Morgunblaðið - 21.11.1963, Blaðsíða 13

Morgunblaðið - 21.11.1963, Blaðsíða 13
f Fimmtudagur 21. nóv. 1963 MQRCUNBLAÐIÐ 13 Árni G. Eylands: Eftir-hreytur Hreppur til sölu ÞRJÁR blaðaúrklippur hef ég liggjandi á borðinu fyrir framan mig. Víst væri þörf á að gera þeim nokkur skil, og þó er ég hikandi við það. Finn mig ekki hafa aðstöðu til þess að vinna hér að sem þarf, og veit að Morg- Unblaðið getur ekki leyft mér Bíðurúm fyrir nema lítið brot af því sem segja þarf um mál það lem hér er um að ræða. Vil því aðeins drepa á þessar Úrklippur í stuttu máli. Fyrsta úrklippan eða sú sem ég vil nefna fyrst, er auglýsing í Morgunblaðinu 29. okt. Þar aug lysir stjórn Kaupfélags ísfirð- inga „Lax- og silungsveiðijörð til sölu"--------„eyðijörðina Bakka- sel í Langadal, Norður-ísafjarð- arsýslu". „Jörðinni fylgja laxveiðirétt- indi í Langadalsá og silungsveiði- réttindi í vötnum á Þorskafjarð- arheiði". Ljóst er það kvað þeir vilja, hvert agnið er, og ekki þarf að efa að á það verði bitið — lax- og silungsveiðiréttindi. Þessi auglýsing er vitanlega ekki einsdæmi og engan veginn á hana bent Kaupfélagi fsfirð- inga til vansa, fjarri því. Hið eina sem ef til vill má segja að sé ofurlítið sérstætt við auglýs- ingunna er að hún er undirrituð af stjórn kaupfélagsins, en slíkt mun vera heldur óvanalegt þegar um söluauglýsingar er að ræða. — Til þess geta legið einhverjar ástæður mér ókunnar. Nei, þessi auglýsing er ekk- ert einsdæmi, því fer fjarri. Ef ég man rétt eru ekki margir mánuðir síðan að auglýstar voru í einu númeri 3 eyðijarðir norð- ur við Horn og tilgreindir veiði- möguleikar. Mér skilst að það sé orðin gangur málanna nú er margar jarðir leggjast í eyði, að efnamenn kaupa þær vegna veiði vona, jafnvel kaupa þær af mönn um sem eru að gefast upp við bú- skip sökum aldurs eða af öðr- um ástæðum, til þess beinlínis og hiklaust að leggja jarðirnar í eyði en njóta veiðinnar eftir föngum. Og fyrir veiðina leggja þeir jafnvel mikið í sölur, ekki bara við kaupin heldur einnig að bæta hana ef hægt er. Við slíkar sölur og kaup getur verðið eitt verið næg ástæða til þess að gera jarðir algerlega ó- byggilegar á arðbæran hátt. Hér kom maður ættaður af Mýrum, hann sagði frá smájörð þar á Mýrunum. Aldrað fólk brá búi og seldi jörðina manni sem fór að búa þar, fyrir 200 þús. kr., innan skamms seldi hann laxveiðimanni í nærliggjandi þorpi jðrðina fyrir 600 þús. kr. <i— Lax- og silungsveiði. — Nú eru 600 þús. kr. ekki nema verð lítillar íbúðar í Reykjavík, svo að ekki heimskaði veiðimaðurinn sig á kaupunum, þau voru vafa- laust góð frá laxveiðisjónarmiði 6éð, en verðið er auðvitað langt of hátt til þess að svara til venju- legs búskapar á smájörð þessari. — Og hvað tekur svo við um þessa jörð? Þrír möguleikar eru fyrir hendi, nefni þá sem dæmi um slíkt: 1. Að jörðin leggist f eyði og verði ekki nýtt sem bújörð. 2. Að einhver búi þar við lít- inn kost og þau kjör að landeig- andi í kauptúninu sitji að veið- inni, og að í samræmi við það njóti ábúandi mildra kjara, en um leið er fyrir bí að jörðinni sé sómi sýndur til lands og húsa. ¦_. 3. A3 landeigandi sé svo efnað- ur og stórlundaður að hann efli einhvern til ábúðar á jörðinni, kosti til húsa og hjálpi ábúanda til að rækta án þess að hann — ábúandinn — vinni þar fyrir gýg. Ljóst er af reynslu síðustu ára að fyrst greindi möguleikinn er sá líklegasti. Útkoma samkvæmt möguleika nr. 2 er ekki ókunn á Mýrum og svo mun víðar. Ekki er það álitlegt hvorki fyrir bændastéttina, sveitarfélag né þjóðfélagið. Þriðji möguleikinn er sjald- gæft fyrirbæri og til .lítils að reikna með svo góðu. — O — Önnur úrklippan er úr Morg- unblaðinu næsta dag eða 30. okt. 1963. Þar er sagt frá því að 4 þingmenn hafa lagt fram þings- ályktunartillögu í Sameinuðu þingi um að fela ríkisstjórninni að skipa þriggja manna nefnd til þess „að kynna sér ástæður fyrir því að jarðir fara í eyði" o.s.frv., og er þar einmitt höggvið eftir því sem ég nú hefi nefnt um lax- veiðijarðirnar. Svo er drepið á hvort ekki sé eðlilegt að Jarða- kaupasjóður ríkisins kaupi jarðir sem fara í eyði, og fl. er rætt þar. Þetta er stórlega gleðilegt, að ráðamenn hafa komið auga á hver öfugþróun hér er á ferðinni, og hver þörf er að setja undir lekann. Hefði mátt fyrr vera. — Já, nefnd, svo er það, líklega verður það úrræðið. Margar nefndir hafa unnið vel. En stund- um hafa nefndir orðið til þess að svæfa málin og eru þess fersk minni einmitt á búnaðarsviðinu. Þetta er vandamál, ég held að það verði ekki leyst, raunar mis- vísandi að tala um að það verði Ieyst, nær að tala um að bjarga því sem bjargað verður, — ég held að ekki komi til verulegra bjargráða nema með hörðum tökum — og hér liggur á að beita hörðum og ákveðnum tökum í eyðijarðamálinu yfirleitt, ekki bara að því er snertir hlunninda- jarðirnar. Þess vegna má ekki svæfa þetta mál í nefnd. Hér þarf skjót og ákveðin tök, og satt að segja er ég svo trúaður á vit og manndóm þingmannanna f jögurra sem báru fram þingsályktunartillöguna um ræddu, að þeir gætu vel á einu kvöldi samið frumvarp til laga um þessi mál, sem bjargað gæti miklu og orðið viðspyrna gegn því að eins ört sigi á ógæfuhlið í þessum málum eins og nú virð- ist eiga sér stað, og vera fram- undan, ef ekki eru rammar skorð ur reistar við því. — Hvaða leið sem verður valin — í öllum ham- ingjunnar bænum, svæfið ekki málið í nefnd eða á annan hátt. Hér skulum við allir að vinna, mættu þingmenn sveitanna segja. Þeir fjórmenningarnir nefna í greinargerð sinni eða tillögum, að væntanleg nefnd skuli „safna gögnum um áhrif slíkrar þróun- ar á landbúnað annara þjóða og ráðstafanir þeirra þjóða til varn- ar gegn henni". — Og nú tek ég fram þriðju blaðaúrklippuna: Það er smáklausa í norska bændablaðinu Nationen 16. okt. 1963. Þar segir svo: Konsúll Thor Treider hefir fengið stjórnarleyfi (konsesjón) til þess að kaupa fjallabýlið Lo- seterhögda í Hedal. Býlið er 600 ha að landvídd og er nú í leigu- ábúð. Verðið er 110 þús. krónur. Skilyrði (landbúnaðarráðuneyt- isins) fyrir kaupunum eru meðal annars, að kaupandi láti hið allra bráðasta gera rekstursáætlun (driftsplan) um notkun jarðar- innar, og að skógplöntun og framræsla verði hafin á jörð- inni. Að öðrum kosti verður kaupandi að skuldbinda sig til innan 5 ára að setjast að á jörð- inni sem fastbúandi bóndi þar. Þessi stutta frásögn segir mik- ið. Að hér getur ekki hver sem vill og peningaráð hefir vaðið fram og keypt jarðir til þess að leggja þær í eyði, nema með því að skuldbinda sig til þess að gera þeim til góða í miklum mæli, t.d. með því að rækta þar skóg til framtíðarnytja. — Ella er búseta og búskapur á jörðinni það sem verður að vera. Hér er á ferð sýnishorn af Bún- aðarlögunum norsku frá 1955 (Jardlova) — harðhent lög og markviss. Auðvitað girða þau ekki fyrir að jarðir fari í eyði, að því eru mikil brögð og enginn ræður við slíkt, — og stundum og sums staðar verður ekki talið æskilegt að vinna gegn slíku, eins og þjóðfélagsháttum nú er komið. En lögin eru samt merki- leg og margt gætum við af þeim lært (ef við erum ekki orðnir of stórir til að læra af öðrum?) — Hvað um það, til eigin ráða verð- um við einnig að grípa, og getum vil gripið, ef þing og stjórn vilL Það er engin nauðsyn né örvæn- isúrræði að fljóta sofandi að feigðarósi í þessu mikla vanda- máli. — O — Fyrirsögn þessarar greinar kann að þykja undarleg og jafn- vel harkaleg. En athugum málið. Hreppur til sölu. Þetta er engin fjarstæða eins og nú fer fram og horfir ef ekkert er að gert. Væri ekki glæsilegt fyrir auð- ugan Seyðfirðing (ef hann væri nokkur til?) að kaupa Loðmund- arfjörð „með húð og hári" þegar vinur minn Stefán í Stakkahlíð og hans fólk gefst upp á því að sitja þar á einu búi í firðinum öllum, sem engan skyldi undra þótt brátt verði, slíkt er óumflýj- anlegt. Og hvað um Mjóafjörð? Væri ekki gagn og gaman fyrir auð- mann á Norðfirði (Neskaupstað) að eignast fjörðinn og hafa þar sumarsetu og veiði? Varla-getur sá mæti maður Vilhjálmur í Brekku varið hina litlu byggð sína auðnaröflunum til lang- frama, þess er engin von, þótt mikið hafi hann að verja þar sem er ættleifð hans glæsileg, en ekki að sama skapi auðsetin til bú- skapar með tæknitökum. (Ef til vill bjargar síldin því að Mjói- fjörður fari ekki í eyði?) — Það þarf svo sem enga auðmenn til að kaupa heilan hrepp sem er farinn í eyði, eða þar sem síð- asti manndómsmaður bíður eftir Framh. á bls. 10. UM BÆKUR • Við f jöll og sæ Hallgrímur Jónasson. VIÐ FJÖLL OG SÆ. Leiftur h.f., Reykjavík. HIN nýja bók Hallgríms Jónas- sonar, Við fjöll og sæ, skiptist í þrjá meginhluta. Heitir sá fyrsti Gesti bar að garði, og eru átta stuttir þættir í þeim hluta. Segir þar frá nokkrum gestakomum á bernskuheimili höfundar, sem festst hafa í minni hans, en hann ólst upp norður í Skagafirði. Eru þeir þættir bæði skemmtilegir og fróðlegir. Fyrsti kaflinn nefnist „Viltu koma að slá?" Er þar greint frá stuttri viðstöðu þriggja ferða- manna, tveggja karlmanna og einnar konu, sem brugðu sér heim á bæinn til að biðjast drykkjar. Heimafólki virtist ann- ar gesturinn „eitthvað óvenju- legur maður, kvikur og fallega vaxinn, og svo vel búinn, að at- hygli vakti. Samt var það eitt- hvað enn annað, sem gerði hann svo minnisstæðan, framkoman öll og fas hans, málfar og hlý- leiki orða og hugarfars." Þessi óvenjulegi ferðalangur var Einar Benediktsson. Hans hefur verið getið oft og víða, enda skildi hann eftir sig mörg sporin. Sú mynd, sem Hallgrímur Jónas- son dregur þarna upp af honum, er að vísu skyndimynd, svip- mynd, en sýnir þó vel þennan frjálsmannlega heimsborgara, sem var jafnt óþvingaður, hvort sem hann fór um traðir afdala- bæjar eða torg heimsborga. Skammastu upp í skotið þitt er óhugnanleg lýsing á kjörum munaðarlesyingja á fyrri öld. Atvik það, sem þar er frá sagt, mun nú mörgum þykja ótrúlegt, en það mun þá vart hafa verið einsdæmi. í þættinum Heppni að snúa við er sjúkdómssaga höfundar. Þar segir hann frá heiftarlegum útvortisberklum á fæti, sem hrjáðu hann í bernsku. Svo magnaður var sjúkdómurinn, að ákveðið var — að læknisráði — að taka af honum fótinn, þar sem honum var ekki hugað líf að öðrum kosti. Átti að leyna barn- ið því, sem í vændum var. En einhvern veginn komst hann að því, hvað yfir honum vofði. Bað hann þá, að hann fengi að deyja heima hjá sér heldur en að missa fótinn, og urðu foreldrar hans við þeirri ósk. Tveim árum síðar var hann fullgróinn sára sinna. Annar hluti bókarinnar er ferðaþættir, og ber sama nafn og bókin, Við f jöll og sæ. Er sá hluti síðri, ef miðað er við bóklega framsetningu. Flestir — ef ekki allir ferðaþættirnir hafa verið fluttir í útvarp og hlotið vin- sældir að verðleikum. En hvort tveggja er, að efni, sem flutt er í útvarp með hljómmikilli rödd, missir oft nokkuð af krafti sín- um, þegar það er lesið af bók, og þar að auki hefur Hallgrímur jafnan fellt inn í þætti sína ýmiss konar efni, einkum viðvíkjandi ferðalögum, sem aðeins varðar einstaklinga eða hópa (t. d. þakk arskeyti), en hefur ekki almennt gildi, efni, sem sem getur átt heima í útvarpi og blöðum, síður í bókum. Má í því sambandi nefna þáttinn Hauststormur á Kili. Hallgrímur ann landi sínu, einkum óbyggðunum, þar sem kyrrðin ríkir, kyrrð og friður, sem okkur borgarbúum gefst í svo fáum og smáum sköm'mtum. Hann lýsir mörgum stöðum, sem fyrir augu hans hafa borið. Nátt- úrulýsingar hans eru skrúðmikl- ar og rómantískar. Víða tekst x<w::.v Hallgrímur Jónasson. honum vel upp í þeim lýsingum, en sums staðar bryddir á því, að hann leiði lesandanum fremur fyrir sjónir aðdáun sína en þá. landslagsmynd, sem hann hyggst bregða upp, lýsingarorðin bera efnið ofurliði, maður fær glans- mynd í stað landslagsmyndar. Engu síður munu ferðaþættir hans verða merkilegar heimildir, þegar tímar líða. Kynslóð hans, brautryðjendurnir á fyrstu ár- um Ferðafélags íslands, kannaði óbyggðirnar og gerði almenningi kleift að ferðast um þær á þægi- legan hátt. Því brautryðjenda- starfi er þó ekki lokið enn og lýkur ekki, fyrr en fyrsta flokks vegir, færir öllum bílum, liggja um allar helztu öræfaleiðir. Vera má, að það eigi óralangt í land, en sú tíð mun þó koma. Og þá munu menn áreiðanlega hafa gaman af að lesa frásagnir þeirra, sem fyrstir brutust yfir torfærur og vegleysur til að kanna lítt þekktar slóðir. Eins og flestum er kunnugt, er Hallgrímur Jónasson hagyrð- ingur góður. Hefur hann víst far- ið fáar ferðir svo, að hann kast- aði ekki fram stökum, stundum mörgum. í ferðaþáttum sínum hefur hann látið fylgja með eina og eina vísu og skýrt um leið frá tilefni. í þessari bók eru færri vísur en í fyrri þáttum hans. Ferðafélagar hans munu eflaust sakna þess. En líklega hefur Hallgrímur farið rétt að. í skemmtiferðum skapast oft sam- eiginlegur hugblær, sem erfitt er að láta aðra verða þátttakendur í, jafnvel þótt ferðasaga sé vel sögð. Ef vísa verður til við ein- hverja ákveðna stemningu, er hætt við að hún glati gildi sinu í bók, þar sem lesandinn getur ekki gert sér þá stemningu eig- inlega. Þriðji og síðasti hluti bókar- innar heitir Horft um öxl, og segir þar frá dularreynslu höf- undar á fyrri árum og fleira. Þéir, sem haft hafa kynni af Hallgrími sem fararstjóra, getá víst allir borið um, að hann seg- ir vel draugasögur, og þarf ekki að orðlengja, að honum bregzt ekki bogalistin í þáttum þeim, sem þarna eru prentaðir. Hefði verið eðlilegra, að þeim hluta bókarinnar hefði verið skipað í miðið — á eftir bernskuminning- unum. Þessir þættir eru skráðir af frásagnargleði og er ekki ótrú- legt, að höfundur sé lengi bú- inn að móta þá í huga sér, að minnsta kosti þekkja ferðafélag- ar hans suma þeirra af frásögn hans sjálfs. Margar myndir prýða bókina, og eru flestar þeirra teknar af Eyjólfi Halldórssyni, en hann er eins og Hallgrímur alkunnur ferðagarpur og fararstjóri hjá Ferðafélagi íslands. Ekki skal hér lagður neinn dómur á mynd- irnar, en sumar þeirra hljóta að vekja athygli, eins og myndin af sæluhúsinu við Snæfellsjökul og myndin af brúnni á Jökulsá á Fjöllum. Hópmyndir þær, sem bókina prýða, hefði þurft að taka yfir heila síðu hver, til að þær fengju betur notið sín. „Að kenna, ferðast um ættland sitt og skrifa í tómstundum, þetta þrennt fer vel saman," segir Hall- grímur Jónasson á einum stað í bók sinni. Hann getur trútt um talað, því að hann hefur sjálfur iðkað það allt saman. Hinu fyrst nefnda starfi hefur hann lengi gegnt, en í formála gefur hann til kynna, að þeirri „vertíð" fari senn að ljúka. Mun þá væntan- lega gefast tími til að sinna hinu tvennu. Gamlir ferðafélagar Hallgríms og lesendur bóka hans munu all- ir óska honum þess, að hann eigi enn eftir að fara margar og eft- irminnilegar ferðir um fjöll og sæ. Erlendur Jónsson.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.