Morgunblaðið - 04.06.1970, Blaðsíða 13

Morgunblaðið - 04.06.1970, Blaðsíða 13
MOBGUNBiLAF>IÐ, FJMMTUDAGUR 4. JÚNlí 1070 13 Á ref aveiðum ef tir Theodór Gunnlaugsson frá Bjarmalandi OFT heyrist um það talað, að heimurinn eigi meira en nóg af þeion marunlega breys'kleika, er við nefraum vanþakklæti. Og víst eir uim það, alð hvar sem það ræð ur ríkjum, reynist það harla þungbært. Þrátt fyrir það er sikylt að minnast þess hve marg ir eru þakklátir fyrir auðsýnda hjálp, og það svo að aldrei glejnm ist. Til sanninda'merikis er mér Ijúft aið nefna dæmi. Síðan ég slkrifaði bókina: Á refaslóðurn, hafa mér borizt mörg þakkararð víða að, bæði í bréfum og sam- tali, frá þeiim, sem þa.r ihöfðu fundið eitthvað, sem þeir töldu ávinning að. Og alveg sérstaklega eru það ungir menn — og þá fyrst og framst þeir, — sem hafa áhuga á refaveiðuim. Bókin var Hka sikrifuð fyrst og fremat til þess að þeir, sem gantga vilja á hólm við ísilenzku refina, kynnu fremuir að korna auga á og forð aist þau glappastkot, sem fcostuðu mig oft ærið erfiði að kunna full slkil á. Því er mér Ijúft að játa, að fátt gleður meira og venmir ert að meðtaka þalkkir, sem born air eru fram af heiluim huga. Aðeins tvö nöfn vil ég nefna hér en ma.rgar uppvaxandi refa skyttur hafa sagt mér frá sínum veiðiferðum. Ástæðan er þó fyrst og freimst sú, að þeir hafa báðir beitt þeirri aðferðinni, sem ég ¦ hef sjálfur rnælt mest með og kynnzt af eigin raun. Anmar þeirra — Guðmundur — er nú bóndi á Vestfjörðum. Hanm sagð ist hafa sannfærzt um, eftir að hafa lesiið fyrrnefnda bók, alð gaggið, þ.e. hin algengustu kall- hljóð ref a — gætu orðið hreinasta guillmáma í eigin barka, ef vel tækist. Hann fór því að æfa sig strax, aðeins 17 ára, og á öðruim vetri var hantn búiran að ná því svo -vel, að gamlar refaskyttur, eam oftast höfðu heyrt það, töldu að tæfur mundu áreiðan- lega flaska á því. Svo reyndist líka. í>ann vetur, á útmánuðuim, náði Guðmundur fjórtán tófum á gagg við ísafjarðardjúp innan vert. Hinn maðurinn heitir Þórður Pétursson, frá Árhvammi í Suð- ur-Þingeyjarsýslu, nú búsettur á Húsavík. Það má segja um hann, að hanin sé fæddur vei'ðimaður. Hann sannfærðist líka fljótt uim það, að hljóðlíking refanma gæti stunduim orkalð meiru en allt annað. Hann byrjaði því íljótt á tilraun.uim til að ná hinum ýmisu hljóðum refa á segulband og með þeim árangri, að ekki veit ég betur en hann hafi verið fyrsti íslendingurinn, seim náði mjög viðsjálium ref, lanigt frá gremi, með því að spila út ein- imanalegu og óttalausu hvolpa- gaggi. Birtist þá rebbi skyndi- lega í bezta færi og uirðu það hans síðustu spor. Ástæðan fyrir því, að ég tek aðeins þessi dærni, er sú, að þaiu sanna bezt gildi þeirrar aðferðar, er ég hef mest mælt með að not uð verði í baráttunmi við íslenzka refinn og jafnfra.mt aðalefnið í þessari grein. —•— Síðan fyrrnefnd bók var skrif- uð, hefur oroið stökkbreyting á hjálpantækjum við að veiða refi, eins og á fjölmörgum öðrum svið um. í fyrsta lagi eru það hiniir ágætu kíkisrifflar, sam í vönurn höndiuim eru hreinasta þing, og einnig Maignum-byssur, marg- skota, sem hafa meiri kraft og haglafjölda en sama stærð af venjulegum byssum. Anniað er segulbandið, sem nú er orðið svo fullkomið, að það er kleift að senda út hin ýmsu refahljóð, eins og þau koma úr þeirra eigiin barka. Slíkum hljóðum er öllum mönnum ofiraiun að ná svo vel takist. í þriðja lagi eru það svo kastljósin, sem gera óvanari mönnum miklu auðveldara að skjóta tófur við æti, úr skothús um og er þá fruimskilyrði, að tóf ur sæki í þarð. Sú aðferð, að bíða þar heilar nætur, þótt í húsi sé, er sannarlega karlmaninieg og dáist ég að frammistöðu þeirra, sem þar eru að verki. í fjórða lagi eru það svo vélsleðarnir, seim nú hafa sannað ágæti sitt við refaveiðar, þar sem land er slétt, þótt belti þeirra virðist ætla að bregðast illa. En úr því verður áreiðanlega bætt. Og eiga þaiu farartæki áreiðanlega miklurn vinisældum að fagna í snjóþung um héruðum. A'ð aka uppi refi á öræfagaddi í mikluim snjó, eins og óþægar kindur, hefði verið talin fyrir fá uan áratuguim óskhyggja ein. En nú er þetta orðið að veruleika og munu nú, þegair þetta er skrifað, nokkrir tugir refa hafa náðst hér í Þingeyjarsýshim að mestu með hjálp þeirra. Fimmta hjálpartækið eru svo talstöðvarnar, sem áreiðanlega verða að miklu liði við ýmsar veiðar, ekki síður en í fjárleit- um og sem sannað hafa ómetan- lega aðstoð á hættustundum. I sjötta lagi eru það svo þyrlurnar, sem án efa geta komið að miklu liði við að ná bitdýruim, með hjálp talstöðvanna, þegar þau eru staðin að ver'ki, eða á leiö heim að óþekktum grenjuon með feng sinn. Þá er réttast a(ð víkja nánar að þessum hiálpartækjuin og — þeiim mótleikjum, sem ég hygg að refirnir muni fljótt beita. — Þeir hafa löngum fundið krók á móti bragði og því er til þeirra vitnað með nafninu: bragðaref- W. Kikisrifflama lærist þeim seint að varast, þegar reyndar og ör- uggar skyttur eiga í hliut. En hætt er við, að margir — og þá sér- staiklega ungir menn — standist wmw. ¦»*ö£lS' * TB*^ «^ .'.'.^H:'¦¦'*£*: i ...£ — Luxembourg Frambalð af Ws. 12 Grevenmnacher, I>aroehette, og Diekrich. Við ðkum fram Mosel daliinin og sáum vímeiki-urnair breáða úr sér þair svo langt sem aiuigað eygði. Luxembourgairarinir íramlei'ða ýmis áigæt vín, ednna stoitasitir eru þeir af hvítvíns- fram'leiðslu si.nni, sem oikkur var rækilega gefinn kostur á a6 dreypa á þennan dag. Hádegis- verð sinædduim við í þorpinu Viainden, það er einna fegurstur staiðuir í Ijuxeimbourg. Á hæsta tindinuim gnæfir merkiur og dýr- legur kaistail'i, þar stóð vagga Óramíumættarinnar á sinni tíð, og niðri í þorpiirau er ævafornt kiauisbur kennt við heilaga þireinmingu. Það er sagt byggt í kringuim árið 1248, í gotneskum stíi. í Vianden undi framiska slkáldi'ð Victor Hugo sér löngutm, meöain hann var í útlegð frá Frakklandi og hefur. litið safn verið reist í bænum til minming- ar og virðiingar við ská'ldi'ð. Við fóirum m>eð lyftu upp fjallið, 440 mietra hátt. Þá var gott að hafa stuðning táu karlmiamna, að Frá höfuðborginni Luxembourg. minnsta koeti fyrir lofthrædda sál. Þessi lyfta er mikið notuð af ferðaimönnum, enda óvíða trúi ég sé betra útsýni þa.ðain yfir næriigigjandi héruð, yfir skógi vaxnar hlíðar Ardennafjalla, vítt graslendi, og ár í djúpuim gróðiursæluim döluim. Gaman og gagniegt hefði ver- ið að tefja lengur í Luxembourg, því að þa.r segja ferðamannapés- ar merkileg'a margt satt og rétt. En okkur var etóki til setunnar boðið. Eftir flug á vinalegri Fokker Friendship-vél LUXAIR til Briissal með ákaflega sikap- stirðri áthöfn lá leiðin yfir Atlants ála með AIR BAHAMA. h.k. Frá þrenningarklaus-tr inu í Vianden. illa þá freistingu að senda þeim kúlu frá greni, þótt langt sé fær- ið, og jafnvel á flótta tófummiar, meðan nokkurt Skot er eftir i riffl inum. Með timanum lærist því tófunum að halda 'sig í nógu mik- illi fjarlægð, frá greni, eftir alð þær hafa fengið grun um mamm- inn, eða þegar fyrsta kveðjan lend ir í steini eða þúfu, örskammt f rá henni. Þá er þeirra eigin hljóð- líking, er síðar verður vikið að. Mörguim dýrum verður það á að stara í ljós, sem skyndilega fellur á þau. En séu þau þar ná læg, heyri skothvellinm og horfi á félaga sinn falla, lærist þeim furðu fljótt, að forða sér burtu eimis og fætur tóga. Þannig mun líka íslenzlki refurinn bregðast við þegar tímar líða. Svipuð verð ur vörn þeirra gegn vélsieðun- um. Þar sem eru há fjöll, mikið uim greni, stórgrýttar urðir og hraun, eða miki'ð skóglendi, verða þær fljótar að finna og meta þá varnarstaði að verðleikum, er þær heyra til þeirra og sjá þá nálgast, með þeim hraða, sem þær vita að ekki þýðir aið etja kappi við. Þær, sem þá forða sér í jörðu niður, verða því a®- eims unnar með gömlu aðferðinni, bíða þar til þær koma út. Þær aðferðir munu lika fleiri gefast vel, þar sem varnarstaðir ref- anna eru beztir, þrátt fyrir alla tæ'kni. Það getur því komið sér vel að eiga lýsingar af þeim í fóruim símum. Tvíimælailaust verða það tal- 3töðvarnar, eims og sdminn, sem tófurmair geta ekki varast, nema þá aið talað sé svo hátt, miðað við stutta vegalengd, að heyrist álílka vel og án þeirra. Um þyrl- urnar, þegar þasr nálgasit, verðuor það bezta vörn refanna aíö fara í felur og komast helzt í öryggi undir'heima. Tveir menn saonam á refaveið- um, eru lamgt uim öruggari með árangur af erfiði símu en einn, og þó asldrei fremur en þegair báðir eru á vélsleðuim, í miklum snjó. En það skal ávailt hafa í huga, að aldrei má veiðihugurinn verða svo ráðríkur, að vairfærnim gleymist, því sle6arnir eru og verða stórhættuleg farartseki í slíkum kringumstæðum og þó jafrwel enn háskalegri ætli menn aið aka þeim í blindbyl á myrk- am isikamimdegisnóttum. . -•- Aldrei svara refir betur gaggi en frá miðjum febrúar og fram uim 'suimanmál og raunar miW'u len.gur með staka refi og geldar læður. Það sama má einnig segja uim hvolpa, sem gengnir eru út, eða frá síðari hluta ágúst og fram eftir hausti. Þeir kall- ast þá oft á og sömuleiðis við for eldra sína, sérstaklega þó kvölds og morgna. En það er eðli allra refa. Þar sem fjöll ganga í sjó fraim, en komast má á jeppum með fram ströndinmi, er gaman að skreppa, t.d. fyrir eða um sólar uppkoimu, í stafalogni og góðu sikyggni, með gott segulband. og valin hljóð á spólu, þar sem að- eins eru mörg læðugögg fyrst en síðar refagögg, með tíu til fiimimtán sek. millibili. Hafa skal lika hátalara, ásamt 30 m langri snúru, sem áður hefur verið reyndiur á þeirri vegalemgd. Þá er lílka ámissandi að hafa með S'ér uppsetta tófu, sem hver lag- hentur maður getur búiið út og láta hana sitja og horfa fram. Þegar komið er á þann stað, sem m.argt bendir til að sé dvalarstað ur refa á daginn, er það oft vand inn mestur að velja bezta felu- staðinm, við kletta eða steina, niokkuð frá bílnuim, og þar sem b°zt sér yfir til allra átta. Þar barf einni^ að vera fljótlegt að l°ggia kíki=riffil á. en hann þarf alUaf a.ð vera með í för, ásamt líóðri haglabvssu. Þá er gervitóf an sett á áberandi stað, um 25 m frá felustað'num og hátalar- inin sem er í góðuim umbúðuim, sem þó valda ekki bergmáli, er látinn snúa í þá átt, sem ætla má, að tófur kunmi að leynast, og látinn milli afturfóta gervi- tófunmar, þamnig að sem minnst beri á honum. Eftir litla stuind er svo spilað út tveim læðugögg- um, með örlitlu millibili, og svo beðið nokkrar mínútur og hluat að vandlega. Heyrist ekkert svar, þá endurtekið nokkrum sinnuim, því fátt kemur sér betur á refa veiðum en að eiga ósvikna þol- inimæði. Gerist ekkert skal ekið á l'íklegri stað í 2—5 km fjar- lægð. Sumar tófur horfa oft lengi í áttina þangað, sem gaggið á upp tök sín, áður en þær taka undir. Aðrar gera það strax. En sé nú warað byrjar spemnamdi viður- eign. Fyrst af ölliu er það mikils- vert að kom.a auga á tófuna og sjá hvernig hún hagar sér. Komi hún gaggandi, þarf venjulega ekki meira og er þá gullið tæki- færi að láta hljóðnemamm í saim band við tækið, ef verða mætti til að ná gaggi hennar, sem sáð- ar gæti orðið fleirum að miklu Hði. Sé gervitófan hvít, en komii mó- rauður refur, sem oftast leynir sér ekki á röddinmi. má reikna með því, að hanm komi beint á tófuna, þegar hann sér hana, en anmars í vindlínu af henni. Það er annars ekki sjálfrátt hve mó- rauðir refir geta orðið yfir sig slkotnir í hvítum læðum. Og þá kemur ósjálfrátt í huganm hve móðir náttúra getur verið brögð ótt og imér liggur við að segja meinslungin, þar sem engum dylst að svertingjar, er við svo nefrauim verða uppi til hamda og fóta, ef þeir festa augu á hvítum stúlkum. Og — ekki virðast þaer stundum hafa neitt á móti þeim gamanleikjum — blessaðar. Komi tófan ekki en svari gaggi, eru oft ýmsar leiðir til að ná henmi, þegar tveir eru samam og með aðstoð sjónauka. En þá skal líka hafa í huga að leggja ekki í brött fjöll, þar sem hjarn eða svell getur leynzt umdir lognföli. A sama hátt getur útspil af segul- bandi. þ.e. gagghljóð refa, orðið til bess að tófur komi upp um sig hvar sem er, og er sú aðferð því ómetanleg, þótt engar slóðir verði ralktar. Þá er t.d. hægt að fara á jeppa, með vélsleða á vagni, þar til komið er á heiða- gaddinn og haft þá þar og nota tækifærið — þar sem landslag leyfir. ef tófa nálgast, ám þesa að riffilsfæri fáist. Við greni á vorin gildir ná- kvæmlega það sama. Að velja staðinn talsvert frá greni, er oft mesta vandaverkið. Þegar spilað er út hvolpagögguim er það venj an að læða kemur þegjandi þeg- gr minimst varir en refurinn hef ur stundum til að gagga á móti og nálgast svo gaggandi, sérstak- lega ef mi'kið vaxnir hvolpar eru í greninu. Þá skal ávallt hafa saima lit á gervihvolpi og er á hvolpunum í því greni, sem leg- ið er í nágrenni við., séu þeir ein'litir. Sjái hvekkt læða t. d. hvitam hvolp, þegar hún nálgast en hvolpar hennar eru allir mó- rauðir, getur hún snúið svo skyndilega við og án þess að nema staðar, að furðu gegnir. Ekki þarf að efa, að á ýmsum tímuim ársins væri einnig hægt að ná betri áram'gri við minlka- veiðar, með aðstoð þeirra eigin radda. En sá ávinmingur, sem oft hefur náðst t.d við vetrar- veiðar refa, hljóta ailir að sjá hversu mikils . virði er, mið- að við þanm kostnað. sem fe# í það að ná þeim á vorin, þó ekki sé reiknaður með sé skaði, sem þeir hafa þá valdið. Þar við bæt ist svo, að stunduim tekst þá ekki að vinna h ættulegustu dýrim. Allir refir, sem láta til sín heyra við fyrrnefnd hljóð, eru ótta'lau'íir. og komi þeir svo ná- lægt veiðimanni, af s.iálfsdáðum, að þeir falli fyri.r skotvopni, er það mamniegasta aðferðin, sem við getum beitt og bezti daúð- daginn fyrir refima. Þá skal einn ig haft í huga, að «ngin veiðiað- ferð hveiktoir dýrin eiras hverf- andi litið og hún. Það. sem fyrir mér vakti. með bessinm línum, var að endurtaka þetta einu sinni enn. Það bið ég þig -— lesandi minai — góðfús- lega að taka til greina.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.