Morgunblaðið - 14.11.1971, Síða 10

10
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 14. NÓVEMBER 1971
4
Stúdentafélag Reykjavikiir 100 ára:
Vettvangur umræðna
og skoðanaskipta
Ræít við nokkra velunnara
þess og formenn
I DAG eru 100 ár í
liðin síðan Stúdentafélag {
Reykjavíkur var stofnað. í
Það er því að öllum lík- l
indum elzta „málfundafé-»
iag“ þessa lands, enda er,
saga þess á tíðum mjög
merk og koma vissir þætt
ir hennar inn í sjálfstæð-
isharáttuna.
í tilefni af þessum
merkisviðburði hafði
Morgunblaðið samband
við nokkra formenn fé-
lagsins eða velunnara og
fara viðtölin við þá hér á I
eftir.
Sameiginlegur
vettvangur
Jóhann Ragnarsson hæsta-
réttarlögmaður er núverandii
formaður Stúdentafélagsins og
þótti þvl rétt að bera þar fyrst
niður.
— Hvað viltu segja fyrst í
tilefni af 100 ára afmæli félags
ins?
— Stúdentafélag Reykjavlk
ur var stofnað af stúdentum
Prestaskólans og Læknasköl-
ans, en stúdentar Prestaskól-
ans munu þá hafa verið 15 en
Læknaskólans 5. Á þeim tíma
var starfandi í Reykjaviik fé-
lag, sem hét Kvöldfélagið og
voru margir stúdentar meðal
féiagsmanna þess. Kvöldféiagið
Jóhann RagnarSson.
taldi stjórnmálabaráttu ekki
meðal sinna viðfangsefna en
stjómmálaáhugi var mikill með
ai stúdenta á þessum árum.
— Hvernig verður 100 ára
afmæiisins minnzt?
— Með sérstaklegri dagskrá í
rfikisútvarpinu 14. nóvember.
Þar verður saga þess rakin,
minnzt atburða úr sögu féiags
ins og rætt við formann þess á
50 ára afmælinu, Vilhjálm Þ.
GLsiason, en eflaust þekk-
ir enginn núlifandi manna
sögu þess betur en hann,
Þá er i athugun og undir-
búningi útgáfa afmælisríts fé-
iagsins. Fyrirhugað er að þar
verði stuttlega rakín saga þess
og síðan verði valið úrval af
ræðura og fyrirLestrum, sem
fiuttír hafa veríð á vegum fé-
lagsins,
Að vanda verður hald-
inn fuliveldísfagnaður að
kvöldi 30. nóvember og verð-
ur afmælisins jafnframt minnzt
þar. Aðalræðuna í hófinu flyt-
ur Viihjálmur Þ. Gislason, sem
eins og fyrr er að vikið var
formaður á 50 ára afmseíi fé-
Iagsins, auk þess sem hann
kom mjög mikið við sögu í öllu
stúdentalífi í Reykjavik á
fyrstu árum Háskóla Isiands.
— Hver er tilgangur féiags
eins og Stúdentaféla.gs Reykja
víkur?
— í Árbókum Reyfcjavíkur
1871 segir dr. Jón Helgason,
að tilgangurinn með stofnun
Stúdentafélagsins hafi ver-
ið „að koma á blómlegu
og þjóðlegu stúdentalífi í
Reykjavik, fræða hver annan
og skemmta með fyrirlestr-
um og umræðum, glæða áhuga
annarra á menntun og framför
um og styðja að þeim.“
í þessum anda hefur féiag-
ið jafnan starfað, Á fyrstu
áratugunum tók félagið mik-
ínn þátt í sjálfstæðisbar-
áttunni og ætíð hefur verið í
félaginu mikið um fundahöld
um þau málefni, sem hæst hef-
ur borið i þjóðlífinu á hverj-
um tíma. Skemmtanir félagsirts
hafa alltaf verið í stúdenta
anda og gamlir félagar í rík-
um mæli notið samverusbund-
anna. Núverandi stjórn féiags-
ins hiefur áhuga á að efla starf
félagsins í þessuim anda.
— Nú fjölgar stúdentum ört
á hverju ári. Spumingin er
því, hvemig Stúdentaféiagið
geti brugðizt við þessum nýju
viðhiorfum, Hver er þln skoð-
un á því?
— JafnMiða fjðlgun stúdenta
hefur sérhæfing og hvers kyns
sérþjálfun aukizt. Hætt er því
við, að þeir, sem ganga mis-
munandi menntabrautir fjar-
iægist hver annan, og því er
sameiiginlegfur vettvangur, sem
Stúdentafélag Reykjavikur get
ur skapað, æskiiegur til að
auka samskipti og kynni stúd-
enta innbyrðis og virðingu fyr
ir viðfangsefnum hver annars.
En það hefur elnmitt gætt vax-
andi ótta við það, að í kjölfar
sérhæfingarinnar komi ný
stéttaskipting sérfræðinga, sem
bvorfei skilja tungutak hver
annars né þankagang.
Stúdentafélagið getur spomað
gegn slíkri þróun með því að
verða sameiginlegur vetivaag-
ur umræðna og skoðanaskipta
og þó að það sé aldagamalt
markmið, getur félagið í daig
ekkí kosið sér göfugra Mut-
verk en að efla biómlegi
og þjóðlegt stúdentalíf og
glæða áhuga á menntun
og framförum.
Wllllam
Faulkner
Guðmundur Benediktsson
ráðuneytisstjóri í forsætisráðu
neytiniu er einn af kunnustu
velunnurum Stúdentaféiagsins
á síðustu árum og þykir ómiss-
andi, hvar sem Stúdentafélagið
efnir tll fundar eða fagnaðar.
Hann var formaður þess 1954—
1955.
— Hvað var merkast, þegar
þú varst formaður, Guðmund-
ur?
Guðmundur Beoiedikteson.
— Það, að við gátum loksins
fengið Þórarin Björnsson sfcóla
meistara til þess að halda há-
tíðaræðuna í hófi stúdenra 39.
nóvember. Ræðan birtist í
hei'ld í blöðum og varð allfræg,
enda var hún frábær.
Þá var mikið um skemmtan-
ir og kölluðum við þær Kvöld-
vökur Stúdentafélagsins, auk
umræðufundanna. Þeir, sem
settu mestan svip á félagið ag
við sóttum mest til, voru:
Bjarni Guðmundsson, Einar
Magnússon, séra Sigurður Ein
arsson, séra Sigurður Pálsson
oig Guðmundur Sigurðson.
Ttt tíðinda má telja, að í
minni formannstið kom William
Faulikner ttt landsins. Við vor-
ttm að selja mlða niðri í Sjálf-
stæðishúsi fyrir einhverja stúd
entakvöldvökuna og höfðum
fengið vitneskju um, að Faulk-
ner væri að koma til landsins.
Þegar Páll Ásgeir Tryiggvason
kom þarna til að kaupa miða,
sagði ég við hann: Er ekki
upplagt að við fáum Faulkner
til að koma fram á vegum
St údentaf élagsins ?
Páll segir, að það eigi að
vera auðgert, bara að hafa
samband við bandaríska sendi-
ráðið. Við gerðum það, mig
minnir í gegnum utanrlkisráðu
neytið, — en þeir töldu á þvi ött
tormerki: Hans prinsípp er að
koma aldrei fram nokkurs stað
ar.
Eftir þessi svör töluðum við
nánar við Pál Ásgeir um þetta
og Pál'l gaf sig ekki, heldur
hafði beint samband við
Faulkner, þegar hann kom í.il
iandsins. Faulkner játaði óð-
ara að koma fram á vegum
stúdentafélagsins. Og engir
undruðust það meir en Banda-
ríikjamenn.
Nú voru góð ráð dýr, þvi að
við höfðum stuttan tima ttt
undirbúnings. Við ákváðum á
stjórnarfundi að hafa athöfn í
hátíðarsal Háskólans. Var það
auðsótt mál, en þá var Þorkeil
heitinn Jóhannesson rektor.
Svo þurfti að huga að umgjörð
um Faulikner. Við leituðum á
náðir Gunnars Gunnarssonar
rithöfundar, sem samdi á ótrú-
lega skömmum tima frábært er
indi, sem hann flutti í hátíðar-
salnum tii heiðurs Faulkner.
En timinn var svo naumur, að
dr. Þórir Kr. Þórðarson vakti
heila nótt ttt að þýða hana á
ensku, og flutti hann þýðingu
stna siðan strax að loknu máii
Gunnars Gunnarssonar.
Séra Sveinn Víkingur las síð
an smásögu eftir Faulkner. Að
Iokum las svo Faulkner sjálíur
kafla úr óprentaðri bók sinni,
Og eftir þvi, sem við hleruð-
uni hjá bandarísika sendiráð-
inu, trúðu þeir þvi illa fyrir-
fram, að Faulkner kæmi fram,
ver þó að hann læsi upp úr verk
um sínum en allra verst þó, úr
verkum sinum óprentuðum og
vissu þeir ekki dæmi þess
endranær.
Hátíðarsalur Háiskólans var
alveg troðfuliur og fór sam-
koman með eindæmum fagur-
lega fram.
Ég vil svo segja það að lok-
um, að ég minnist ákaf-
lega ánægjulegrar samvinnu
við meðstjórnendiur mina á
ógrynni funda, en þeir voru:
Guðmundur Jónasson frá
Flatey á Skjálfanda, sérstak-
ur afbragðsmaður, sem lézt um
aldur fram, Guðni Guðmunds-
son nú rektor, Björn Þorláks-
son forstjóri og Hafsteinn
Baldvinsson hæstaréttarlögmað
ur.
I>á getið þið
eins verið
mínir gestir
Kristján Albertsson var for-
rnaður Stúdentafélagsins 1924
—1925. Hann hefur ávattt lát-
ið menningarmál mjög til sin
taka og verið vakandi í þeim
Kristján Albertsson.
efnum. Frægt er, þegar hann
kvaddi sér Mjóðs á Alþingis-
hátíðinni 1930 og flutti minni
Einars Benediktssonar.
— Hver er þin fyrsta end-
urminning af Stúdentafélag-
inu?
— Mín fyrsta minning er
e.t.v. sú Iangskemmtilegasta.
Ég hief varia verið meira en
10 ára, þegar við tveir jafn-
aldrar lögðum upp í mikTa
gönguferð á fattegum sunnu-
degi um hásumar. Förinni var
heitið alla leiðina inn að Eil-
iðaám til að skoða fossana, en
hvorugur okkar hafði séð foss
áður. Þegar þangað kom, var
þar mikill gleðskapur ungra
manna og heyrði ég þá í fyrsta
sinni nafnið Stúdentafélag
ReykjaVikur. Þeir virtust flest
ir vera við skál, enda var
þama í tjaidi sölubúð frá einni
af verzLunum Reykjaviikur og
nægar birgðir drykkjarfanga.
Við nálguðumst hóplnn varlega
en af mikttli forvitni. Þá víik-
ur sér að okkur yfirbragðsimik
itt maður, hivessir á okkur auig-
un og segir: Hver hefur boðið
yikkur hinigað?
Enginn, svörum við.
Þá getið þið eins verið mín-
ir gestir eins og einhvers ann-
ars, sagði þá maðurinn, en
þetta var þá Bjarni Jónsson frá
Vogi, og gaf bann fyrirskípun
til veitingamannsins um að
veita okkur allt límonaði, sem
við gætum í okkur látið, á
sinn kostnað.
Eftir þeflta mátti segja, að
stúdentarnir bæru okkur á
hönd'um sér og vorum við
þama lengi dags.
Stúdentafélagið var á þeim
tíma bæði gleðskaparfélag og
málfundaklúbbur stúdenta, og
víst alla leiðina fram að vín-
banninu 1915. Þegar ég er for-
maður félagsins stendur það
eingöngu fyrir umræðufund-
um um þa/u mðl, sem efst eru á
baugi hverju sinni. Er óhætt
að futtyrða, að margir
stúdentafunddr voru viðburðír
í bæjarlífinu, þar sem margir
merkustu menn þjóðarinnar
létu til sín heyra, en því mið-
ur var það iengst af í lögum
félagsins, að ekkert mátti Wrt-
ast úr umræðum á fundum fé-
lagsins. Þetta mun þó hafa ver
ið nauðsyniegt ákvæði alla þá
tið, sem vínveitingar voru á
fundum félagsins.
— Minnlstu einhvers sérstates
frá þiinni formannstíð?
— Þá kom Stúdentasöngfé-
lagið í Kaupmannahöfn í heim-
sókn til Reylkjavíkur og söng
nokkrum sinnum opinberlega..
Stúdentafélagi Reykjavíkur
íannst sjálfsagt að bjóða til
virðulegs kvöldverðar með
dansleik á eftir til heiðurs hin
um dönshu stúdentum og fór
það allt mjög ánægjulega fram.
— Hafði félagið efni á þvilikri
raiusn?
— Margir vel stæðir menn,
'gamlir og nýir félagar félags-
ins lögðu fram fé til þessa
fagnaðar.
— Hverjir eru þér minnis-
stæðastir á fundum Stúdenita-
félagsins fyrr og síðar?
— Ég hef nú ekki komið á
fundi Stúdentafélagsins síð-
ustu áratugi. Ég kom oft
á stúdentafundi á menntaskóla
árum mínum og síðar og minnis
stæðastir eru mér: Einar Bene-
diktsson, Guðmundur Finn-
bogason, Árni Pálsson, Bene-
dikt Sveinsson, Bjarni Jóns -
son frá Vogi, Ágúst H. Bjarna-
son, Gísli Jónsson og Sigurð-
ur Eggerz og fleiri mæfctí
nefna. Yfirleitt má segja, að á
þessum árum hafi látið ttt síu
heyra á stúdentafundum marg-
ir helztu skörungar í stjórn-
málum og meniningarlífi.
Trúarmála-
vikan
Vilhjálmur Þ. Gíslason fyxr-
um útvarpsstjóri var formað-
ur Stúdentafélagsins á hálifrar
aldar afmæli þess árið 1921,
Þá og oft endranær hefur
hann látið stúdentamál mjög t'd
sin taka. Þannig kom hann
mjög við sögu í baráttu Há-
skólastúdenta bæði meðam
hann var í Háskólanum og á
árunum þar á eftir, m.a. í sam-
bandi við fyrsta stúdeintaráð-
ið og Mensa Academica, sem
var matstofa stúdenta og dag-
stofa um skeið.
— Hvernig var hálfrar ald-
ar afmælisins minnzt?
— Með f jölmennu og góðu
hófi í Iðnó, þar töluðu Sigurð-
ur Eggerz, Árni Pálsson og dr.
Alexander, sungið var kvæðl
eftir Þorstein Gíslason og Páil
Sveinsson flutti latinukvæði.
Og svo var gefið út minningar-
rit, sem Indriði Einarsson gkrit-
aði.
— Hvaða verkefni var
stærst í sniðutn í þinni for-
mannstíð?
— Fyrir utan fundina, sem
voru fjölmennir og fjörug-
ir með umræðum og oft snörp-
um dettum, voru nokkur verk
efni sérstök. Eitt af þvii helzfca
var trúarmálaviika Stúdentafé
Lagsins, haldin i marz 1922. Þl