Morgunblaðið - 06.01.1973, Blaðsíða 11

Morgunblaðið - 06.01.1973, Blaðsíða 11
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 6. JA3NTÚAR 1973 11 Dr. Gminlmignr I>ór5arsQra Listasafn íslands Fríkirkj u vegi 7 I iii aðdraganda þess að Lista- safnið eignaðist Aust urstræti 13 og iuakaskipti safiisins við Franisöknarflokkinn. Afráðið hefur verið, að Lista- safn íslands verði til húsa að Frikirkjuvegi 7 í framtíðinni, en & sL sumri voru gerð makaskipti við Framsóknar- flokkinn á þeirri húseign ásamt lóð við Laufásveg og Austur- stræti 12. Verða hréfaskipt- ih vegna makaskiptanna birt hér á eftir almenningi til upp- lýsinga. En fyrir þá, sem ókunn- ugir eru aðdraganda þess, aO Listasafn íslands eignaðist Aust urstrœti 12, skal um hann rœtt nokkrum orðum. Hjónin Sigríður Benediktsdótt ir og Stefán Gunnarsson skó- kaupmaður byggðu húsin Aust- urstræti 12 og Sóleyjargötu 31. Þau voru Iistvmir og hjálpuðu mörgum listamönnum, m.a. hafðl Jóhannes Sv. Kjarval vinnu stofu sína í risi hússins Austur- strætí 12, endurgjaldslaust að heita má. Jóhannes Kjarval mat þessa höfðingslund þeirra hjón- anna og eftir fráfall þeirra gaf hann Gunnari, syni þeirra, öll málverk, sem hann hafði mál að á vegg í vinnustofu sinni. Fylgdu þessi málverk með i yfir töku Listasafns íslands á eign- inni, að mínum dómi. Við fráfail þeirra hjóna komu umræddar fasteigntr i hlut barna þeirra þriggja, Guð- riðar, Gunnars og Sésselíu. Við fráfall Sesselíu kom Va BfliUtíl húseignarinnar Austur- stræti 12, að frádreginni 1. millj. Bb\, í hlut Listasafns íslands, samkvæmt erfðaskrá. Listasafn- ið leysti til sín milljón króna hlutinn. Skömmu síðar var að til Wutan undirritaðs gerður samn- ingur um yfirtöku Listasafnsins á hinum % hiutunum mieð svo- kölkiðu „proventu"fyrirkomu- lagi, þ.e. árlegum greiðislum til þeirra Guðríðar og Guinmars með an þau lifðu, og var miðað við nafnvirði 16.000 bandariskra doll ara í islenzkuim króimm. Þessi raðagerð mastti nokikuirri and- stöðu í Stjomarráðinu i fyrstu, en er undirritaður hafði gert þá verandi fjármálaráohierra ljóst hve liitlu væri hér tál hætt, var ráðstöfuniin samþyikikt árið 1966, eftir rúmlega árs samningaþóf. Nú vill engiinn muma þá and- stöðu. Gunnar Stefánsson féll frá 5. júní 1967, og lækkaði þá árleg „proventu"-greiðsla fyrir hús eignina í jafnvirði 9.000 doll- ara á ári, og skyldi hún renna til frú Guðriðar Stefánsdóttur <ag eiginmanns hennar, með- an bæði væru á lífi. Gunnar Stefánsson hafði áð- ur gert erfðaskrá, þar sem hann arfleiddi Listasafn Islands að V% ftúseigninni Sóleyjargötu 31 og hálfu málverkasafni foreldra sinna. Annaðist undirritaður um formlega hhð málsins. Húseign- In Sóleyjargata 31 var seld og fór hluti andvirðisins til kaupa & hinum hluta málverkasafns dánarbús þeirra Sigríðar Bene- diktsdóttur og Stefáns Gurmars- sonar. Var málverkasafnið mest megnis Kjarvalsmálverk og ein beztu verk meistarans. Þá er komið að Fríkirkj'uvegi 7. Er makaskiptin fóru fram á sl. sumri, var húseignin Austur- stræti 12 metin á 27 millj. kr., og fram að þeim tíma hafði rík- lissjóður ekki þurft að leggja út eyri vegna umræddrar fjárfest- ingar Listasafns Islands. Húsið Frikirkjuvegur 7 er byggt 1908, og er teiknað af danska E.rkitektinum ALfred Jen sen, bróður Thors Jensens. Þak- ið á því húsi var með sams koin- ar valmaþak og húsið Frikirkju- vegur 11, sem byggt var um 1907, en það hus tedfciaði Thor Jensen sjáifur, og Einar Erlends son gerði sérteikningu. Thor- Jensen réð miklu um útlit húss- iins og vildi að það féili í um- hverfið, samkv. því sem Riehard forstj. Thors upplýsti mig uim á sinuim tima. Þetta atxiði er aug- Ijóst, þegar húsin eru borin sam an, þar er um all greinilegan róimanskan stíl að ræða, sem sómdi sér betur á íshúsinu en ibúðarhúsinu, en átti naumast erindi himigað. Mun það hafa ver ið vandaðasta húis siinnar tegund ar, þegar það var byggt og væri beíur að við hefðum fylgt því foirdœmi. Veitingahúsið Glaumbær var um árabil til húsa að Fríkirkju- vegi 7, og í því húsi voru tvö stór sjómannamálverk eftir Gunnlaug Scheving, en voru af hendingu fjartegð rétt áður en húsið brann. Segja má, að það hafi verið skemmtilegur fyrir- boði lokahlutverks hússins, er málverk eftir Gunnlaug Schev- ing voru hengd þar upp, og af hendíngu bjargað. Þar séu góð öfl að verki. Til gamans skal þess getið að ég átti því láni að fagna að vera húsvinur Richards heitins Thors og fjölskyldu allt frá því ég varð bekkjarbróðir Richards læknis 1936 í M.R. Gestrisni þeirra hjóna Jónu og Richards og vinátta var mér hollt vega- nesti. Ég var velkominn á heim- ili þeirra á nótt sem degi. Rich- ard er meðal mikilhæfustu per- sónuleika, sem ég hef kynnzt, mikiH samningamaður og list- unnandi. En hvorugt þeirra hjóna viidi vera í sviðsljósinu. Richard keypti á árunum 1942— 1956 tugi málverka eftir Snorra Arinbjarnar, Gunnlaug Schev- ing ag Þorvald Skúlason að minni áeggjan. Á námstíma mín- um I París 1952 skrifaði ég Richardi Thors bréf og bað hann senda mér kr. 100.000,- sem ég skyldi kaupa tíu mynd- ir handa honum eftir óþekkta listmálara í dag, þvi einhver þeirra yrði tvímælalaust þekkt- ur S morgun. Bréf þetta mun vera i bréfasafni Richards, svo sem börn hans gætu vottað. Þvi miður varð hann ekki við þess- um furðulegu tilmælum, en allir umræddir Iistamenn eru heims- þekktir í dag og eitt málverk eftir hvern og einn kostar ekki undir milljón krónum nú. Það dugar ekki að harma slíkt, en gaman hefði verið að þetta hefði getað orðið veruleiki, þvi lista- verk á heimsmælikvarða jafnvel í einkaeigu er hluti af þjóðar- auðnum. Þá skulum við líta á bréfa- skipti um þetta merka hús Frí- kirkjuveg 7. Bréf 18 listamamra til húsafriðunar- nefndar „Vakandi hstameno" Okkur undirrituðum hefur borizt til eyrna, að húsafriðun- arnefnd hafi óskað eftir þvi, að þak hússins Frikirkjuvegur 7, hér í borg, sem Listasafn Is- lands eignaðist s.l. vor, verði fært í upphaflegt horf, það er mænirinn á aðalbyggingunni verði styttur um 50 sm í hvorn enda, en fyrri eigendur höfðu eftir húsbrunann látið lengja mæni hússins sem því nam. Teljum við húsafriðun- arnefnd leggja óeðlilega mikla áherzlu á þetta atriði, þvi ólik- legt er að arkitektinn, sem teikn aði húsið á sínum tíma, hafi tal- ið það skipta höfuðmáli hvort izt bréf, undirritað af 18 lista- mönnum, þar á meðal yður, um húsið Frikirkjuvegur 7, sem Listasafn Islands hefur nýlega eignazt og er að hef ja viðgerð á fyrir safnhús. Nokkurrar mis- sagnar og misskilnings gætir í bréfinu og vill húsafriðun- arnefnd leyfa sér að leiðrétta það og skýra afstöðu sína. i fyrsta lagi er húsið ekki frið lýst enn, en nefndin hefur stutt ákveðið varðveizlutillögur Harðar Ágústssonar og Þor- steins Gunnarssonar um einstök hús og hverfi í Reykjavík, en þar á meðal er þetta umrædda hús. Tillögurnar liggja fyrir Borgarráði, en hafa ekki hlotið afgreiðslu. Listasafns falands við Fríkirkjuvegf. — man.i'icn væri 100 sm lengxi eða styttri. Skoðun okkar er sú, að hér sé um svo augljóst aukaatriði að ræða að ekki komi til mála að Skerða I neinu notagildi húss- ins af þeim sökum. Fáum við ekki séð, að þessi breyting geti í nernu spillt útliti hússins né umhverfi þess. Þess vegna beinum við því til háttvirtrar húsafriðunarnefndar að hún endurskoði afstöðu sína að þessu leyti, þar sem núver- andi afstaða nefndarinnar hef- ur að því, er ætla má, tafið ftam Kvæmdir við bygginguna. Jafnframt viljum við beina þvi til allra, sem hlut eiga að máli, að framkvæmdum við fyr- irhugað Listasafn íslands að Fri kirkjuvegi 7 verði hagað þann- ig, að heildaruppdrættir af lista safnsbyggingunni verði gerð- ir þegar I stað, sem sé af öllum mannvirkjum, sem gert er ráð fyrir að verði á lóð listasafnsins, sem nær allt upp að Laufásvegi, einnig að byggingarframkvæmd um verði hagað þannig, að hið fyrsta verði hafizt handa um f ramkvæmdirnar I heild, en ekki látið við það eitt sitja að endur- byggja brunarústina, sem fyrir er. Væntum við þess að allir legg ist á eitt um að vinna að fram- gangi þessa mikilvæga menning- armáls, sem því miður hef- ur ekki alls staðar mætt þeim skilningi og velvilja, sem vera ber. Bréf húsafriðunar- nefndar — Þröngsýni og þekkíngarleysi Reykjavík, 20. nóvember 1972. Húsafriðunarnefnd hefur bor- Það, sem gerir húsið merkilegt að dómi nefndarinnar er tvennt, staða þess í húsaheildinni aust- an Tjarnarinnar svo og bygging arstíll hússins, rómanskur stíll, og er húsið ágætt byggingar- verk. Það veldur þvi, að hin ytri hlutföll, einkum framhlið- in, eru mjög viðkvæm fyr- ir breytingum, og gegnir að sjálf sögðu hið sama um þakið, enda hefur það sitt að segja fyrir út- lit hússins. Hallinn á endum þaksins, valmarnir, er greinilega teiknaður út frá hinu rómanska byggingarlagi, sem glöggt sést t.d. ef teikníng af húsinu er skoðuð. Raskist hann fer form hússins úr skorðum. Þetta ætti að vera augljóst. Það er ekki rétt i bréfinu, að mænirinn á aðalbyggingunni sé nú, eftir breytinguna sl. vetur, 50 sm lengri í hvorn enda en áður var og nefndin kýs að verði áfram. Samkvæmt teikn ingu af húskiu, er safnráð Lista safns íslands hefur sent húsafrið unarnefnd, en þar eru merktar inná breytingar á þakinu, er hér um að ræða 250 sm leng- ingu í hvorn enda, eða 5 metra alls, fimm sinnum meira en segir i bréfi yðar. Það er því alls ekki hægt að segja, að hér sé um „augljóst aukaatriði að ræða", þar sem um er að ræða að lengja mæninn um 44,2%. Er slæmt ef sá, er stílaði brcfið, hefur \ isvitandi reynt að blekkja yður í þessu atriði. Húsafriðunarnefnd gat þvi ekki farið að mæla með (hún hefur ekkert vald til að banna) breytingu, sem braut i bága við það, sem hún hafði áður mælt með (þ.e. friðun hússins L sínu upphaflega formi), en hins veg- ar gerði hún ekki athugasemd- ir við aðrar breytingar á hús- inu, sem fyrirhugaffar eru, enda eru þær mun minna áberandi. ; Hvað viðvikur síðasta lið bréfsins getur nefndin ekki tek- ið hann til sín, heldur hlýtur hann að hafa átt að sendast öðr- um aðila. . . t Bréf dr. Gunnlaugs - Hús getur aldrei verið dauð teikning Reykjavik, 20. desember 1972. Undirrituðum hefur borizt í hendur bréf háttvirtrar Húsa- friðunarnefndar til eins lista- manns og 17 betur, dags. 20. f.m., varðandi ábending- ar þeirra i formi yfirlýsíngar til Húsafriðunarnefndar, dagSv 21. akt. sl., út af útlitsbreytingu Fríkirkjuvegar 7, sem Listasafn íslands er orðið eigandi að. Það skal fúslega játað, að bréfið var samið af mér og einum þeirra sem undirrit- aði bréfið. Yfirlýsingin var eig- inlega fyrst og fremst ætluð Húsafriðunarnefnd til íhugunar almennt, en ekki á þvi stigi ððr- um, enda þótt okkur höfundum yfirlýsingarinnar dytti i hug, að mál gætu snúizt þannig, að rétt væri að senda hana ððrum, ef svo ólíklega tækist til, að henni yrði svarað. Síðari hiuti bréfs- ins er þvi frekar ábending al- menns eðiis. Lokaorð yfirlýsing- arinnar taka þeir til sin, sem finnst þau ummæli beinast gegn sér. Lokaorðin voru einnig al- rf.enns eðlis og komin til vegna þoss tómlætis, sem Listasafni Is- lands hefur verið sýnt af þorra fyrirmanna íslenzku þjóðarinn- ar. Samkvæmt því töldum við engu máli skipta aS taka fram, hverjir hefðu samið bréfið. Málin hafa hins vegar þróazt svo, að óhjákvæmilegt er að láta það atriði koma fram, þvi ekki vil ég, að við höfund- ar bréfsins liggjum undir þeirri sök að hafa „visvitandi reynt að* blekkja um tiltekin atriði". Vil ég senda slikar glósur til föður- húsanna. Upplýsingar um lengda- breytingu mceniássiins, sem mál þetta snýst um, fékk ég hjá Jó- hannesi Jóhannessyni, Iistmál ara, en hann hafði þær eftir Herði Agústssyni, skólastjóra, sem á sæti í Húsafriðunarnefnd. Reynt var að fá upplýsingarn- ar staðfestar hjá byggmgarfull- trúa, en hann hafði enga upp- drætti af breytingurmi. Þegar bréfið var samið, var óþarft að minu mati að rökstyðjai ástœðurnar fyrir afstöðu 18- menninganna. Aðalatriði máls ins hlutu að liggja I augum uppi, en mikilvægt, að bréfið yrði stutt en gagnort. öllum má vera ljóst, að þar sem ráðgert væri að hafa ofan- Ijos á þakinu, væri lengd mœni- ássins grundva'naratriðS að þvt leyti, að þvi lengri sem hann; væri þvi betri birta, en það er talið eitt þýðingarmesta atriði 1 sambandi við listasöfn. Einnig hljóta allir að gera sér ljóst, að það er oft æði vafa- samt að beita visindalegri ná- kvæmni í leit að einhverju gull- insniði eða álíka lögmáli. Slíkt getur orðið til þess, að tilgang- urinn gleymist. Hér skilur í rauninni á milli stirðrar centi- metra formúlu og Iifandi list- rænnar tilfinningar. Þannig þykja mér 44,2% góöu eitt með1 spaugilegri atriðum, sem ég hef séð í opinberu bréfi. 1 fáum orðum sagt, er ljóst, aO listamönnunum 18, sem stóðu && yfirlýsingunni frá 21. okt. sl., leizt vel á hugmyndina um aO breyta Fríkirkjuvegi 7 I lista- safh. Á þann hátt væri þjóðinnl gefið fordæmi um nýtingu bygg- ingar, sem misst hefur uppruna- legt notagildi sitt. Þefr vilja ekkert hálfkák í þessu málk heldur að byggingin verOi full- kláruð. Undirrituðum hefur konx ið til hugar, að auðvelt væri aO byggja á allri baklóðinni og spursmál um, hvort ekki værf rétt, að sá hluti yrði á súlum. Fr pi' á bU»- 2X

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.