Morgunblaðið - 20.06.1971, Blaðsíða 10

Morgunblaðið - 20.06.1971, Blaðsíða 10
10 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 20. JÚNÍ 1971 Sólúrið kom að mjög góðum notum, eftir að það var fundið upp, SKIP ¦¦::'¦ *>'- "*^^.^".- Sæförum var ekki ljóst fyrr en a 12. öld, að hægt var að nota segulnál til stefnumiðunar. Þessi kínverski áttaviti var gerður á 19, öld. Gerð sextants tók miklum framförum á 18. öld og reyndist nákvæmt siglingartæki. Það er ekki óllíklegt, að það haifi flögrað snemma að mann- inum, þegar hann fór að rann- saka umhverfi sitt að ferðast heldur á sjó en landi. Tilraun- ir hans með báta hafa sprottið af því, að hann hefur veitt at- hytgli ýmsu sem flaut á vatni, svo sem trjábol á floti niður á eða önd á polli. Það er til- tölulega auðvelt að ímynda sér með hvaða hætti þróunin hef- ur orðið í bátagerð, fyrst hol- ir trjábolir, gíðan kajakar og þar næst byttur (eoracle) með grind, sem húð var strengd á. Bátarnir sanna vel þá kenn- ingu, að nauðsynin sé móðir allra uppfinninga. Hvernig ætt um ¦ við með öðrum hætti að skýra hina sérstöku sjóhæfni Eskimóa-kajaksins og skjótleik hins tvibotna báts Marianaeyja skeggjanna. Magellan sagði, að tvíbotnungurinn gæti siglt hring um hans eigin skipsbát og Frobisher sagði um kajak- inn: — „Svo snarir voru þeir í snúningum og svo hraðskreiðir að það hefði verið tíimaeyðsla að reyna að elta þá." Báðar þessar bátagerðir eru svo fuli- komnar að gerð miðað við þau not, sem bátarnir voru ætlaðir til, að hvíti maðurinn notar þá nú við sportiðkanir, kajakinn til róðra en tvibotnunginn í kappsiglingum. Þessir æva- gömlu bátar eru þeim mun furðulegri smíði, þegar þess er gætt að þeir verða hvor tveggja til á steinöld og smíð- aðir eftir auganu einu saman og án nokkurra mælitækja. Fyrstu skipamyndirnar, sem mönnum eru kunnar, eru mál- aðar á vasa eða höggnar í stein. Af þessum myndum öðl- umst við þá vitneskju, að Egyptar áttu sér báta með mastri, segli og reistum fram- stafni, að minnsta kosti, árið 5000 f.Kr. Það er ekki ólíklegt að þessir bátar hafi verið fyr- irmyndin að skipum 'Krítverja og Fönikíumanna, en þá er orð inn greinilegur munur á skip- um, sem ætluð eru til verziun- arsiglinga og hernaðar. Það er einnig mjög líklegt að bæði K'mverjar og Arabar hafi náð svipaðri leikni í skipasmíði og Egyptarnir, en um það vit- um við ekkert með vissu. Eins langt og heimildir okk- ar ná af þjóðum i Austurlönd- um fjær og við Persaflóa, þá er kínverski júnkurinn og ara- biski einmöstrungurinn þar fyr ir landi og þjóna mannfólkinu líkt og skip Miðjarðarhafsþjóð- anna. Júnkurinn var notað- ur til farmflutninga meðfram ströndinni en arabiski ein- möstrungurinn til ferðalaga um hafið. Arabar og Kínverjar hafa smíðað skip sín með tilliti til staðhátta, einkum staðvindanna. Arabiski einmöstrungurinn hef ur tekið mjög litlum breyting- um frá þvi hans verður fyrst vart í sögunni, eða i þúsund ár. Hann einkennist af hallandi stefni og sveru stuttu mastri með geysistóru segli. Þeir hafa verið yfir 200 tonn að stærð. Kínverski junkurinn hefur breytzt jafnvel enn minna á þeim tima, sem við þekkjum til hans. Þeir voru með reistan bóg og stefni og háan skut og voru alger mótsetning við ara- biska einmöstrunginn; miklu hægskreiðari en iíka margfalt rúmmeiri. Jafnvel á tímum Gamalt siglingakort frá Marshalleyjum ge Skeljarnar merkja eyjar en bambussteng strauma. Mareo Poló virðast þeir hafa verið allt að 800 tonnum að burðarmagni og þurft feyki- stóra áhöfn til að hagræða hin um stóru rám og seglmottum. Eitt af einkennum júnksins var það, að skuttréð (áfram hald af kjaltrénu) var undir skutnum sjálfum og það var hægt að lytfta því, ef siglt var á grunnu vatni. Hvort sem austrið eða vestr- ið hefur orðið á undan að byggja haffær skip, þá er það staðreynd að beztu heim- ildir okkar um skip til forna eru frá egypzkum skurðmynd um og áletrunum. Ein af greini legustu myndunum sýnir okk ur skip Hatshepsut drottning ar á verzlunarsiglingu til landsins Punt, sem hefur verið einhvers staðar við suðurenda Rauðahafsins. Þetta er um það bil 1500 f.Kr. Þarna er sýnt skip, sem orðið er þróað að gerð og hefur stórt mastur í miðju skipi, stórsiglu og rá fyr ir þversegl og fimmtán ræðara á hvort borð. Bæði bógur og skutur eru mjög hallandi, en til að vega upp á móti því, er strengdur sver kapall næstum eftir endilöngu skipinu miðju og liggur hann í tveim göfflum Þessi skip hafa mjög liklega verið um það bil 60 feta löng. Krítverjarnir og Fönikíu mennirnir bættu mjög egypzku skipagerðina með því að auka burðarmagnið og sjóhæfnina Fönikiumennirnir, sem voru um þúsund ára skeið leiðandi sæfarendur við Miðjarðarhaf, voru ekki aðeins miklir verzl unarmenn, heldur áttu þeir það „sin qua non," sem úrslitum veldur; þeir elskuðu hafið. Ein mikilsverð breyting varð á gerð skipanna á þessu tíma bili. Fönikíumennirnir settu búkka framan á skip sín til að gera þau öflugri í hernaði og sennilega hefur ekki heldur veitt af til að vernda þau fyr ir sjóræningjum á Eyjahafi. Grikkirnir og Rómverjarnir tóku síðan upp hina tvöföldu eða þreföldu áraröð. Þessar margrónu galeiður týndu ört tölunni, en þó var ekki hætt að róa þeim í logni eða inn og út úr höfnum fyrr en þær voru orðnar svo stórar, að það var með öllu ógerningur að hreyfa þær með árum. Skipin á Miðjarðarhafi á síð ustu tímum fyrir Krists burð hafa verið mjðg stór og viða mikil. Það voru nærri 300 manns á skipinu, sem Páll post uli varð skipreika á við Möltu Á þeim tima var farið að nota, asa an< og i t urr c að me ur líti aui vir 1 í 1 leg nol Mi urr fjö sig Þe Br ir gæ ski Br lar rá; og in£ fr£ sk ] leí tví rei inj ir áf) og ir sk; un sti by sig bú lar gr; úr hö inj ur hir asl sk asl iri: va: ko Ar ] Br At Mi ski ko va: fyí frí mMHlHMHMHWMHfrWMHlMMh®^

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.