Morgunblaðið - 14.11.1971, Blaðsíða 17

MOR'GUNBtiAÐIÐ, SUNNUDAGUR 14. NÖVEMBER 1971
17
Fyrsta snjóföl vetrarins. (Ljósm. Mbl. Kr. Ben.)
Reykjavíkurbréf
Laugardagur 13. nóv.
Getur þetta
gerzt hér?
Sl. þri ðjudag ritaði Jóhann
Hafstein, formaður Sjálfstæðis-
flokksins, grein hér I blaðið,
sem hann nefndi: „Getur þetta
gerzl hér?“ Grein þessi var ör-
stutt, en þeim mun áhrifameiri.
Greinarhöfundur rakti í fáum
orðum, hvernig valdaránið átti
sér stað í Austur-Evrópulönd-
umum, þar sem Mtlar klík-
ur kommúnista hrifsuðu völdin
í samsteypusitjómum við lýðræð-
islega flokka, sem ekki stóðust
vélráð komimúnista og létu und-
an þrýstingi frá rússnesku her-
valdi.
Allt er þetta mitkil sorgarsaga,
sem allir þekkja, þótt stað-
reyndirnar virðist stundum
gleymast I önn dagsins. En
raunar er þetta ekki bara sorg-
arsaga, heldur er þetta nánast
lílka eins og lygasaga. Hverndg
gat það gerzt, að lítlll hópur
manna náði völdum gegn vilja
þjóðarinnar? Hvernig gat það
igerzt, að heiðarlegir stjómmála-
leiðtogar létu teyma sig æ
lengra í samstarfinu við komm-
únista og að lokum svínbeygja
sig? Þetta eru spurningar, sem
menm hafa velt fyrir sér,
og svar við þeirn Sá menn ein-
ungis með því að kynna sér
rækilega, hvernig málin þróuð-
ust stig af stigi, kynna sér
klæiki kommúnista og þaulhugs-
aðar starfsaðferðir, þar sem til-
igangurinn helgar meðalið.
í öllum Austur-Evrópuríkjun
um sögðu lýðræðissinmaðir sam-
starfsmenn kommúnista: >að
getur verið að þetta hafi gerzt
annars staðar, en hér getur það
ekki gerzt. Hér eru allir föður-
landsvinir og greinir aðeins á
uim stjómarhætti. >ar spurðu
menn spumingarinnar: Getur
þetta gerzt hér? Og þeir svör-
uðu flestir eða allir neitandi;
hér gerist það ekki.
Nú hefur spumingunni verið
varpað fram hér á landi,
og hver og einn veltir þvi fyr-
ir sér: getur þetta gerzt hér?
Líklega hefur skipun ráð-
herranefndarinnar í öryggismál
um og umræðurnar um hana
orðið til þesis, að þessi spurn-
ing hefur orðið áleitnari en
eltla, og vonandi verður hún
nógu áleitin til þess, að þetia
igeriist ekki.
Kommúnistar eða
ekki kommúnistar
Stundum heyrist því fleygt,
að þeir menn séu harðskeyttir,
jafnvel ofstækisfullir, sem
nefna englabörnin i Alþýðu-
bandalaginu kommúnista. Alíir
þeir, sem í erlend blöð rita um
ístenzk málefni tala þó um Al-
þýðubandalagið sem kommún-
istaflokkinn á Islandi, og þar er
ekki bara um að ræða blaða-
menn og stjórnmálamenn i vest-
rænum l’öndum, heldur er mönn-
um í j'árntjaldslöndunum þetta
jafn ljóst og öðrum.
Hér í blaðinu var nýlega get-
ið um tímarit, sem kommúnistar
gefa út á þýzku. En í því riti
sagði m.a.:
„1 þingkosningunum 13. júní
tapaði samsteypustjörn Sjálf-
stæðisflökks og jafnaðarmanna,
sem staðið hafði í 12 ár, hrein-
um meirihluta sínum. Hún hlaut
af alls 60 sætum á Alþingi að-
eins 28. Önmur þingsæti skipt-
ust á milM ýmissa vinstri flokka,
þeirra á meðal Alþýðu-
bandalagsins (10 sæti), þar sem
kommúnistaflokkurinn er for-
ystiuflökikur . . .“
Og í næsta hefti þessa tíma
rits segir:
„1 hinni nýju rikisstjórn (ís-
Iands) sem mynduð var 11. júlí
eiga Alþýðubandalagið (komm-
únistar og vinstri sósíalistar) i
fyrsta sinn tvo ráðherra . .
>arna er að vísu ekki sagt að
Alþýðubandalagið sé hreinn
kiommúnistaflokkur, heldur er
undirstrikað, að kommúnisf-
ar séu þar í forustu, ráði þar
lögum og lofum.
Hér í blaðinu hefur margsinn
is verið á það bent, að í Al-
þýðubandalaginu væri gamli
kommúnistakjarninn sá sami og
ætíð hefur verið ráðandi í
kommúnistahreyfingum hér á
landi. En hins vegar væri Ijóst,
að meðal fylgismanna Al'þýðu-
bandalagsins væru margir þeir,
sem ekki aðhýlitust kommúnisk
ar skoðanir. Ýmsir hafa talið
það æði ljótar hugrenningar,
þegar á þessa staðreynd hefur
verið bent, og sagt, að svona
svi phreinir og hégómasnauð-
ir menn eins og Magnús Kjart-
ansson ag félagar gætu ekki ver-
ið kammúnistar. En austur í sæi
unnar reit, er nú eitthvað ann-
að uppi á teningnum. >ar er það
umbúðalaust sagt, að kommún-
istar séu forystusveit Alþýðu-
bandalagsins, og eðlilega eru
kommúnistaforingjarnir austur
þar stoltir af banda-mönnum sin
um á íslandi, svo mikla sveit
saklausra manna, sem þeim hef-
ur tekizt að blekkja til fylgis
við sig.
Hér var í surnar spurt, hvort
leyfilegt væri að tala um komm-
únista á íslandi, og enn er
spurt: Á að kalla kommúnista
kommúnista eða á að kalla þá
eitthvað annað.
Unga fólkið og
„Rússagrýlan44
Stundum er því haldið fram,
að unga fólkið á IsLandi óttist
ekkert ásælni af hálfu Sovét-
ríkjanna. >að muni ekki eftir
undirokun Eystrasaltsriikjanna
og Austur-Evirópuríkjanna. >að
hafi gteymt Ungverjalandi og
rámi rétt í Tékkóslóvakíu. Bréf
ritari á bágt með að trúa þessoi,
en hitt er augljóst, að ungir
menn eru yfirleitt bjartsýnir og
vilj'a trúa hinu bezta. Er allt
gott um það að segja.
PLestir æskumenn, eins og
raunar hinir eldri, glöddust yf-
ir þvi er Willy Brandt kanslara
Vestur->ýzkalandis voru veitt
friðarverðlaun Nobels fyrir við-
Ieitni hans til að koima á sáttum
milli austurs og vesturs. Ætli sé
ekki óhætt að fullyrða, að hug-
sjónir unga fólksins falli í ri'k-
um mæli saman við störf og
stefnu vestur-þýzka kanslar-
ans, og hvaða heilbrigður mað-
ur dáist ekki að elju hans í við
leitninni til að skapa betri heim,
öryggi í stað óvissiu og ótta.
Nokkrum dögum eftir að
Willy Brandt hlaut Nobelsverð
launin var tiikynnt, að vestur-
þýzka stjórnin hefði boðizt til
að borga kostnað af dvöl banda
ríiskra hermanna í Vestur-
>ýzkalandi til að hindra, að úr
herstyrknum yrði dregið.
Og hvers vegna skyldi Wil’ly
Brandt berjast fyrir því,
að þjóð hans taki á sig þung-
ar byrðar til að kosta erlent
herlið í eigin landi? Grunar ein
hver Nobelsverðlaunahafann
um að vilja auka á spennu í
heiminum eða viahalida henni?
Gaman væri að sá, sem það ger-
ir, gæfi sig fram.
Er ekki augljóst mál, að
Willy Brandt s'kilur það, sem
hvert mannsbarn ætti að geta
skil’ið, að leiðin til þess
að tryggja árangur baráttunn-
ar fyrir friði og öryggi er sú,
að Vesturveldin sýni i verki, að
þau ætli ekki að láta undan
siga fyrir neinni valdbeitingu?
Er ekki ljóst að á öryggisráð-
stefnu Evrópu verða þau að
mæta jafn sterk og gagnaðilinn,
ef ánangur á að nást? Skilur
ekki hvert mannsbarn, að í Ráð
stjórnarríkjunum eru átök miiM
þeirra, sem vilja halda áfram
útþenslustefnu, og hinna, sem
vilja sættir? Hvorir halda menn
að yrðu ofan á, ef Vesturveld-
in drægju einhliða saman her-
styrk sinn? Svari hver eftir þvi
sem hann hefur greind tiL.
En hvers vegna allt þetta tal
um Willy Brandt og hans stefnu
— hér á íslandi? Jú, það er
vegna þess, að ólíkt höfumst við
að. Vestur-þýzka stjórnin vi'll
þyngja stórum sinar byrðar og
þjóðariinnar allrar til þess að
viðhalda styrkleikanum og
veikja ekki samstöðu vestrænna
þjöða. En á íslandi eru til lýð-
ræðissinnaðir menn, meira að
segja valdamenn, sem vilja
veikja Atlantshaflsbandalagið,
áður en til öryggisráðstefnu
Evrópu kemur, menn, sem ætla
að slá sig til riddara á þvi að
þykjast svo þjóðernissinnaðir
og góðir Islendingar, að ekki
megi sverta nafn landsins með
þvi að viðlhalda þeim vörnum,
sem hér eru og Atlantshafls-
bandalaginu eru geysimikilvæg-
ar, ekki einu sinni á meðan ör-
yggisráðstefnan er undirbúin,
hvað þá heldur þar til séð verð-
ur fyrir áranigur af henni. Bf
þessir menn telja sig betri Is-
lendinga en okkur, sem skiljum
afstöðu Willy Brandts, þá þeir
um það. Og ef það væri svo, að
æskulýðurinn væri í raun og
veru á þeirra bandi, þá væri það
rétlt, að við vænum il'la á vegi
staddir, en þvl trúir bréfritari
ekki.
Hundurinn
hans Magnúsar
Iðnaðar- og raforkumálaráð-
herra berst nú hart um fyrir
þeirri stefnu sinni að hindrað-
ar verði virkjanir í landshlut-
unum, en í stað þess verði land-
ið allt tengt við >jórsárvirkjan
ir og heildarstjórn raforkumáia
verði á einni hendi. Allt verði
það á valdi rikisins, en héraðs-
stjórnir og yfirvöld í hinum
ýmsu landshlut'um hafi þar ekk-
ert að segja, nema að nafninu
til.
>essar fyrirætlanir hafa að
vonum mætt harðri andstöðu,
bæði norðanlandis og vestan, og
væntanlega verður hið sama
uppi á teningnum á Austurlandi.
Hér er um að ræða grundvallar-
stefnumörkun í einu mikilvæg-
asta málefni landsins. Með þess-
um tillögum er gert ráð fyrir að
flytja allt vald yfir raforkumál-
unum til fínna manna í Reykja-
Vílk, stjómskipaðs yfirráðs, sem
allt skal skipuleggja og öllu á
að ráða.
Auðvitað er þessi stefna í
samræmi við þau sjónarmið, sem
þessí maður hefur barizt fyrir
alla slna tíð, miðstjórnarvaldi,
sósialisma, komimúnisma eða
hvað menn vilja kalla það. En
þar við bætist, að hann treystl
sér ekki til að stöðva hinar
miklu virkjunarframkvæmdir,
sem undirbúnar höfðu verið í
>jórsá, og nú á að sýna, að
unnt sé að hagnýta orkuna það-
an, án þess að við Islendingar
höldum áfram iðnvæðingu. Og
því segir bann: Svona skal það
vera,' og engu er líkara sn að
orð hans í ríkisstjórninni I
þessu tilviki sem öðrum ætli að
verða áhrínsorð á meðráðherr-
unum, að minnsta kosti forsæt-
isráðherranum.
Ólafur Jóhannesson forsætis-
ráðherra hefur verið baráttu-
maður fyrir þvi í sínu kjördawnl
eins og aðrir þingmenn, að þar
yrði virkjað til þess að sjá þess-
um héruðum fyrir raforku, en
brýn þörf er nú þar á aukinni
raforkuframleiðslu. Hann r.agði
já, við öllum aðgerðum heima-
manna til þess að tryggja í
senn orkuframleiðislu heima fyr-
ir og yfirstjörn heimamanna yf-
ir raforkuframkvæmdunum. En
svo kemur Magnús Kjartansson
með sína stefnu, og enn segir
forsætisráðherra já.
>á breigður svo við, að heima-
menn fyrir norðan kalla þing-
mann sinn á fund og spyrja
hann, hvort hann ætli ekki að
standa við stefnu sína frá því L
vor, og nú segir þingmaðurinn,
forsætisráðherrann, nei, skýrt
og skorinort. >ar kom að því.
>egar um það er að velja, hvort
eigi að bafa kommiúnistana í rík
isstjórninni i góðu skapi eða
gæta hagsmuna kjósenda þeirra,
sem komu Ólafi Jöhannessyni á
þing, þá loksins segir hann ekki,
já, já og nei, nei’, heldur segir
já við kommana og þar með nei
við umbjóðendur sina. >á varð
hann loksins ákveðinn — mik-
ið var, að beljan bar.
Tillaga
Sjálfstæðismanna
Á Alþimgí hafa 9 þingmenn
Sjálfstæðisflokksins flutt þings-
ályktunartillögu þess efnis, að
komið verði á sérstökum orku-
veitum landshlutanna, sem taki
vtð verkeínum Rafmagnsveiína
rilkisins og þar með væri tryiggt
áhrifavald landshlutanna yfir raf
orkufraimkvæmdum og yfir-
stjórn fólksins úti um land í þess
um mikilvægu málium.
Um það hefur talsvert verið
rætt á undanförnum árum
og áratugum, að nauðsyn bæri
til að styrkja stjórnvöld í hin-
um ýmsu landshlutum og auka
áhrifamátt þeirra, í stað þess að
draga valdið í sívaxandi madi
til Reykjavíkur. Fyrir þessu
berjast menn úti um land, í
hvaða flokki, sem þeir eru og
hvaða störf, sem þeir vinna. Og
fbúar Reykjavíkursvæðisins
gera sér lika grein fyrir því, að
það er ekki þeirra hagur,
að fólksflutningar aukist suð
ur á bóginn, né heldur, að hér I
höfuðborginni sé tildrað upp
hverju skrifstofubákninu á fæt-
ur öðru.
Enginn vafi er á því, að bet-
ur er farið með fjármunina við
framkvæmdir úti um land,
ef heimamenn sjálfir eiga þar
hlut að máli og það er beinn
hagur þeirra að vinna að fram-
kvæmdunum á sem hagkvæmast
an hátt. >að er þó ekki aðal-
atriðið heldur hitt, að sjált-
stjórn heimamanna ber að auka
á sem flestum sviðum tiil þess að
tryiggja, að þeir hafi réttmæt
áhrif á stjórn mála.
Stefna sú, sem ríkisstjórnin
hefur boðað í raforkumál-
inu, gengur þvert á þessar skoð
anir og er líklegri en nokkuð
annað til að hindra, að héruð-
in úti um land öðdist styrk.
>vert á móti er boðað, að
í einum mikilvægasta mála-
flokknum eigi að færa allt
valdið suður. Að þessu stendur
florsætisráðherra, þingmaður á
Norðurlandi. En fróðlegt verð-
ur að vita, hvort aliir flokks-
bræður hans, sem kjömir eru.
úti um land. fylgja honum.
í þessu.