hagsmun-
ir beggja heimsveldanna, þá
má ekki síður búast við tíð-
indum. Annars er hvorugt
heimsveldið fært um að
beita hörðu um þessar mund
ir. í Kína er hrein hungurs-
neyð og efnahagsástandið í
molum. f Sovétríkjunum er
einnig alvarlegt ófremdar-
ástand í landbúnaði.
Það er athyglisvert, að
hvorugt þessara höfuðríkja
kommúnismans virðist fært
um að brauðfæða þegna
sína, hvað þá meira. Kenn-
ingin er meira en lítið röng,
þegar ekki er einu sinni
hægt að hafa matvælafram-
leiðsluna í lagi. Kínverjar
sýnast ætla að láta sér nægja
að sinni að hafa í hótunum
við Formósu vegna smáeyj-
anna Matsus og Quemoys,
til þess að láta fólkið hafa
um eitthvað að hugsa. — Á
Formósu ríkir nú meiri vel-
Fhh. á bls. lö.
EYMDARLEG
HVALFJARÐAR-
GANGA
TVlotmælaganga kommúnista
úr Hvalfirði til Reykja-
víkur átti að sýna andúð ís-
lendinga á samstarfi þeirra
við vestrænar lýðræðisþjóð-
ir og vömum íslands. — En
þessi ganga . sýndi ekkert
annað en eymd og volæði
kommúnista sjálfra. Hún
var örfámenn og fundur sá,
sem kommúnistar efndu til
til í Reykjavík á sunnudags-
kvöldið var stórum fámenn-
ari en slíkir fundir hjá þeim
hafa verið undanfarin ár. Er
af þessu auðsætt að boð-
skapur kommúnista á stöð-
ugt þverrandi hljómgrunn
hjá íslenzku fólki. Yfir-
gnsefandi meirihluti íslend-
inga gerir sér ljóst, að náið
samstarf okkar við vestræn-
ar lýðræðisþjóðir á sviði
efnahags- og öryggismála er
lífsnauðsyn.
Það er mjög miður farið,
að hópur unglinga skyldi á
sunnudagskvöldið safnast
saman við flokksbækistöðv-
ar kommúnista hér í Reykja
vík. Enda gótt göngur
kommúnista séu til þess
fallnar að egna til andúðar
gegn þeim, má það ekki
henda í lýðræðislandi sera
okkar að gripið sé til grjót-
kasts og ofbeldis gagnvart
einum eða neinum. Þess
vegna ber að víta tiltæki
þeirra unglinga, sem gerðu
tilraunir til að vinna spjöll
á flokkshúsi kommúnista sL
sunnudagskvöld. Slíkt at-
ferli á engan rétt á sér,
enda þótt kommúnistar hafi
oft og eintt gripið til of-
beldisaðgerða gagnvart and-
stæðingum sínum. íslending-
um ber að láta kommúnista
eina um að beita slíkum að-
ferðum.