Morgunblaðið - 03.07.1964, Page 13

Föstudagur 3. júlí 1964 ~1
MORCU NBLAÐIÐ
13
Tryggvi og Bódil Sveinbjörnsson
ÞEGAR ég heimsótti Tryggva
Sveinbjörnsson sendiráðunaut á
heimili hans í Farum á Sjálandi
fyrir réttu hálfu ári, var mér
ljóst hversu honum var brugðið
og mjög hafði nú skipt um í
kringum hann frá því sem áður
var. Heilsan var farin og sjón-
depra, sem lengi hafði bagað
hann, hafði ágerzt svo mjög, að
hann sá lítið meira en skil dags
og pætur. f>ó var. hann ekki
lengra leiddur en svo, að hann
gat inn á milli brugðið fyrir sig
hinni gömlu og alþekktu gaman-
semi sinni, og fyllilega bjó þá í
huga hans að vitja íslands enn
einu sinni og það helzt á þessu
sumri. Svo átti þó ekki að fara.
Hann andaðist hinn 29. maí og
hafði þá tæplega þrjá um sjö-
tugt. Eru þau þá bæði horfin,
hin góðu og merku hjón, Tryggvi
og Bódil, því að hún lézt-31. júlí
1962. Sá var missir Tryggva mest
ur, og eftir það bar hann í raun-
inni aldrei sitt barr. Skulu nú
þau fáu orð, sem hér verða rit-
uð, vera helguð minningu þeirra
beggja.
Tryggvi Sveinbjörnsson var
fæddur að Brekku í Svarfaðar-
dal hinn 24. október 1891, og
voru foreldrar hans Anna Jó-
hannsdóttir og Sveinbjörn Hall-
dórsson, búandi hjón í Brekku.
Tryggvi naut lítt föður síns, því
að Sveinbjörn bóndi missti heilsu
og lézt á bezta aldri. Ólst
Tryggvi upp með Önnu móður
sinni, og var jafnan óvenjulega
mikið ástríki og tryggðasamband
milli þeirra mæðgina, þrátt fyrir
stopular samvistir þeirra lengst
af ævinnar.
Ungur lagði Tryggvi Svein-
björnsson út á menntabrautina,
gekk fyrst í Gagnfræðaskólann á
Akureyri, síðan Menntaskólann í
Reykjavík og varð stúdent það-
an vorið 1914, fyrir réttum 50 ár-
um. Sama sumarið sigldi hann
til háskólans í Kaupmannahöfn
og átti svo að heita í fyrstu, að
hann hygðist nema guðfræði.
Slíkt var þó meir í orði kveðnu,
því að það var ekki við skap
Tryggva að fella líf sitt í fastan
farveg embættisnáms. J>ó lauk
hann prófi í forspjallsvísindum
vorið 1915, en háskólapróf hans
urðu ekki fleiri, því að hugur-
inn var þá snúinn að öðrum hugð
arefnum, bókmenntum, leiklist
og sönglist, og aldrei síðan varð
hann afhuga þessum listgreinum,
sem hann ungur sór tryggðir,
þótt lífsbaráttan og kannski einn
ig togstreitan í eigin sál og ým-
islegt, sem á dagana dreif, mein-
aði honum að rækja þær óskipt-
um huga.
Þegar Tryggvi var seztur að í
Danmörku fyrir fullt og allt, tók
hann að leggja stund á leikrita-
gerð og hélt því áfram til efri
ára, eftir því sem embættisann-
ir leyfðu. Fyrsta leikrit hans,
sem kom fram opinberlega var
Myrkur, er prentað var í Reykja-
vík 1920, en þar næst Regnen,
er leikið var í Konunglega leik-
húsinu í Kaupmannahöfn 1926 og
prentað þar sama ár. Seinna var
það þýtt á íslenzku og leikið 1
Ríkisútvarpið árið 1944. Margir
vel metnir danskir léikhúsmenn
höfðu trú á hæfileikum Tryggva
og hvöttu hann til starfa, en þó
var löngum tregt um að leikrit
hans fyndu náð fyrir augum
þeirra, sem völdin höfðu. Því
var og fjarri, að Tryggvi gengi
með þau fyrir hvers manns dyr,
heldur mun hann nær eingöngu
hafa boðið þau fram við Kon-
unglega leikhúsið og ekki hirt
um að koma þeim á framfæri
við smærri leikhús. Árið 1938 var
sýnt í Konunglega leikhúsinu
leikrit hans „Den lille verden“,
og léku þau aðalhlutvérk þar
Bódil Ipsen og Poul Reumert, og
1948 sýndi sama leikhús „Biskop
Jon Arason“, með Thorkild
Roose og Klöru Pontoppidan í að-
alhlutverkum. Þessu leikriti sneri
Tryggvi síðan á íslenzku, og var
það eitt þeirra, sem fyrst voru
leikin á sviði Þjóðleikhússins
(1950). Jón Arason er tvímæla-
laust merkasta leikhúsverk
Tryggva, þótt ekki væri því alls
kostar vel tekið hér heima. Lík-
legt er þó, að það muni enn eiga
framtíð fýrir sér. Lee M. Holland-
er þýddi Jón Arason á ensku og
var hann gefinn út í Modern
Scandinavian Plays árið 1954,
eri 1946 var hann leikinn sem út-
varpsleikrit í Svíþjóð. Annað
leikrit Tryggva sýndi svo Þjóð-
leikhúsið 1956^ Spádóminn, sem
er saminn út af Völuspá, og að
lokum má geta þess, að í leik-
ritasamkeppni við vígslu Þjóð-
leikhússins varð Tryggvi hlut-
skarpastur með leikritinu Utlög-
um, og 2. verðlaun fékk hann
fyrir leikþátt sinn „í Skálholti“,
saminn í tilefni af Skálholtshátíð
inni 1956.
Hér er ekki staður né stund
til þess að reyna að gera upp
leikritun Tryggva Sveinbjörns-
sonar. Hann elskaði leikhúsið og
var fjölmenntaður leikhúsmaður,
gjörkunnugur sviði og leiktækni,
og það hafa margir leikdómarar
sagt, að leikrit hans beri með
sér. Árangur hans var athýglis-
verður, og fáir íslenzkir höfund-
ar hafa fengið fleiri leikrit sýnd
á hinum beztu leikhúsum á síð-
ustu áratugum. En úrslitasigur
vann hann ekki, enda setti hann
alltaf markið hátt og þótti hálf
volg viðurkenning litlu betri en
engin. Hann var köllun sinni
trúr, og þótt honum auðnaðist
ekki að komast í hóp útvaldra,
hefur hann tryggt nafni sínu rúm
í sögu íslenzkrar leikritunar.
Ég hef fjölyrt hér um hið-
mikla áhugamál Tryggva Svein
björnssonar, en sannleikurinn er
sá, að bókmenntastörf hans voru
aldrei annað en tómstundaiðja.
Hann gerðist ritari í skrifstofu
stjórnarráðs íslands í Kaup
mannahöfn árið 1919, og þar hélt
hann áfram störfum, þegar skrif-
stofan var gerð að hinu fyrsta
sendiráði íslands. Þarna vann
allan sinn starfsdag í þágu ís-
lands, varð sendiráðsritari 1945,
sendiráðunautur 1954, og það var
hann raunar til æviloka, þótt
hann yrði að hverfa frá daglegu
starfi á skrifstofunni 1960, er
heilsubrestur tók að baga hann
alvarlega. í starfi sínu vann
Tryggvi sér álit og vinsældir,
sökum staðgóðrar þekkingar á
öllum málefnum sendiráðsins og
drengilegra tillagna og ljúf-
mennsku í öllum samskiptum við
menn. Sendiráðsþjónustan átti
vel við Tryggva, líflegt starf og
fjölbreytilegt, sem ekki hneppti
hann í þá fjötra, að hann gæti
ekki alltaf öðrum þræði sinnt
áhugamálum sínum á sviði list-
arinnar. Það er vafalaust, að
hann hefur stundum fengið að
kenna á þeirri andlegu raun,
sem því fylgir, þegar skyldan og
hugðarefnið kalla sitt úr hvorri
áttinni, og verða mörg manna-
dæmin um slíkt, en hitt er víst
að Tryggva þótti innilega vænt
um starf sitt, sem hann hafði
svo lengi stundað og hafði á
valdi sínu, og það varð honum
mjög þungbært að þurfa að
hverfa frá því sökum heilsu-
brests, áður en embættisaldur
hans var allur. Hann sagði mér
síðastliðinn vetur, að hann sakn-
aði sendiráðsins og starfsins sár-
lega, en jafnframt mat hann mik
ils, að hann fékk að halda em-
bættisréttindum sínum eftir sem
áður, og honum var það gleði-
og uppörvunarefni, að starfsfólk
sendiráðsins leitaði til hans öðru
hverju og vildi í tilteknum mál-
um njóta góðs af ráðleggingum
hins reynda manns.
Árið 1917 gekk Tryggvi að eiga

Breiðavíkurkirkjan nýja.
Breiðavíkurkirkju ber-
ast veglegar gjafir
NÝ kirkja var vígð í Breiðavík
21. júní og gerði það biskupinn,
herra Sigurbjörn Einarsson. Við
víxluna voru einnig prestarnir:
séra Tómas Guðmundsson, Pat-
reksfirði; séra Grímur Grímsson,
fyrrverandi sóknarprestur í
Breiðavík; séra Stefán Eggerts-
son, Þingeyri, og séra Sigurpáll
Óskarsson, Bíldudal.
Þetta er fimmta kirkjan, sem
reist er í Breiðavík, og er úr
steinsteypu, teiknuð hjá húsa-
meistara ríkisins, en smíðuð af
þeim bræðrum Guðjóni og Páli
Jóharinessonum, Patreksfirði.
Kirkjan rúmar 60—70 manns í
sæti, og er stærsta kirkjan, sem
þar hefur verið reist. Fyrsta
kirkjan var byggð þar 1825, og
var torfkirkja. Næsta torfkirkjan
var byggð 1842 og þriðja torf-
kirkjan 1873. Timburkirkja var
svo reist þar 1899, og stendur hún
enn. 1964 er svo þessi steinkirkja
fullbúin, og þá orðin safnaðar-
kirkja.
Margar góðar gjafir hafa þess-
ari nýju kirkju borizt, og þær
hafa gert þessum fámenna söfn-
uði mögulegt að gera kirkjuna
veglega og vistlega.
Gísli Jónsson, fyrrverandi al-
þingismaður, sem hefur átt meiri
þátt í því en nokkur annar einn
maður, að lyfta Breiðavík úr
eyði í það sem hún nú er, lagði
einnig þessari kirkjubyggingu lið
og gaf henni meðal annars nýtt
orgel.
Hjónin Anna Jónsdóttir, og
Daníel Eggertsson, Látrum, gáfu
kirkjunni altaristöflu til minn-
ingar um látinn fósturson þeirra,
Guðmund Jón Óskarsson. Taflan
er máluð af Eggert Guðmunds-
syni listmálara.
Sömu hjón gáfu kirkjunni
einnig kr. 15,000,00 til minningar
um lá,tna foreldra sína, Halldóru
Gísladóttur og Eggert Eggerts-
son, Látrum; Guðrúnu Á. Sigurð-
ardóttur og Jón Eggertsson, skip-
stjóra, Dýrafirði, og svo Guð-
mund Guðmundsson, sem síðar
bjó með Guðrúnu.
Altarið í kirkjuna og gráturn-
ar, sem hvortveggja er mjög veg-
Tryggvi og Bódil Sveinbjörnsson á heimili sínu á efri árum.
danska konu, Bódil Jensen, sem
þá var starfsmaður í skrifstofu
háskólans. Þegar efni leyfðu,
keyptu þau gamalt stráþakið
sveitahús í skógarskjóli skammt
frá Farum á Sjálandi og gerðu
þar heimili sitt. Á þessurn stað
festu þau hjónin traustar rætur
og máttu ekki til þess hugsa að
flytjast þaðan, þótt ekki væru þar
öll þau þægindi, sem hægt var
að fá í borginni. Frú Bódil var
ekki uppnæm fyrir tízku eða nýj-
ungum, en framkoma hennar og
lífsviðhorf var mótað af gróinni
menningu danskrar alþýðu eins
og bezt getur verið. Hún var létt
í máli og skemmtileg í viðræð-
um, gefin fyrir söng og hljóð-
færaleik og lærðl að syngja á
ýngri árum. Hún var hjartahlý
kona og trýgglynd svo áð af bar
og reyndist frábær stoð og stytta
Tryggva manni sínum og sonum
þeirra tveimur, Sigurði og Þor-
steini. Hún var ein af þessum
húsmóðurlegu konum, sem fylla
heimili sitt af góðleik og um-
hyggju fyrir þeim, sem þar eiga
sitt athvarf.
legt, gáfu systkinin frá Grundum
í Kollsvík, til minningar um for-
eldra sína, Guðbjörgu Halldórs-
dóttur og Kristján Ásbjörnsson.
Friðgeir Kristjánsson, sonur
eins gefandans, smíðaði hvor-
tveggja, af miklum hagleik.
Kertastjaka 4 þetta veglega
altari, gáfu systurnar frá Miðbæ
á Látrum, til minningar um látna
foreldra sína: Steinunni Ólafsdótt
ur Thorlasíus og Erlend Krist-
jánssori. Stjakar þessir eru áletr-
aðir og mjög fagrir.
Mjög veglegan róðukross á
altarið gáfu börn og barnabörn
Halldóru Gísladóttur og Eggerts
Eggertssonar, Látrum, til minn-
ingar um þau.
Guðmunda Ólafsdóttir frá
Látrum, börn og barnabörn, gáfu
kirkjunni fagran silfurkaleik, á-
letraðan, ásamt patínu og oplátu-
öskju, einnig úr silfri, til minn-
ingar um eiginmann Guðmund-
ínu, Guðbjart Þorgrímsson, og
tengdamóður hans, Sigurbjörgu
Jónsdóttur, sem létust bæði á
Látrum.
Lituð gler í gluggana, númera-
töflu o. fl., gáfu kirkjunni hjónin
Kristín Jónsdóttir og Björn
Loftsson, fyrrverandi forstjóri í
Breiðavík. Björn setti einnig
saman prédikunarstól úr harð-
viði þeim sem var í orgeli því er
kirkjan átti, einnig skírnarfont.
Eru hvortveggja góðir gripir.
Kristalskál á skírnarfontinn
gáfu hjónin Erla Hafliðadóttir og
Kristján Jóhannesson, Patreks-
firði.
Einn fæddur og uppalinn í
Breiðavík, sem ekki lætur nafns
síns getið, gaf kirkjunni mjög
fagran hökul. Skrýddist honum
við vígsluna séra Grímur Gríms-
son, fyrrverandi sóknarprestur
okkar.
Vistheimilið gaf kirkjunni borð
og stól í skrúðhúsið.
Hallgrímur Sveinsson, for-
stjóri, gaf kirkjunni segulbands-
spólu með vígsluathöfninni og
ræðum á, í tilefni hennar.
Prestshjónin, Guðrún Jónsdótt-
Framh. á bls. 23
Frú Bódil kom nokkrum sinn-
um til íslands með manni sín-
um, skildi og talaði nokkuð ís-
lenzku og fylgdist af skilningi
með íslenzkum málefnum. Hún
lagði rækt við hinn íslenzka þátt
í lífi sínu og hafði lag á að njóta
þess að eiga í vissum skilningi
tvö föðurlönd. En ofar öllu voru
henni ástvinirnir og heimilið,
þar sem hún hafði búið svo ^lengi.
Síðustu árin var hún haldin
hættulegum sjúkdómi og vissi að
kallið gæti komið hvenær sem
væri. Vafalaust hefur það þá
valdið henni mestri áhyggju, að
þá yrðu þeir sviptir umhyggju
hennar, sem sízt mættu án henn-
ar vera. Hún var gædd þeirri
fórnarlund, sem alltaf lét annarra
hag ganga fyrir sínum.
Tryggvi hélt áfram að eiga
heima í Sortemose, eftir að kona
hans dó, og átti þar heimili sitt
til dauðadags. Hvergi annars
staðar vildi hann vera, þótt ein-
manalegt væri orðið í kringum
hann. Eldri sonur hans er bú-
settur í Svíþjóð, en hinn yngri
í Kaupmannahöfn og hafði
Tryggvi mikla gleði af að fylgj-
ast með fjölskyldu hans, og hitt
var honum einnig mikils virði,
að í næsta húsi þarna í skógar-
jaðrinum bjuggu og búa enn
heiðurshjónin, Kathrine og Axel
Severin Jacobsen myndhöggvari
(sá sem gerði brjóstmynd þá af
Davíð Stefánssyni, sem nú er í
Þjóðleikhúsinu), aldavinir
Tryggva og Bódilar allt frá æsku
dögum.
En allt var samt annað en áð-
ur hafði verið. Þess minnast nú
margir hvílíkt var heimili þeirra
hjóna, meðan hamingjan brosti
við þeim á hádegi lífsins., Um-
hverfið .var eins og fegurst getur
verið .á Sjálandi, friðsælt og un-
aðslegt. Heimilið var sérkenni-
legt, ekki' fullt af nútímaþæg-
indum, en mótað af smekkvísi
og notalegheitum, persónuleg
sköpun húsbændanna sjálfra.
Gestrisni og góðvild réðu þar
ríkjum eins og margir íslending-
ar vita, sem sóttu þau hjón heim
og áttu með þeim dagstund eða
lengri dvöl. Tryggvi var manna
glaðastur og skemmtnastur í góð
um hópi, þótt rangt væri að segja,
að hinn viðkvæmi maður hafi
yfirleitt verið gleðinnar barn,-
Danskt og íslenzkt hélzt fagur-
lega í hendur í lífi þeirra hjóna,
þau unnust hugástum og elskuðu
bæði fegurð, glaðværð og góð-
vild í hverri mynd sem birtist.
En þau voru bæði tilfinninga-
næmar manneskjur, og tóku
nærri sér, þegar á móti blés.
Tryggvi átti það til að vera
vandmeðfarinn, eins og menn
með listamannslund eru oft, en
ég hygg að ekki sé ofs.ögum sagt,
að kona hans hafi skilið hann
vel og jafnan reynzt honum bezt
og traustust, þegar hann var þess
mest þurfi.
Á námsárum mínum í Kaup-
mannahöfn var ég heimagangur
á heimilinu í Sortemose, og naut
ég þess að vefra sveitungi Tryggva
svo og gamals kunningsskapar
hans við ættfólk mitt. Minning-
ar mínar um þessi góðu hjón eru
mér dýrmætar, og þess er mér
ljúft að geta um leið og ég læt
frá mér fara þessi kveðjuorð til
þeirra beggja.
Kristján Eldjárn.